Размовы:Дунай

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
      §4. ПАЛАЖЭНЬНЕ НІЖНЯЙ МІСІІ ЯЎРОПЫ . КАРТА IX 
     Усходні напрамак цячэньня Істра (уводзіны да назвы Істр)
                                                                       У матэматыцы домыслаў не бывае.
 Заўвага. Сучасныя населеныя кропкі ўзяты з Google, іх каардынаты – зь Вікіпедыі.
 Уводзіны.
 Для разьлікаў спатрэбяцца:
  ►Аксіёма:  Днестр-гэта Ціра
  ►Выснова 1(базавая): сучасная паралель 48°30′ супадае з паралельлю 48°30′ у працы Пталямея. Абазначым яе праз 48°30′.
  ►Выснова 2(базавая): мерыдыян 28°Грынвіч супадае з мерыдыянам 53° у працы Пталямея. Абазначым яго праз 28°(53°).
   Адлік мерыдыянаў  будзем весьці ад мерыдыяна 28°(53°):
   53°Ptol =28°Грынвіч (базавы мерыдыян):
   54°Ptol =29°Грынвіч
   55°Ptol =30°Грынвіч
   56°Ptol =31°Грынвіч
   57°Ptol =32°Грынвіч
   58°Ptol =33°Грынвіч
   59°Ptol =34°Грынвіч
   60°Ptol =35°Грынвіч....і паглядзім, што атрымаецца. – §1. Сістэма каардынат Пталямея.
   4.1.  Усходні напрамак цячэньня Дуная.
  Вытрымка 1: "Ніжэй горада Чэрнавода р. Дунай цячэ ў паўночным кірунку,а ў месцы ўпадзеньня ракі Серат/Сярэт (155 км)плаўна паварочвае на ўсход, захоўваючы ў асноўным гэты кірунак да ўпадзеньня ў Чорнае мора."- Дунай //Энцыклапедычны слоўнік Бракхаўза і Эўхрона: у 86 т. (82 т . і 4 доп.). - СПб., 1890-1907.
 Вытрымка 2:„Верхняй мяжой прыдэльтавага ўчастка Дуная лічыцца вусьце р. Прут, што знаходзіцца ў 170 км ад вусьцевага створа рукава Прорва, ад якога ідзе адлік кіламетражу па Кілійскім рукаве і ніжняму Дунаю.- ↑ Басейн р. Дунай/ Дзяржаўнае агенцтва водных рэсурсаў Украіны.
  Напрамак ўчастка Дуная  ад г. Галац (вусьце Сірэта) да Чорнага мора (вусьце рукава Прорва), ад якога ідзе адлік кіламетражу па Кілійскім рукаве і ніжняму Дунаю, вызначаюць (схематычна) апорныя кропкі:
   /Дунай/ вусьце Сірэта (Галац )       28°01′26″ (53°01′26″) д.  45°24′09″(45°24′) ш. → 28°   (53°   ) — 45°25′
   /Дунай/ Галац,  паварот Дуная        28°02'33" (53°02'33") д.  45°25'24"(45°25') ш. → 28°   (53°   ) — 45°25′
   /Дунай/ вусьце Прута (Гюргулешці*)   28°12′26″ (53°12′26″) д.  45°28′08″(45°28′) ш. → 28°13′(53°15′) — 45°30′
   /Дунай/ Гюргулешці                   28°12′00″ (53°12′00″) д.  45°29′00″(45°29′) ш. → 28°12′(28°10′) — 45°30′
   /Дунай/ Рэні                         28°17′    (53°15′   ) д.  45°27′   (45°27′) ш. → 28°17′(53°15′) — 45°27′
   /Дунай/ Кілія                        29°14′16″ (54°14′16″) д.  45°28′03″(45°28′) ш. → 29°14′(54°15′) — 45°30′
   /Дунай/ Стара Кілія*                 29°17′23″ (54°17′23″) д.  45°25′19″(45°25′) ш. → 29°17′(54°15′) — 45°25′  
   /Дунай/ Вілкава-Воўкава*             29°35′37″ (54°35′37″) д.  45°23′57″(45°24′) ш. → 29°36′(54°35′) — 45°25′ 
   /Чрн. мора/ рукаў Прорва, вусьце     29°43′48″ (54°43′48″) д.  45°28′30″(45°29′) ш. → 29°44′(54°45′) — 45°30′ 
 * Вілкава (па-ўкраінску: Вилкове);  ад польскага Wilk (вілк)-"воўк". 
 * Гюргулешці; па-малд.: Giurgiuleşti ,па-расейску: Джурджулешты, па-украінску: Джурджулешти
 * Стара Кілія, Кілія-Веке (рум. Chilia Veche) 
  У каардынатах Пталямея ўсходні напрамак схематычна выглядае так:
/Дунай/ вусьце Сірэта 28°01′ (53°   ) — 45°25′ /Дунай  пачынае плаўна паварочваць на ўсход/
/Дунай/ Галац         28°02′ (53°   ) — 45°25′
/Дунай/ вусьце Прута  28°13′ (53°15′) — 45°30′ /Дунай  павярнуў на ўсход, верхняя мяжа прыдэльтавага ўчастка Д./ 
/Дунай/ Гюргулешці    28°12′ (53°10′) — 45°30′
/Дунай/ Рэні          28°17′ (53°15′) — 45°30′ /Д. цячэ на ўсход, захоўв. ў асноўн. гэты кірунак да ўпадзеньня ў Чрн. мора/
/Дунай/ Кілія         29°16′ (54°15′) —45°30′, /Д. цячэ на ўсход, захоўв. ў асноўн. гэты кірунак да ўпадзеньня ў Чрн. мора/
/Дунай/ Воўкава       29°36′ (54°35′) — 45°25′ /вяршыня Кілійскай. дэльты/
/Чрн. мора/ рукаў Прорва, вусьце 29°44′(54°45′) — 45°30′ /нулявы кіламетр, Дунай упадае ў  мора/
 Ад вусьця Сірэта да вусьця Прута праз Галац „ідзе плаўны паварот на ўсход“. Ад вусьця Прута праз Рэні і Кілію Дунай цячэ „на ўсход, захоўваючы ў асноўным гэты кірунак да ўпадзення ў Чорнае мора“ праз гірла Прорва.
 Усходні напрамак цячэньня Дуная – гэта паралель вусьця Прута  45°30′(Рэні 45°27′, Кіліі 45°28′, якія пры акругленьні даюць паралель 45°30′) і паралель 45°30′ вусьця Прорвы.
 => паралель 45°30 – паралель ўсходняга   напрамку цячэньня Дуная  ад вусьця Прута да вусьця Прорвы (нулявы кіламетр).
  4.2.  Усходні  напрамак цячэньня Істра.
   Пталямей пра вусьці Істра:  
  2. Затым вусьці Істра ідуць у такім парадку: першы падзел на вусьці каля горада Новіадун 234  пад 54°50  — 46°30; 
 затым самы паўднёвы рукаў абцякае востраў, названы Пеўкай 235, які знаходзіцца                  пад 55°20  — 46°30;
 і ўпадае ў Понт гэтак званым Сьвятым вусьцем, або Пеўкай 236, які знаходзіцца                   пад 56°    — 46°15.
 Самы паўночны рукаў падзяляецца                                                                 пад 55°    — 46°45; 
 і паўночны рукаў, які ўтварыўся ад гэтага падзелу, у сваю чаргу, падзяляецца                    пад 55°30  — 47°. 
 Затым паўднёвая пратока, якая ўтварылася ад гэтага падзелу, знікае недалёка ад ўпадзеньня ў Понт, 
 а паўночная ўтварае возера, званае Ціаголай 237, і якое ляжыць                                 пад 55°40 — 47°15,
 а затым ўпадае ў Понт вусьцем, якое таксама называюць Ціаголай або Пустым 238  і якое ляжыць    пад 56°15 — 47°. 
 Паўднёвая пратока, якая ўтварылася ад другога падзелу, у сваю чаргу, дзеліцца напапалам        пад 55°20 — 46°45,
 і паўночны рукаў, які выйшаў ад гэтага падзелу, ўпадае ў Понт гэтак званым Паўночным вусьцем, 
 якое ляжыць                                                                                     пад 56°20— 46°45,
 а паўднёвы зноў падзяляецца                                                                     пад 55°40 — 46°30;
 і паўднёвая пратока, якая ўтварылася ад гэтага падзелу, ўпадае ў Понт гэтак званым Наракійскім вусьцем, якое знаходзіцца                                                                                        пад 56°10 — 46°20
 А паўночнае зноў дзеліцца                                                                        пад 56°   — 46°40, 
 і паўночная пратока, якая ўтварылася ад гэтага новага падзелу, ўпадае вусьцем Псеўдастомам, 
 які ляжыць                                                                                       пад 56°15 —46°30, 
 а паўднёвы ўпадае вусьцем, якое называецца Прыгажэйшым239 і  ляжыць                              пад 56°15 —46°30. 
  - Пталямей. Кап. 10, ПАЛАЖЭНЬНЕ Ніжняй Місіі ЯЎРОПЫ. КАРТА IX>  
   З гэтага тэксту атрымліваецца наступны малюнак:
   горад Дзінагеція 233             53°    — 46°40  /паварот Істра/
   горад Новіадун 234               54°50  — 46°30  /першы падзел Істра на вусьці/ 
   Вусьці Істра:
   6. вусьце Ціагола або Пустое          56°15 — 47°   /самае паўночнае/
   5. Паўночнае вусьце                   56°20 — 46°45 /таксама паўночнае, але не самае/
   4. Псеўдастома                        56°15 — 46°30
   3. вусьце Прыгожае 239                56°15 — 46°30
   2. Наракійскае вусьце                 56°10 — 46°20
   1. Сьвятае вусьце, або Пеўка 236      56°   — 46°15  /паўдзённае/.
 Самым ідэальным варыянтам для ўсходняга напрамку цячэньня Істра будзе напрамак ад Новіадуна (54°50 — 46°30) да  вусьцяў Прыгожае 239 з Псеўдастома (56°15 — 46°30). Яны задаюць паралель 46°30.
 Усходні напрамак цячэньня Істра можна атрымаць і іншым спосабам - простым падлікам паралелей, якія больш (часьцей) сустракаюцца ў тэксьце. Найчасьцей сустракаецца паралель 46°30 - 5 разоў(у гэтай версіі). Што яшчэ патрэбна? 
 ⇒Паралель 46°30 – паралель ўсходняга напрамку цячэньня Істра ад горада Новіадун  54°50—46°30 да вусьця Псеўдастома і Прыгожага  56°15—46°30.
    4.3. Выснова (усходняе дунайскае цячэньне).
   Усходні напрамак цячэньня Дуная ў яго дэльце да Чорнага мора ў Пталямея зрушаны на 1° на поўнач - з паралелі 45°30 на паралель 46°30, дзе: 
   паралель 45°30′ задае ўсходні напрамак цячэньня Дуная ад вусьця Прута (верхняй мяжой прыдэльтавага ўчастка Дуная) да вусьця   Прорвы (Чорнае мора), ад якога ідзе адлік кіламетражу па Кілійскім рукаве і ніжняму Дунаю: 
 /Дунай/ вусьце Прута          28°13′(53°10′)—45°30′  /верхняя мяжа прыдэльтавага ўчастка Дуная/
 /Дунай /вусьце Прорвы         29°44′(54°45′)—45°30′  /нулявы кіламетр/;
  паралель 46°30′ задае ўсходні напрамак цячэньня Істра: 
 /Істр/ горад Новіадун*                      54°50 — 46°30  /першы падзел на вусьці Істра/
 /Істр/ вусьце Псеўдастомы і Прыгожага       56°15 — 46°30  /вусьце Істра ў Понце / 
   *4.4. Новіадуны. 
 Пталямей называе два Новіадуны:
 Новіадун      54°40  — 46°30  /гарад побач з Данубіем (Οppida sunt eaque propter Danubium flumen)/ 
 Новіадун 234  54°50  — 46°30  /першы падзел Істра на вусьці (cuiusque ad Dinogetiam urbem inflexionem)/
 Кандыдатуры на Новіадун таксама дзьве:
 Воўкава 29°35′37″(54°35′37″) д.  45°23′57″(45°24′) ш. → 29°36′(54°40′) — 45°25′ /вяршыня Кілійскай дэльты /
 Ту́лча   28°48′00″(53°48′00″) д.  45°11′24″(45°11′) ш. → 28°48′(53°50′) — 45°10′ /вяршыня Старастамбульскага і Сьвятога Георгія рукавоў/
 Калі Вілкова-Воўкава падняць на 1° на поўнач, ён супадзе з першым Новіадунам: 
 Воўкава 29°36′(54°40′) — 45°25′+1° → 29°36′(54°40′) — 46°25′ /гарад побач з Данубіем, вяршыня Кілійскай. дэльты /
 Тульча, зрушаная на 1°20′ на поўнач і на 1° на ўсход, памесьціцца амаль радам з Воўкавым (абое, дарэчы, зьяўляюцца вяршынямі ў дэльце Дуная, так што дзьве вяршыні апынуцца радам):
 Ту́лча   28°48′(53°50′+1° — 45°10′+1°20′ → 54°50 — 46°30 /вяршыня Старастамбульскага і Сьвятога Георгія рукавоў/
 Забягаючы наперад (абгрунтаваньне такога пераносу Тульчы): няма ў Пталямея ні Сулінскага, ні Сьвятога Георгія рукавоў. 
 Сьвятым, самым паўднёвым, у яго называецца Вялікі(ён жа Старастамбульскі, ён жа Дунайскі)рукаў. Так што, Сьвятым вусьцем Істра ў Пталямея названа вусьце Дуная.
 Ну, і ў Пталямея мы знойдзем у той ці іншай ступені тры П. Бугі: сам П. Буг; П. Буг, падняты на 1° на поўнач разам з усходнім цячэньнем Дуная; П. Буг падняты на 2° на поўнач разам з берагавой лініяй, гэты, апошні, амаль супадзе з Прыпяцьцю (Пінск у Пталямея таксама  ёсьць, яго  ня  так і  цяжка адшукаць). 
А цяпер пра назву Істр...

Тэксты на расейскай мове, зь якіх выконваўся пераклад на беларускую мову:

/1.…Поворот Истра у города Диногетии 233, как сказано, находится под 53°— 46°40; 2. Затем устья Истра идут в таком порядке: первое разделение на устья у города Новиодуна 234 под 54°50;—46°30; затем самый южный рукав обтекает остров, называемый Певкой 235 и находящимся под 55°20;—46°30; и впадает в Понт так называемым Священным устьем, или Певкой 236, находящимся под 56°— 46°15. Самый северный рукав разделяется под 55°—46°45; и северный рукав, образовавшийся от этого разделения, в свою очередь, разделяется под 55°30—47°. Затем южный проток, образовавшийся от этого разделения, исчезает недалеко от впадения в Понт, а северный образует озеро, называемое Тиаголой 237 и лежащее под 55°40—47°15, а затем впадает в Понт устьем, которое также называют Тиаголой или Пустым 238 и которое лежит под 56°15—47°. Южный проток, образовавшийся от второго разделения, в свою очередь, делится надвое под 55° 20—46°45, и северный рукав, происшедший от этого разделения, впадает в Понт так называемым Северным устьем, которое лежит под 56°20—46°45, а южный опять разделяется под 55°40—46°30; и южный проток, образовавшийся от этого разделения, впадает в Понт так называемым Наракийским устьем, которое находится под 56°10—46°20. А северный снова делится под 56°—46°40, и происшедший от этого нового разделения северный проток впадает устьем Псевдостомом, лежащим под 56°15—46°30, а южный впадает устьем, которое называется Прекрасным 239 и лежит под 56°15—46°30. – Клавдий Птолемей/География/По В. В. Латышеву. Перевод И. П. Цветкова/Книга III/ГЛАВА 10 ПОЛОЖЕНИЕ НИЖНЕЙ МИСИИ ЕВРОПЫ КАРТА IX // /“Ниже города Чернавода р. Дунай течет в северном направлении, а у места впадения реки Сирет (155 км) плавно поворачивает на восток, сохраняя в основном это направление до впадения в Чёрное море.“ - Дунай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907//. /…после впадения Серета Дунай снова принимает свое главное восточное направление и принимает с левой стороны Прут“- - Дунай // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907/.

Тэкст на украінскай мове, зь якой выконваўся пераклад на беларускую мову:

Верхньою межею придельтової ділянки Дунаю вважається гирло р. Прут, що знаходиться в 170 км від гирлового створу рукава Прорви, від якого йде відлік кілометражу по Кілійському рукаву і Нижньому Дунаю. - Басейн р. Дунай / Державне агентство водних ресурсів України

                                                                            14.11.2018     Рагнеда Полацкая