Свабодныя радыкалы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Свабодныя радыкалы — часціцы (як правіла, няўстойлівыя), якія змяшчаюць адзін або некалькі неспараных электронаў на знешняй электроннай абалонцы. Па іншым вызначэнні свабодны радыкал - від малекулы або атама, здольны да незалежнага існавання (гэта значыць які валодае адноснай стабільнасцю) і які мае адзін ці два неспараныя электроны. Неспараны электрон займае атамную або малекулярную арбіталь ў адзіночку. Як правіла, радыкалы валодаюць парамагнітнымі ўласцівасцямі, бо наяўнасць неспараных электронаў выклікае ўзаемадзеянне з магнітным полем. Акрамя гэтага наяўнасць неспаранага электрона здольна значна ўзмацніць рэакцыйную здольнасць, хоць гэтая ўласцівасць радыкалаў шырока вагаецца.

Утварэнне[правіць | правіць зыходнік]

Радыкал можа ўтварыцца ў выніку згубы аднаго электрона нерадыкальнай малекулай:

\mathsf{X \rightarrow X\cdot^+ + e^-}

альбо пры атрыманні аднаго электрона нерадыкальнай малекулай:

\mathsf{Y + e^- \rightarrow Y\cdot^-}

Большасць радыкалаў утвараюцца падчас хімічных рэакцый пры гомалітычнай дысацыяцыі сувязяў. Яны адразу ператвараюцца ў больш устойлівыя часціцы:

\mathsf {Cl_2 \rightarrow 2Cl\cdot}
\mathsf {CH_4 + Cl\cdot \rightarrow CH_3\cdot + HCl}
\mathsf{CH_3\cdot + Cl_2 \rightarrow CH_3Cl + Cl\cdot}
\mathsf{2Cl\cdot \rightarrow Cl_2}
\mathsf{2CH_3\cdot \rightarrow C_2H_6}

Спарадзіць радыкальны ланцуг можна дзеяннем на рэчыва жорсткіх умоў (высокія тэмпературы, электрамагнітнае выпраменьванне, радыяцыя). Многія перакісныя злучэнні - таксама добрыя радыкалаўтваральныя часціцы.

Ускоснае дзеянне іанізуючага выпраменьвання звязана з утварэннем свабодных радыкалаў.