Адукацыя

Адукацыя (лац.: educatio — выхаванне) — працэс і вынік набыцця сістэматызаваных ведаў, уменняў і навыкаў у навучальных установах або самаадукацыяй.

У залежнасці ад характару падрыхтоўкі чалавека да жыццця і працы адрозніваюць агульную адукацыю і спецыяльную адукацыю; у залежнасці ад аб’ёму — пачатковую, сярэднюю і вышэйшую (толькі спецыяльная); паводле адносін да царквы (уплыву царквы) — свецкая і канфесійная. Падраздзяленні адукацыі адрозніваюцца ў розных адукацыйных сістэмах.

Узровень агульнай і адмысловай адукацыі абумаўляецца патрабаваннямі вытворчасці, станам навукі, тэхнікі і культуры, а таксама грамадскімі адносінамі. Адукацыя — сацыяльны інстытут, які выконвае функцыі падрыхтоўкі і ўключэнні індывіда ў розныя сферы жыццядзейнасці грамадства, прылучэнні яго да культуры.

Філасофія адукацыі

Якаснае і якое развівае чалавека і грамадства адукацыя зыходзіць з Асветы. Асвета — гэтае прылучэнне чалавека да свядомага саўдзелу ў сваім жыцці — прыняцце маральнасці чалавечай прыроды.

Адукацыя пачынаецца з азначэння сябе: я — ёсць Чалавек Разумны. Мая разумная прырода патрабуе адукацыі і культуры, без чаго годнае жыццё не магчымая. Адукацыя — сістэма спазнання ісціны аб міры і жыцці, заснаваная на дыялогу вучня і настаўнікі.

Падыходы да адукацыі

На працягу стагоддзяў вядуцца дыскусіі аб адукацыі — чаму і як трэба вучыць людзей.

• Элітарнасць або эгалітарнасць: ці трэба даваць усім аднолькавая адукацыя, або жа трэба рыхтаваць інтэлектуальную эліту, а астатнім даваць неабходны мінімум?
• Рабіць упор на практычна карысныя веды або на агульнае развіццё асобы?
• Ці павінна адукацыя быць спецыялізаваным або ўніверсальным?

Адукацыя павінна спалучаць універсальнасць і спецыялізацыю, як таго патрабуе прырода інфармацыі і чалавека, які яе спасцігае. Універсальнасць дыктуецца Адзінствам прыроды міру, часткай якой з’яўляецца чалавек-разумны, а спецыялізацыя — разнастайнасцю ўмоў жыцця і магчымасцяў індывіда. Элітарнасць у адукацыі падобная абмежаванасці ў мысленні, што несумесна з прыродай розуму.

«Мудры той, хто ведае не шматлікае, а патрэбнае» — Эсхіл «Не імкніся ведаць усё, каб не стаць ва ўсім невукам» — Дэмакрыт

Узроўні адукацыі

• Агульная адукацыя

o Дашкольная адукацыя o Пачатковая агульная адукацыя o Асноўная агульная адукацыя o Сярэдняе (поўнае) агульная адукацыя o Дадатковая адукацыя дзяцей

• Прафесійная адукацыя

o Пачатковая прафесійная адукацыя o Сярэдняя прафесійная адукацыя o Вышэйшая прафесійная адукацыя + Бакалаўрыят + Магістратура

• Паслявнузскае прафесійная адукацыя

o Аспірантура o Дактарантура o Падвышэнне кваліфікацыі o Другая вышэйшая адукацыя o Перападрыхтоўка

• Прафесійная падрыхтоўка

Галіны адукацыі

• Горная адукацыя
• Натуральна-навуковая адукацыя
• Хіміка тэхналагічная адукацыя
• Радыетэхнічная адукацыя
• Будаўнічая адукацыя
• Матэматычная адукацыя
• Энергетычная адукацыя
• Сельскагаспадарчая адукацыя
• Медыцынская адукацыя
• Гістарычная адукацыя
• Педагагічная адукацыя
• Ваенная адукацыя
• Юрыдычная адукацыя
• Эканамічная адукацыя
• Тэалагічная адукацыя
• Бізнес-адукацыя

Навуковыя кірункі ў сферы адукацыі

• Акмеалогія
• Андрагогіка
• Дыдактыка
• Дыдактычная эўрыстыка
• Гісторыя педагогікі
• Карэкцыйная педагогіка
• Метадалогія педагогікі
• Методыка навучання
• Педагогіка
• Педагагічная іннаватыка
• Педагагічная псіхалогія
• Педалогія
• Псіхалогія
• Сацыяльная педагогіка
• Параўнальная педагогіка
• Сурдапедагогіка
• Кіраванне адукацыяй
• Філасофія адукацыі

Практыка адукацыі

• Арганізацыя вучэбнага працэсу
• Педагагічныя тэхналогіі
• Электроннае навучанне
• Дыстанцыйнае навучанне
• Стандарт адукацыі

Зноскі

---

Літ.:

• Образование // Русская Википедия. — Версія 11269572.

• • Александрова О. А. Образование: доступность или качество — последствия выбора // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 2. — С. 83-93.

• • Воробьев Ю. Л. Периферийный рынок образовательных услуг: взгляд из провинции // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 62-70.

• • Гуревич П. С. Психология элитарного образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 4. — С. 128-138.

• • Гневашева В. А., Луков Вал. А. Тема высшего образования в новейшей российской научной литературе

• • Ильинский И. М. Об элитарном образовании // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 3. — С. 6-13.

• • Кузнецова Т. Ф. Философия, философская культура и гуманитаризация высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2005. — № 1. — С. 22-28.

• • Образование в DMOZ.ORG

• • Плаксий С. И. Качественные параметры высшего образования // Знание. Понимание. Умение. — 2004. — № 1. — С. 19-24.

• Г. Р. Сянькевіч. Адукацыя // Беларуская Савецкая Энцыклапедыя. У 12 т. Т.1. А — Афіна / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш. — Мн.: Бел.Сав.Эн., 1969. — 624 с.: іл., карты. С.132.

Гл. таксама

• Камуністычнае выхаванне
• Адукацыйная сістэма уніяцкай царквы ў XVIII ст.