Перайсці да зместу

Самапашкоджанне

Неправераная
З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
Самапашкоджанне
Выява
Медыцынская спецыяльнасць псіхіятрыя і клінічная псіхалогія[d]
Лячэнне псіхатэрапія[d]
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Самапашкоджанне — наўмыснае пашкоджанне свайго цела па ўнутраным прычынам без суiцыдальных намераў. Для пазначэння гэтай з’явы таксама выкарыстоўваюць тэрмін-англіцызм «сэлфхарм» ад англ.: self-harm, што даслоўна перакладаецца як «пашкоджанне ўласнага цела».[1]

Агульнае апiсанне

[правіць | правіць зыходнік]

Самапашкоджанне — сімптом многiх псіхічных хвароб. Найбольш распаўсюджаная форма самапашкоджання — парэзы і расколіны скуры з дапамогай вострых прадметаў. Іншыя формы самапашкоджання — уціск і ўдар па частках цела, запаленне скуры, перашкода гаенню ран, вырыванне валасоў, ужыванне таксічных рэчываў.[2][3]

Паводзіны, звязаныя са злоўжываннем псіхаактыўнымі рэчывамі і расстройствамі прыёму ежы, не адносяць да самапашкоджання, паколькі пабочныя эфекты, звязаныя з пашкоджаннем тканак, выходзяць ненаўмысна.[3] Нягледзячы на тое, што суіцыд не з’яўляецца мэтай прычынення шкоды, сувязь паміж самапашкоджаннем і самагубствам складаная, бо цялесныя пашкоджанні могуць быць небяспечнымі для жыцця. Рызыка самагубства сярод людзей, якія наносяць сабе шкоду, вялікая. 40—60 % ўсіх самагубстваў суправаджаюцца самапашкоджаннем. Але гаварыць, што людзі, схільныя да самапашкоджання, з’яўляюцца патэнцыйнымі самагубцамі — недакладна.

Самапашкоджанне адзначана ў DSM-IV і DSM-5 як сімптом памежнага разладу асобы. Да 70 % пацыентаў з памежным разладам асобы займаюцца самапашкоджаннем без суіцыдальных думак. Аднак пашкоджваць сябе могуць таксама і пацыенты з іншымі дыягназамі, такімі як цяжкі дэпрэсіўны разлад, трывожныя разлады, злоўжыванне псіхаактыўнымі рэчывамі, разлады прыёму ежы, ПТСР, шызафрэнія і іншыя разлады асобы. Самапашкоджанне можа праяўляцца і ў людзей, у якіх няма асноўнага клінічнага дыягназа, але нават у даклінічных выпадках самапашкоджанне звязана з рознымі праблемамі псіхічнага здароўя, сярод якіх трывога, суіцыдальная ідэацыя і дэпрэсія. Прычыненне сабе шкоды часта можа быць звязана з траўмамі, эмацыянальным і сексуальным гвалтам.

Самапашкоджанне можа быць сімптомам такой хваробы, як сіндром Лёша-Ніхена. Навязлівыя агрэсіўныя паводзіны і самапашкоджанне ў гэтым выпадку звязаны з дэфіцытам ферменту гілаканцін-гуанінфасфарібазілтрансферазы.[4]

Не выключана самапашкоджанне сярод маладых жонак, ветэранаў войнаў, жыхароў будынкаў-інтэрнатаў, зняволеных, прадстаўнікоў ЛГБТК+ супольнасці, сярод людзей, што падвяргаліся жорсткаму абыходжанню ў дзяцінстве.[5]

Сімптомы

[правіць | правіць зыходнік]

80 % самапашкоджанняў — праколы ці парэзы вострымі рэчамі. Самапашкоджанне часта робяць у раёнах цела, якія лёгка прыхаваць. Акрамя вызначэння самапашкоджання з пункту гледжання акта пашкоджання арганізму, можа быць больш дакладным вызначаць самапашкоджанне як намаганне змагацца з эмацыйнымі пакутамі.

Распаўсюджванне

[правіць | правіць зыходнік]
Смерці ад самапашкоджання на мільён насельніцтва, 2012
     3–23      24–32      33–49      50–61      62–76      77–95      96–121      122–146      147–193      194–395

Дакладнай статыстыкі зараз няма.[6] Часткова гэта тлумачыцца адсутнасцю дастатковай колькасці спецыялізаваных навукова-даследчых цэнтраў, каб забяспечыць сістэму бесперапыннага маніторынгу.[7] Аднак нават пры наяўнасці рэсурсаў статыстычныя ацэнкі з’яўляюцца грубымі, паколькі большасць выпадкаў самапашкоджання не раскрываюцца медсупрацоўнікамі, акты самапашкоджання часта праводзяцца таемна, а раны могуць быць павярхоўнымі і лёгка паддаюцца лячэнню. Зафіксаваныя рэзультаты могуць быць заснаваны на трох крыніцах: псіхіатрычныя аддзяленні, лякарні і агульныя экспертызы насельніцтва.

Паводле ацэнкі СААЗ, станам на 2010 год 880 000 смярцей былі вынікам самапашкоджання.[8] Блізка 10 % зваротаў да медыцынскіх устаноў у Вялікабрытаніі выкліканы самапашкоджаннямі, большасць з якіх — перадазіроўкі наркоцікамі. Аднак даследаванні, заснаваныя толькі на прыёме ў лякарню, могуць прыхаваць вялікую групу ахвяр, якія не патрабуюць або не шукаюць стацыянарнага лячэння сваіх траўм. Многа падлеткаў, якія наведваюць агульныя лякарні з умысным самапашкоджаннем, паведамляюць пра папярэднія выпадкі пашкоджанняў, з якімі не звярталіся да лякарань. У Злучаных Штатах да 4 % дарослых людзей наносяць сабе шкоду, прыблізна 1 % насельніцтва наносіць сабе хранічныя або цяжкія пашкоджанні.[9]

Сучасныя даследаванні сведчаць, што паказчыкі самапашкоджанняў значна вышэйшыя сярод моладзі[10] з сярэднім узростам пачатку ад 14 да 24 гадоў.[11] Найранейшыя выпадкі самапашкоджання зафіксаваны ў дзяцей ад 5 да 7 гадоў.[10]

Даследаванне жыхароў Ірландыі, старэйшых за 55 гадоў, паказала, што ў лякарнях ім надаюць дапамогу ў сувязі з самапашкоджаннямі ў 2—2.5 разы часцей у гарадах і гарадскіх раёнах, чым у сельскай мясцовасці, калі параўнаць колькасць выпадкаў у разліку на аднолькавую колькасць насельніцтва.[12] Даследаванне CASE (самапашкоджанне дзяцей і падлеткаў у Еўропе) дазваляе меркаваць, што рызыка самапашкоджання на працягу ўсяго жыцця складае ~1:7 ў жанчын і ~1:25 ў мужчын.[13]

Галерэя

[правіць | правіць зыходнік]
Парэзы на запясці

Крыніцы

[правіць | правіць зыходнік]
  1. ↑ Н. П. Берегова, О. Ю. Повстюк (2020). «Селфхарм» як деструктивна форма переживання стресів. Теорія і практика сучасної психології(укр.). 1 (1): 13–16. doi:10.32840/2663-6026.2020.1-1.2.
  2. ↑ E. David Klonsky (2007). The functions of deliberate self-injury: A review of the evidence. Clinical Psychology Review(англ.). 27 (2): 226–239. doi:10.1016/j.cpr.2006.08.002. ISSN 0272-7358.
  3. 1 2 E. David Klonsky (2007). Non‐suicidal self‐injury: An introduction. Journal of Clinical Psychology(англ.). 63 (11): 1039–1043. doi:10.1002/jclp.20411. ISSN 0021-9762.
  4. ↑ Болезнь Лёша-Нихена: клинические проявления и варианты течения, анализ собственного опыта (руск.). cyberleninka.ru. Праверана 30 красавіка 2026.
  5. ↑ Self-harm (англ.). www.rcpsych.ac.uk. Праверана 30 красавіка 2026.
  6. ↑ Publications (англ.). www.mentalhealth.org.uk. Праверана 2 мая 2026.
  7. ↑ Arabella C. L Bowen, Alexandra M. H John (2010). Gender differences in presentation and conceptualization of adolescent self-injurious behaviour: Implications for therapeutic practice. Counselling Psychology Quarterly(англ.). 14 (4): 357–379. doi:10.1080/09515070110100956.
  8. ↑ Rafael Lozano, Mohsen Naghavi, Kyle Foreman, Stephen Lim, Kenji Shibuya, Victor Aboyans, Jerry Abraham, Timothy Adair, Rakesh Aggarwal, Stephanie Y. Ahn, Mohammad A. AlMazroa, Miriam Alvarado, H. Ross Anderson, Laurie M. Anderson, Kathryn G. Andrews, Charles Atkinson, Larry M. Baddour, Suzanne Barker-Collo, David H. Bartels, Michelle L. Bell, Emelia J. Benjamin, Derrick Bennett, Kavi Bhalla, Boris Bikbov, Aref Bin Abdulhak, Gretchen Birbeck, Fiona Blyth, Ian Bolliger, Soufiane Boufous, Chiara Bucello, Michael Burch, Peter Burney, Jonathan Carapetis, Honglei Chen, David Chou, Sumeet S. Chugh, Luc E. Coffeng, Steven D. Colan, Samantha Colquhoun, K. Ellicott Colson, John Condon, Myles D. Connor, Leslie T. Cooper, Matthew Corriere, Monica Cortinovis, Karen Courville de Vaccaro, William Couser, Benjamin C. Cowie, Michael H. Criqui, Marita Cross, Kaustubh C. Dabhadkar, Nabila Dahodwala, Diego De Leo, Louisa Degenhardt, Allyne Delossantos, Julie Denenberg, Don C. Des Jarlais, Samath D. Dharmaratne, E. Ray Dorsey, Tim Driscoll, Herbert Duber, Beth Ebel, Patricia J. Erwin, Patricia Espindola, Majid Ezzati, Valery Feigin, Abraham D. Flaxman, Mohammad H. Forouzanfar, Francis Gerry R. Fowkes, Richard Franklin, Marlene Fransen, Michael K. Freeman, Sherine E. Gabriel, Emmanuela Gakidou, Flavio Gaspari, Richard F. Gillum, Diego Gonzalez-Medina, Yara A. Halasa, Diana Haring, James E. Harrison, Rasmus Havmoeller, Roderick J. Hay, Bruno Hoen, Peter J. Hotez, Damian Hoy, Kathryn H. Jacobsen, Spencer L. James, Rashmi Jasrasaria, Sudha Jayaraman, Nicole Johns, Ganesan Karthikeyan, Nicholas Kassebaum, Andre Keren, Jon-Paul Khoo, Lisa Marie Knowlton, Olive Kobusingye, Adofo Koranteng, Rita Krishnamurthi, Michael Lipnick, Steven E. Lipshultz, Summer Lockett Ohno, Jacqueline Mabweijano, Michael F. MacIntyre, Leslie Mallinger, Lyn March, Guy B. Marks, Robin Marks, Akira Matsumori, Richard Matzopoulos, Bongani M. Mayosi, John H. McAnulty, Mary M. McDermott, John McGrath, Ziad A. Memish, George A. Mensah, Tony R. Merriman, Catherine Michaud, Matthew Miller, Ted R. Miller, Charles Mock, Ana Olga Mocumbi, Ali A. Mokdad, Andrew Moran, Kim Mulholland, M. Nathan Nair, Luigi Naldi, K. M. Venkat Narayan, Kiumarss Nasseri, Paul Norman, Martin O'Donnell, Saad B. Omer, Katrina Ortblad, Richard Osborne, Doruk Ozgediz, Bishnu Pahari, Jeyaraj Durai Pandian, Andrea Panozo Rivero, Rogelio Perez Padilla, Fernando Perez-Ruiz, Norberto Perico, David Phillips, Kelsey Pierce, C. Arden Pope, Esteban Porrini, Farshad Pourmalek, Murugesan Raju, Dharani Ranganathan, Jürgen T. Rehm, David B. Rein, Guiseppe Remuzzi, Frederick P. Rivara, Thomas Roberts, Felipe Rodriguez De León, Lisa C. Rosenfeld, Lesley Rushton, Ralph L. Sacco, Joshua A. Salomon, Uchechukwu Sampson, Ella Sanman, David C. Schwebel, Maria Segui-Gomez, Donald S. Shepard, David Singh, Jessica Singleton, Karen Sliwa, Emma Smith, Andrew Steer, Jennifer A. Taylor, Bernadette Thomas, Imad M. Tleyjeh, Jeffrey A. Towbin, Thomas Truelsen, Eduardo A. Undurraga, N. Venketasubramanian, Lakshmi Vijayakumar, Theo Vos, Gregory R. Wagner, Mengru Wang, Wenzhi Wang, Kerrianne Watt, Martin A. Weinstock, Robert Weintraub, James D. Wilkinson, Anthony D. Woolf, Sarah Wulf, Pon-Hsiu Yeh, Paul Yip, Azadeh Zabetian, Zhi-Jie Zheng, Alan D. Lopez, Christopher JL Murray (2012). Global and regional mortality from 235 causes of death for 20 age groups in 1990 and 2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010. The Lancet(англ.). 380 (9859): 2095–2128. doi:10.1016/S0140-6736(12)61728-0. ISSN 0140-6736.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (спасылка)
  9. ↑ Patrick L. Kerr, Jennifer J. Muehlenkamp, James M. Turner (2010). Nonsuicidal Self-Injury: A Review of Current Research for Family Medicine and Primary Care Physicians. The Journal of the American Board of Family Medicine(англ.). 23 (2): 240–259. doi:10.3122/jabfm.2010.02.090110. ISSN 1557-2625.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (спасылка)
  10. 1 2 E. David Klonsky, Thomas F. Oltmanns, Eric Turkheimer (2003). Deliberate Self-Harm in a Nonclinical Population: Prevalence and Psychological Correlates. American Journal of Psychiatry(англ.). 160: 1501–1508. doi:10.1176/appi.ajp.160.8.1501.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (спасылка)
  11. ↑ Self-harm in over 8s: short-term management and prevention of recurrence | Guidance | NICE. www.nice.org.uk (28 ліпеня 2004). Праверана 2 мая 2026.
  12. ↑ Paul Corcoran, Udo Reulbach, Ivan J. Perry, Ella Arensman (2010). Suicide and deliberate self harm in older Irish adults. International Psychogeriatrics(англ.). 22 (8): 1327–1336. doi:10.1017/S1041610210001377.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (спасылка)
  13. ↑ Nicola Madge, Anthea Hewitt, Keith Hawton, Erik Jan de Wilde, Paul Corcoran, Sandor Fekete, Kees van Heeringen, Diego De Leo, Mette Ystgaard (2008). Deliberate self‐harm within an international community sample of young people: comparative findings from the Child & Adolescent Self‐harm in Europe (CASE) Study. Journal of Child Psychology and Psychiatry(англ.). 49 (6): 667–677. doi:10.1111/j.1469-7610.2008.01879.x. ISSN 0021-9630.{{cite journal}}: Папярэджанні CS1: розныя назвы: authors list (спасылка)
Узята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Самапашкоджанне&oldid=5167164"