Удзельнік:Чаховіч Уладзіслаў/Як напісаць добры артыкул пра горад

Прытрымлівайцеся структуры, паслядоўна адказвайце на пытанні ніжэй і стаўце зноскі!

Шаблон

• Ці маецца калаж з найбольш значнымі і пазнавальнымі аб'ектам горада?
  • Ці падпісаны кожны з іх?
• Ці запоўнены ўсе магчымыя палі?
• Ці карэктныя каардынаты? (каардынаты грамадскага цэнтра, а не ўскраіны)

Прэамбула

• Як называецца горад?
  • Дзе стаіць націск у назве?
  • Ці ёсць крыніца на націск і напісанне?
  • Ці ёсць састарэлыя варыянты напісання? (у зноскі)
• Ці ёсць файл, у якім прамаўляецца гэтая назва?
• Як выглядае назва, запісаная сродкамі міжнароднага фанетычнага алфавіта?
• Як называецца горад на іншых афіцыйных ці распаўсюджаных мовах рэгіёна?
• Ці ёсць гістарычная назва ў горада?
  • Калі гістарычная назва была зменена?
• Ці ёсць традыцыйная беларуская назва ў горада?

• Які статус мае?
• У якой краіне знаходзіцца?
• У якія адміністрацыйныя адзінкі ўваходзіць?

• Якія асаблівасці маюцца ў статусе горада?

• Дзе размешчаны геаграфічна?
  • На якіх водных аб'ектах?
• У якой частцы краіны/рэгіёна размешчаны?
• З якімі адміністрацыйнымі адзінкамі мяжуе?

• Колькасць насельніцтва?
• Ці маецца агламерацыя?
  • Колькі чалавек у ёй пражывае?
  • Якое месца яна займае ў краіне/частцы свету/свеце?

• Якія ўстановы нацыянальнага і наднацыянальнага ўзроўню размешчаны ў горадзе?

• Як можна агульна ахарактарызаваць культурную спадчыну горада?
• Ці маюцца сусветна вядомыя аб'екты ў горадзе?

• Якая структура кіравання?
  • Хто цяпер з'яўляецца кіраўніком горада і з якога часу?

• Ці маюцца нейкія іншыя яркія асаблівасці, якія вылучаюць горад на фоне іншых у рэгіёне?

Этымалогія

• Якія версіі паходжання назвы? (у тым ліку легендарныя)
• Калі гістарычна назва ўпершыню згадваецца?
• Якія формы назвы сустракаюцца ў гістарычных дакументах?
• Якія нефармальныя назвы горад мае?

• Ці быў перайменаваны?
  • Калі і з якой нагоды?

Гісторыя

• На перыяда ў гісторыя горада вы можаце вылучыць? (Дагістарычныя часы, Сярэднявечча, Вялікае Княства Літоўскае, пад уладай Расійскай імперыі і да тп.)

• Што адбывалася ў рэгіёне ў дагістарычныя часы?
• Які культуры і плямёны насялялі гэтую тэрыторыю?
• Які археалагічныя аб'екты выяўлены на яго месцы?
  • Пра што яны сведчаць?

• Калі ўпершыю згаданы / заснаваны?
  • Кім і пры якіх умовах заснаваны?

• Хто валодаў горадам?
• У якія адміністрацыйныя адзінкі і дзяржаўныя ўтварэнні ўваходзіў?
• Якія значныя падзеі адбываліся? (атрыманне гарадскіх правоў, аблогі, наданне герба)
• Які значныя аб'екты ўзводзіліся?
• Якую структуру і памеры горад меў у пэўны перыяд?
• Якія значныя аб'екты дзейнічалі?
• Якія асабліва выдатныя гістарычныя асобы адзначыліся?

Фізіка-геаграфічная характарыстыка

Геаграфічнае становішча

• Дзе размешчаны геаграфічна?
• У якой частцы краіны знаходзіцца?
• На якіх водных аб'ектах?
• Якая плошча?
• Якая вышыня над узроўнем мора?
• Якія значныя геаграфічныя аб'екты знаходзяцца ў межах горада?

• Ці маецца сейсмічная актыўнасць?

• Адлегласць да іншых гарадоў

Клімат

• Кліматычная зона
• Тэмпературы
• Ападкі
• Рэкорды
• Іншыя фактары (напрыклад, затапленні)
• Кліматычная табліца

Прырода

• Якія віды жывёл і раслін прысутнічаюць у горадзе?

Паркі

• Колькі ў горадзе паркаў, сквераў, бульвараў і д.п.?
• Якую плошчу (і працэнт) займаюць зялёныя насаджэнні?
• Якія найбольш значныя паркі маюццца?
• Ці маюцца батанічныя сады/дэндрарыі?
• Ці маюцца заапаркі?

Экалогія

• Якая экалагічная сітуацыя?
• Што на яе ўплывае?

Адміністрацыйны падзел

• На якія раёны падзелены горад?
• Што ўяўляюць сабой адміністрацыйныя адзінкі?
• Калі ўзніклі, які змяненні ў падзеле горада адбываліся?

Органы ўлады

• Якія дзяржаўныя органы размешчаны?

Мясцовае самакіраванне

• Якая структура кіравання?
  • Як прызначаюцца прадстаўнікі заканадаўчай і выканаўчай улады?
  • Хто цяпер з'яўляецца кіраўніком горада і з якога часу?
  • Які партыі прадстаўлены ў мясцовым савеце?

Сімволіка

• Герб
• Сцяг
• Гімн
• Дэвіз
• Лагатып

Насельніцтва

• Як змянялася колькасць насельніцтва?
  • Гістарычны экскурс
  • Распісаць па гадах
  • Зрабіць дыяграму
• Які полаўзроставы склад насельніцтва?
• Які ўзровень адукацыі?
• Наколькі пісьменнае насельніцтва?
• Які ўзровень занятасці?
• Які сярэдні даход?

• Якая дынаміка назіраецца ў апошні час?

• Ці маецца агламерацыя або ўзаемазвязанасць з іншымі гарадамі (парныя гарады, гарады-спадарожнікі)?

Этнічны склад

• Які этнічны склад насельніцтва?
  • Табліца
  • Дыяграма
• Ці адрозніваецца этнічны склад горада ад рэгіёна?
• Ці маюцца мігранты?
• Якія раёны горада адрозніваюцца сваім этнічным складам?

Рэлігія

• Які канфесійны склад насельніцтва?
  • Гістарычны экскурс
• Цэнтрам якіх епархій з'яўляецца горад?
• Рэзідэнцыяй для якіх рэлігійных структур і асоб з'яўляецца горад?
• Якія найбольш значныя рэлігійныя аб'екты знаходзяцца ў горадзе? (больш падрабязны пералік у раздзеле Славутасці)

Мова

• Якія мовы афіцыйныя?
• Якія мовы распаўсюджаны?
• Як склалася падобная моўная сітуацыя?
• Ці маецца мясцовы дыялект і што яго характарызуе?

Злачыннасць

• Які ўзровень злачыннасці?
• Як змяняецца ўзровень злачыннасці?
• Якія раёны горада найбольш крымінагенныя?
• Якія праблемы стаяць перад органамі аховы парадку найбольш востра?
• Якія органы аховы парадку дзейнічаюць?
• Якія правыя абмежаванні існуюць у горадзе?

Эканоміка

• Якія галіны прамысловасці развіты?
  • Якія галіны развіваліся гістарычна?
• Якія буйныя прадпрыемствы маюцца?
• Якія буйныя кампаніі маюць свае штаб-кватэры?

Занятасць і ўзровень жыцця

• У якіх галінах занята насельніцтва?
• Які ўзровень беспрацоўя?
  • Чым ён выкліканы?
• Які даходы ў насельніцтва?
  • Чым адрозніваецца ад іншых гарадоў рэгіёна?

Гандаль

• Як гістарычна развіваўся гандаль у горадзе?
• Колькі насельніцтва цяпер занята ў ім?
• Якія буйныя гандлёвыя цэнтры і рынкі маюцца?
• Якія гандлёвыя раёны маюцца?

Транспарт

• Якое значэнне мае горад у транспартнай інфраструктуры рэгіёна?
• Які дарогі праходзяць цераз горад?
  • З якімі населенымі пунктамі ці рэгіёнамі яны звязваюць горад?
• Ці маюцца ў горадзе масты?

Грамадскі транспарт

• Якімі відамі прадстаўлены грамадскі транспарт?
  • Калі яны з'явіліся?
  • Які ў іх пасажырапаток?
• Якія незвычайныя сродкі перасоўвання маюцца ў горадзе?

Аўтамабільны транспарт

• Ці маюцца аўтавакзалы?
  • Па якіх кірунках ажыцяўляюцца паездкі?
  • Які пасажырапаток?

Чыгуначны транспарт

• Ці маюцца чыгуначныя станцыі і вакзалы?
  • Па якіх кірунках ажыцяўляюцца паездкі?
  • Які пасажырапаток?

Водны транспарт

• Ці развіты водны транспарт?
  • Па якіх кірунках ажыцяўляюцца паездкі?
  • Які пасажырапаток?

Паветраны транспарт

• Якія аэрапорты абслугоўваюц горад?
  • Па якіх кірунках ажыцяўляюцца паездкі?
  • Які пасажырапаток?

Веласіпеды

• Ці развіта веласіпедная інфратруктура?
  • Які існуюць ініцыятывы па яе пашырэнні?

Культура

Музеі

• Колькі ў горадзе музеяў?
• Ці маюцца музейныя кварталы?
• Які музеі маюць найбольшае значэнне?
  • Што яны сабой уяўляюць?

Тэатры і канцэртныя залы

• Колькі ў горадзе тэатраў?
  • Калі яны былі заснаваныя?
• Колькі ў горадзе кінатэатраў?
  • Калі яны былі заснаваныя?
• Якія канцэртныя пляцоўкі існуюць у горадзе?
  • Чым яны характэрныя?
  • Калі яны былі заснаваныя?

Бібліятэкі

• Колькі ў горадзе бібліятэк?
• Якімі фондамі валодаюць?
• Які паслугі прапаноўваюць?

Народная творчасць

• Які ансамблі дзейнічаюць?
• Чым гістарычна славіўся горад?
• Які рамёствы развіваюцца цяпер?

Фестывалі і святы

• Якія фестывалі праходзяць?
• Якія святы адзначаюцца?

Рэстараны, бары, кафэ

• Ці маюцца ў горадзе вядомыя сеткі ўстаноў харчавання?
• Дзе сканцэнтраваны рэстараны, бары, кафэ?

СМІ

• Якія газеты выдаюцца?
• Калі з'явіліся найбольш значныя з іх?
• Якія радыёстанцыі дзейнічаюць?
• Якія тэлеканалы дзейнічаюць?
  • Калі асобных тэлеканалаў няма, які рэгіянальныя перадачы транслюцца?
• Ці маецца тэлевежа/тэлевышка?
  • Калі была ўзведзена?

Адукацыя і навука

• Колькі ў горадзе навучальных устаноў рознага ўзроўню?
• Колькі чалавек атрымліваюць адукацыю ў іх?
• Якія найбольш значныя навучальныя ўстановы размешчаны?
  • Калі яны з'явіліся?
  • Чым характэрныя?

• Які навуковыя ўстановы размешчаны ў горадзе?

Ахова здароўя і медыцына

• Колькі медыцынскіх устаноў размешчана ў горадзе?
• Якія найбольш значныя медыцынскія ўстановы размешчаны ў горадзе?

• Які ўзровень захворвання рознымі хваробамі ў горадзе?
  • Што паўплывала на гэта?

Спорт

• Які від спорту найбольш развіты?
• Якімі камандамі гэты від спорту прадстаўлены?
  • Якія дасягенні яны маюць?
• Якія яшчэ віды спорту прадстаўлены ў горадзе?
• Якія спартыўныя аб'екты маюцца ў горадзе?
• Якія міжнародныя спаборніцтвы праходзілі ў горадзе?

Архітэктура

Планіроўка

• Што з'яўляецца гістарычным планіровачным ядром горада?
• Як гістарычна развіваўся горад?
• Якія найбольш значныя аб'екты і калі ўзводзіліся?
• Калі мэтанакіравана змянялася планіроўка горада?
• Што паўплывала на планіровачную структуру горада?
• Які раёны і калі ўзнікалі?
• Якія генпланы былі распрацаваны і што яны прадугледжвалі?
• Што было рэалізавана?
• Якую планіровачную структуру горад мае цяпер?
• Якая забудова прадстаўлена?
• Якія населеныя пункты ўвайшлі ў межы горада?

Помнікі архітэктуры

• Колькасць аб'ектаў пад аховай дзяржавы?
  • Наколькі поўны ахоп?
• Якая ступень захаванасці гістарычнай спадчыны?
  • Што на гэта паўплывала?
  • Што і калі было знішчана?
• Якія тэндэнцыі назіраюцца ў галіне захавання гістарычнай спадчыны?

• Якія гістарычныя раёны захаваліся?
• Якія значныя аб'екты захаваліся?

Помнікі

• Які помнікі ўстаноўлены ў горадзе?

Горад у культуры

• У якіх выдатных творах/творах выдатных аўтараў згадваецца горад?
• Якія фільмы здымаліся ў гоардзе?

Зноскі

• Ці ў кожнага абзаца ёсць зноска?

Літаратура

• У якіх беларускіх выданнях ёсць артыкулы пра горад?

Спасылкі

• Ці ёсць афіцыйны сайт у горада?