Яшчаркі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Яшчаркі
Jes chot1.jpg
Lacerta agilis
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Lacertilia

Сінонімы
Sauria
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на Вікісховішчы
ITIS   173862
NCBI   32561
EOL   3101501
FW   199119

Яшчаркі (Lacertilia, раней Sauria) — падатрад лускаватых класа паўзуноў.

Падатряд яшчарак не з'яўляецца біялагічна дакладна вызначанай катэгорыяй, а ўключае ў сябе ўсе тыя віды, якія не адносяцца да іншых двух падатрадаў лускаватых — змей і двуходак. Змеі, верагодна, з'яўляюцца нашчадкамі вараноідных яшчарак і па біялагічных прынцыпах таксама могуць лічыцца яшчаркамі, але ўмоўна вылучаюцца ў асобны падатрад. Усяго налічваецца звыш 4300 відаў яшчарак.

З'явіліся ў трыясе.

Падатрад яшчарак падзяляюць на 5 інфраатрадаў (геконападобныя, ігуанападобныя, сцынкападобныя, вераценніцападобныя, варанападобныя), якія аб'ядноўваюць 20 сямействаў. Паводле розных ацэнак, агульная колькасць вядомых зараз відаў яшчарак больш за 4 тыс., спецыялісты таксама лічаць, што да цяперашняга часу апісана менш як 80 % відаў. Гэта найбольш шматлікая група сучасных рэптылій, вельмі пашыраная на зямным шары. Напрыклад, геконавыя (Gekkonidae) налічваюць больш за 600 відаў, агамы (Agamidae) — больш за 300 відаў, сцынкавыя (Scincidae) — каля 700 відаў.

Даўжыня ад 3,5 см (некаторыя геконы) да 3,7 м, маса да 150 кг (вараны). Тулава валькаватае або цыліндрычнае, рознай афарбоўкі. Большасць мае развітыя канечнасці, у некаторых яны слаба развітыя або іх няма. Цела ўкрыта лускавінкамі ці іншымі рагавымі ўтварэннямі. Многія віды здольныя да аўтатаміі хваста. Яшчаркі ў асноным яйцакладныя, ёсць яйца- і жывародныя. Некаторым уласцівы партэнагенез. Адкладваюць да 35 яец. Кормяцца беспазваночнымі, пераважна насякомымі, зрэдку дробнымі пазваночнымі; радзей расліннаедныя або ўсёедныя.

Пашыраны паўсюдна, акрамя Антарктыды. Большасць вядзе наземны спосаб жыцця; некаторыя жывуць у глебе, закопваюцца ў пясок (круглагалоўкі і інш.), на дрэвах, скалах; марская яшчарка жыве каля лініі прыбою і часта заходзіць у ваду. Некаторыя водзяцца толькі ў стэпавых і пустынных зонах Зямлі. На Беларусі 3 віды: вераценніца ломкая, яшчарка жывародная і яшчарка порсткая.

Мяса некаторых вялікіх яшчарак ядомае, скура ідзе на вырабы. Некаторыя віды ядавітыя.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Земнаводныя. Паўзуны: Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1996. ISBN 985-11-0067-6
  • Самусенка Э. Яшчаркі // БЭ ў 18 т. Т. 18. Кн. І. Мн., 2004.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]