Вайна за незалежнасць Швецыі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Вайна за незалежнасць Швецыі
The Entry of King Gustav Vasa of Sweden into Stockholm - color.jpg
Густаў Васа ўваходзіць у Стакгольм
Дата 15211523
Месца Швецыя
Прычына Імкненне Швецыі да незалежнасці
Вынік Утварэнне незалежнай Швецыі
Cупраціўнікі
Flag of Sweden.svg Швецыя,

Flag of the Free City of Lübeck.svg Любек

Flag of the Kalmar Union.svg Кальмарская унія
Камандуючыя
Flag of Sweden.svg Густаў Васа Flag of the Kalmar Union.svg Крысціян II
 
Данія Дацка-шведскія войны Швецыя

Вайна за незалежнасць Швецыі (шведск.: Befrielsekriget, 1521—1523) — узброенае паўстанне XVI стагоддзя, якое прывяло да ўтварэння незалежнай шведскай дзяржавы.

Перадгісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У 1397 годзе была абвешчана Кальмарская унія, у адпаведнасці з якой Нарвегія, Швецыя і Данія аб'ядноўваліся пад адзінай вярхоўнай уладай.

У 1448 годзе памёр бяздзетны Крыстафер III Баварскі, які ўзначальваў унію. Шведы абралі каралём Карла Кнутсана, спадзяючыся адрадзіць унію пад шведскім вяршэнствам (і ў наступным годзе Карл быў абраны таксама каралём Нарвегіі), але датчане аддалі перавагу зрабіць каралём Крысціяна Ольдэнбургскага. У 1470 годзе Карл Кнутсан памёр, і датчане прад'явілі правы на шведскі прастол, аднак шведы разбілі датчан у бітве пры Брункебергу, і абвясцілі рэгентам Стэна Стурэ Старэйшага.

У 1481 годзе памёр Крысціян, і дацкі прастол атрымаў у спадчыну яго сын Іаган. У 1483 годзе ён стаў таксама каралём Нарвегіі, а ў 1497 годзе здолеў вымусіць Стэна Стурэ Старэйшага адмовіцца ад рэгенцтва, і стаў каралём Швецыі, аднавіўшы Кальмарскую унію.

Калі ў 1500 годзе дацкія войскі былі разбіты войскамі сялянскай Дытмаршанскай рэспублікі ў бітве пры Хемінгштэце, то шведы абвясцілі незалежнасць ізноў, і зноў абвясцілі Стэна Стурэ Старэйшага рэгентам. У 1503 годзе Стэн Стурэ сканаў, і новым рэгентам Швецыі стаў яго пляменнік Свантэ Нільсан Стурэ, а калі ў 1512 годзе памёр і той — сын Свантэ Нільсана Стэн Стурэ Малодшы. У 1513 годзе сканаў кароль Крысціян, і дацкі прастол заняў яго сын Крысціян II, які ў выніку ў 1520 годзе каранаваўся і каралём Швецыі, уладкаваўшы для сваіх праціўнікаў «Стакгольмскую крывавую лазню».

Ход вайны[правіць | правіць зыходнік]

Шведскі дваранін Густаў Васа быў адпраўлены закладнікам у Данію. Ён здолеў бегчы адтуль у Любек, а затым у Даларну. У Даларне ён імкнуўся падняць паўстанне супраць Даніі; спачатку ў яго было мала прыхільнікаў, і ён ужо жадаў бегчы ў Нарвегію, але затым справа пайшла паспяхова, і ў 1521 годзе паўстанне ахапіла ўвесь край. Густаў рушыў на Стакгольм; па дарозе, у Вадстэне, прадстаўнікі саслоўяў пакляліся яму ў вернасці як главе і ландсгеру ўсёй Швецыі. Атрымаўшы значную дапамогу з Любека, Густаў пачаў аблогу Стакгольма. Горад здаўся яму 20 чэрвеня 1523 г. Густаў быў абраны каралём Швецыі.

Вынікі і наступствы[правіць | правіць зыходнік]

У 1563 годзе Данія развязала вайну, спрабуючы вярнуць уладу над Швецыяй, але ў 1570 годзе быў падпісаны Штэцінскі мір, па ўмовах якога дацкія каралі адмовіліся ад дамаганняў на карону Швецыі.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • А. Б. Широкорад «Северные войны России», — Москва: издательство «АСТ», 2001. ISBN 5-17-009849-9