Паліфонія

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Паліфо́нія', састарэлая арфаэпічных норма паліфані́я (ад грэч.: πολύςшматлікіі грэч.: φωνήгук) — склад шматгалосный музыкі, які характарызуецца адначасовым гучаннем, развіццём і ўзаемадзеяннем некалькіх фактурна раўнапраўных мелодый (галасоў). Процілеглымі паліфоніі складамі з'яўляюцца манодыя і гамафонія (часам таксама званая «гамафонна-гарманічным складам»).

Паняцце паліфоніі (як склада) не карэлятыўна паняццю гармоніі (гукавысотнай структуры), таму справядліва казаць, напрыклад, аб поліфанічнай гармоніі. У рамках поліфанічнай гармоніі слых вылучае кансанансы і дысанансы, акорды і (у старадаўнім шматгалоссі) канкорды, і ва ўсіх нарматыўных выпадках поліфанічная п'еса валодае прыкметай цэласнасцю гукавысотнай структуры, ладу.

Поліфонію падзяляюць на тыпы:

  • Падгалосная паліфонія, пры якой разам з асноўнай мелодыяй гучаць яе падгалоскі, гэта значыць некалькі адрозніваючыеся варыянты (гэта супадае з паняццем гетэрафонія). Характэрна для рускай народнай песні.
  • Імітацыйная паліфонія, пры якой асноўная тэма гучыць спачатку ў адным голасе, а потым, магчыма, са змяненнямі, з'яўляецца ў іншых галасах (пры гэтым асноўных тэм можа быць некалькі). Форма, у якой тэма паўтараецца без зменаў, завецца канонам. Вяршыняй формаў, у якіх мелодыя змяняецца ад голасу да голасу, з'яўляецца фуга.
  • Кантрасна-тэматычная паліфонія (ці палімеладызм), пры якой адначасова гучаць розныя мелодыі. Упершыню з'явілася ў XIX стагоддзі.

Першыя захаваўшыеся ўзоры еўрапейскай поліфанічнай музыкі — арганумы IX стагоддзя. У XIII — XIV стагоддзях паліфонія ярчэй усяго праявілася ў матэце. У XVXVI стагоддзях паліфонія становіцца нормай для ўсёй еўрапейскай музыкі, як царкоўнай (шматгалосныя), так і свецкай. Найвышэйшага росквіту поліфанічная музыка дасягнула ў творчасці Гендэля і Баха ў XVIIXVIII стагоддзях (у асноўным, у форме фуг). Пасля Баха пачынаецца росквіт гамафоннага складу, і наступны ўздым цікавасці да паліфоніі пачынаецца толькі ў другой палове XIX стагоддзя. Імітацыйная паліфонія, якая арыентуюцца на Баха і Гендэля, часта выкарыстоўвалася кампазітарамі XX стагоддзя (Хіндэміт, Шастаковіч, Стравінскі і інш.)

Глядзіце таксама[правіць | правіць зыходнік]