Ганшып

З Вікіпедыі, свабоднай энцыклапедыі
AC-130H УС ЗША. На адным з бортаў добра бачна ўзбраенне

Ганшып (англ. gunship [ɡʌnʃɪp], «гарматны [паветраны] карабель») — лятальны апарат артылерыйскай падтрымкі сухапутных войскаў або іншых сухапутных кампанентаў родаў войскаў і відаў узброеных Сіл. Наяўнасць вялікага авіяпарку ганшыпаў і уласных частак спецыяльнага прызначэння дазваляць ВПС ЗША самастойна (без прыцягнення вайсковых частак) вырашаць шырокі спектр баявых задач.

Прынцып баявога прымянення ганшыпа вельмі арыгінальны і прапануе абстрэл наземных мэтаў з левага ці правага борта (lateral firing) падчас выканання самалётам паўкола або кругавога развароту па шырокай дузе, што дазваляе бесперапынна ўтрымліваць мэты ў поле зроку і ў сектары абстрэлу значна даўжэй, чым пры вядзенні агню ў пярэдняй паўсферы з пікіравання, як гэта канструктыўна закладзена на большасці баявых самалётаў. Для заходу на мэту, у адрозненне ад усіх іншых баявых самалётаў (якія заходзяць франтальна, пікіруючы на мэту на выхадзе з Горкі), ганшып кладзецца на крыло і пачынае кружыць над мэтай. Аўтарам гэтай ідэі і адначасова бацькам сучаснага ганшыпа прынята лічыць інжынера кампаніі "Бэл" Ральфа Флексмана, які прапанаваў ужываць у баявой абстаноўцы фігуру пілатажу, якая раней практыкавалася падчас спартыўных авіяцыйных спаборніцтваў,[1] тэхнічна абгрунтаваўшы яе эфектыўнасць для вырашэння агнявых задач з паветра[1].

Разлік ганшыпа падчас баявой працы
Агонь з левага борта (выгляд знутры і звонку гарматнай палубы)

Часам, у больш шырокім плане тэрмін "Ганшып" інтэрпрэтуецца як лятальны апарат агнявой падтрымкі (маючы на ўвазе, наяўнасць на борце не толькі артылерыйскага, але таксама кулямётнага і ракетна-бомбавага ўзбраення), але ў такім варыянце інтэрпрэтацыі гэта паняцце з'яўляецца тэрміналагічна некарэктным, паколькі выходзіць за межы зыходнага тэрміна, - слова "ганшып" мае цалкам канкрэтнае значэнне (gun — артылерыйскае прылада). У дачыненні да самалётам, абсталяваным стратэгічнымі ракетамі тып КРПБ ўжываюць тэрмін «ракетаносец» (missile carrier). Да самалётаў, верталётаў і іншым вінтакрылам узброеным тактычнымі ракетамі — КРПП, УРВП, блок АРГ і НАР/НКРС, а таксама бомбавай нагрузкай на ўнутраных і знешніх вузлах падвескі не ўжываюць спецыяльных тэрмінаў, закліканых падкрэсліць наяўнасць названага ўзбраення на борце, адносячы іх да лятальных апаратаў тактычнай авіяцыі (tactical aircraft).

Тэрмін прыйшоў у авіяцыю з флоту, дзе ён адпавядаў цяжкаўзброеным рачным маніторам. Крытэрыем, вызначальным ганшып сярод іншых лятальных апаратаў, з'яўляецца наяўнасць на борце магутнага стралкова-гарматнага ўзбраення і членаў экіпажа з артылерыйскімі спецыяльнасцямі (нумароў разліка), а таксама броні (падобна бранявога пояса карабля).

Хоць некаторыя савецкія і сучасныя расійскія шматмэтавыя і ударныя верталёты па амерыканскай класіфікацыі адносяцца да ганшыпаў, строгіх эквівалентаў "ганшыпа" ў рускамоўным ці савецкім ваенным лексіконе (афіцыйна-дзелавой яго часткі) няма, з прычыны прынцыпова іншага гістарычнага шляху развіцця авіяцыі ў цэлым і авіяцыі падтрымкі сухапутных войскаў у прыватнасці, у немалой ступені абумоўленага традыцыйным для ВС ЗША экспедыцыйным спосабам вядзення ваенных дзеянняў - на гэтую тэму паўстала выраз " дыпламатыя ганшыпаў "(Gunship Diplomacy), які з'яўляецца перайначанай на сучасны лад «дыпламатыяй кананерак» на новым тэхналагічным узроўні. Калі ў ЗША перад кампаніямі авіябудаўнічымі прамысловасці спецыяльна ставіліся тэхнічныя задачы распрацоўкі названага тыпу лятальных апаратаў, то перад прадпрыемствамі савецкай авіяпрамысловасці такіх задач не ставілася, а нанясенне бомба-штурмавых удараў па наземных мэтах у інтарэсах сухапутных войскаў або сухапутных кампанентаў іншых родаў войскаў з'яўлялася толькі адным з пунктаў тактыка-тэхнічных заданняў, што рэалізуюцца ў ходзе праектавання і стварэння лятальных апаратаў.

  1. а б Ballard, 1982