Лацінская мова
| Лацінская | |
| Саманазва: |
Lingua Latina |
|---|---|
| Краіны: |
|
| Рэгіёны: |
Заходняя і Паўднёвая Еўропа, Блізкі Ўсход, Паўночная Афрыка (у I-V стст.) |
| Афіцыйны статус: | |
| Арганізацыя, якая рэгулюе: | |
| Вымерла: |
Пісьмовая мова выцеснена раманскімі і германскімі мовамі ў XII-XV стст. (ва Ўсходняй Еўропе ў XVII ст.), у навуцы захоўвалася ў XVIII ст., у біялогіі, медыцыне, правазнаўстве і каталіцтве дагэтуль |
| Класіфікацыя | |
| Катэгорыя: | |
|
|
| Пісьменнасць: | |
| Моўныя коды | |
| ISO 639-1: |
la |
| ISO 639-2: |
lat |
| ISO 639-3: |
lat |
| Гл. таксама: Праект:Лінгвістыка | |
Лаці́нская мова, або лаці́на, таксама латы́нь (лац.: Lingua Latina) — мёртвая мова з індаеўрапейскай моўнай сям'і (італійскай моўнай групы), якая істотна паўплывала на лексікон многіх моў свету. Афіцыйная мова Ватыкана і каталіцкай царквы. Ужываецца ў біялогіі і медыцыне. Алфавіт — лацінскі. Паводле граматычнага ладу — флектыўная.
Змест |
Латынь у гісторыі [правіць]
На лаціне размаўляла племя лацінаў у вобласці Лацый (лац.: Latium), у заходняй частцы сярэдняй Італіі. Першыя старажытныя пісьмовыя помнікі датуюцца 6-м ст. да н.э. У канцы 2-га ст. да н.э. стала дзяржаўнай мовай Рымскай імперыі, у тым ліку Брытаніі, Дакіі, дзе, як дзяржаўная мова, уплывала на мясцовыя, кельцкія, іберыйскія, германскія мовы. У выніку на ўскрайках Рымскай імперыі складваліся дыялекты лацінскай мовы («вульгарная лаціна», лац.: latina vulgata). У сярэдзіне 1 тысячагоддзя н.э. з гэтых гаворак пачалі развівацца раманскія мовы: французская, італьянская, іспанская, румынская і г.д.
У Сярэднявеччы латынь стала ў Еўропе міжнароднай мовай навукі, адукацыі, філасофіі і дыпламатыі. На ёй пісалі Ісак Ньютан, Томас Мор, Мікалай Капернік, Мікола Гусоўскі. Яе добра ведалі Францыск Скарына і Сымон Будны. У часы Адраджэння моладзь Вялікага Княства Літоўскага вывучала лацінскую мову ў вучэльнях Заходняй Еўропы. Лацінская мова пэўным чынам паўплывала на развіццё беларускай, у першую чаргу, на лексікон, на навуковую і юрыдычную тэрміналогію.
Фанетыка мовы [правіць]
Лацінская мова характарызуецца выразнай вымовай галосных і зычных, галосныя бываюць доўгія і кароткія, індаеўрапейскае s паміж галоснымі пераходзіць у r, проціпастаўленне прыдыхальных і непрыдыхальных зычных, характэрнае для многіх старых індаеўрапейскіх моў, у лацінскай мове адсутнічае.
Граматыка мовы [правіць]
Лаціна мае складаную сістэму скланення назоўнікаў, якія маюць шэсць тыпаў скланення. Лік склонаў у лацінскай мове досыць вялікі і падобны на колькасць склонаў у славянскіх мовах. Прыметнік бывае трох родаў і падпарадкоўваецца назоўнікам у родзе. Дзеяслоў валодае вельмі багатай сістэмай часоў з адрозніваннем імперфекта і перфекта ў мінулым часе. У лацінскага дзеяслова тры лады, чатыры спражэнні, ёсць мноства няправільных дзеясловаў. Багацце флектыўных форм у спалучэнні з традыцыйнымі спосабамі словаўтварэння робіць лацінскую мову вельмі гнуткай і здольнай выяўляць складаныя паняцці і сітуацыі.
Лексіка мовы [правіць]
У лацінскай мове ёсць некаторая колькасць грэчаскіх запазычанняў, але асноўная частка яе лексікі ўласналацінская. Існуе шмат спосабаў словаўтварэння з дапамогай суфіксаў і прыставак.
Гл. таксама [правіць]
На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Лацінская мова
