Лацінская мова

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Лацінская
Саманазва:

Lingua Latina

Краіны:

Сцяг Ватыкана Ватыкан
Flag of the Sovereign Military Order of Malta.svg Мальтыйскі ордэн
першапачаткова — Старажытны Рым

Рэгіёны:

Заходняя і Паўднёвая Еўропа, Блізкі Ўсход, Паўночная Афрыка (у I-V стст.)

Афіцыйны статус:

Сцяг Ватыкана Ватыкан

Арганізацыя, якая рэгулюе:

Рымска-каталіцкая царква

Вымерла:

Пісьмовая мова выцеснена раманскімі і германскімі мовамі ў XII-XV стст. (ва Ўсходняй Еўропе ў XVII ст.), у навуцы захоўвалася ў XVIII ст., у біялогіі, медыцыне, правазнаўстве і каталіцтве дагэтуль
Вусная мова: развілася ў раманскія мовы к IX-XII стст.

Класіфікацыя
Катэгорыя:

Мовы Еўразіі

Індаеўрапейская

Італійскія
Лацінская
Пісьменнасць:

лацініца

Моўныя коды
ISO 639-1:

la

ISO 639-2:

lat

ISO 639-3:

lat

Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка

Лаці́нская мова, або лаці́на, таксама латы́нь (лац.: Lingua Latina) — мёртвая мова з індаеўрапейскай моўнай сям'і (італійскай моўнай групы), якая істотна паўплывала на лексікон многіх моў свету. Афіцыйная мова Ватыкана і каталіцкай царквы. Ужываецца ў біялогіі і медыцыне. Алфавіт — лацінскі. Паводле граматычнага ладу — флектыўная.

Латынь у гісторыі[правіць | правіць зыходнік]

На лаціне размаўляла племя лацінаў у вобласці Лацый (лац.: Latium), у заходняй частцы сярэдняй Італіі. Першыя старажытныя пісьмовыя помнікі датуюцца 6-м ст. да н.э. У канцы 2-га ст. да н.э. стала дзяржаўнай мовай Рымскай імперыі, у тым ліку Брытаніі, Дакіі, дзе, як дзяржаўная мова, уплывала на мясцовыя, кельцкія, іберыйскія, германскія мовы. У выніку на ўскрайках Рымскай імперыі складваліся дыялекты лацінскай мовы («вульгарная лаціна», лац.: latina vulgata). У сярэдзіне 1 тысячагоддзя н.э. з гэтых гаворак пачалі развівацца раманскія мовы: французская, італьянская, іспанская, румынская і г.д.

У Сярэднявеччы латынь стала ў Еўропе міжнароднай мовай навукі, адукацыі, філасофіі і дыпламатыі. На ёй пісалі Ісак Ньютан, Томас Мор, Мікалай Капернік, Мікола Гусоўскі. Яе добра ведалі Францыск Скарына і Сымон Будны. У часы Адраджэння моладзь Вялікага Княства Літоўскага вывучала лацінскую мову ў вучэльнях Заходняй Еўропы. Лацінская мова пэўным чынам паўплывала на развіццё беларускай, у першую чаргу, на лексікон, на навуковую і юрыдычную тэрміналогію.

Фанетыка мовы[правіць | правіць зыходнік]

Лацінская мова характарызуецца выразнай вымовай галосных і зычных, галосныя бываюць доўгія і кароткія, індаеўрапейскае s паміж галоснымі пераходзіць у r, проціпастаўленне прыдыхальных і непрыдыхальных зычных, характэрнае для многіх старых індаеўрапейскіх моў, у лацінскай мове адсутнічае.

Граматыка мовы[правіць | правіць зыходнік]

Лаціна мае складаную сістэму скланення назоўнікаў, якія маюць шэсць тыпаў скланення. Лік склонаў у лацінскай мове досыць вялікі і падобны на колькасць склонаў у славянскіх мовах. Прыметнік бывае трох родаў і падпарадкоўваецца назоўнікам у родзе. Дзеяслоў валодае вельмі багатай сістэмай часоў з адрозніваннем імперфекта і перфекта ў мінулым часе. У лацінскага дзеяслова тры лады, чатыры спражэнні, ёсць мноства няправільных дзеясловаў. Багацце флектыўных форм у спалучэнні з традыцыйнымі спосабамі словаўтварэння робіць лацінскую мову вельмі гнуткай і здольнай выяўляць складаныя паняцці і сітуацыі.

Лексіка мовы[правіць | правіць зыходнік]

У лацінскай мове ёсць некаторая колькасць грэчаскіх запазычанняў, але асноўная частка яе лексікі ўласналацінская. Існуе шмат спосабаў словаўтварэння з дапамогай суфіксаў і прыставак.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Вікіпедыя

Вікіпедыя мае раздзел, напісаны
па-лацінску