Часлаў Кудаба

Часлаў Кудаба
Дата нараджэння	24 ліпеня 1934(1934-07-24)
Месца нараджэння	Кабыльнік, гміна Кабыльнік[d], Пастаўскі павет, Віленскае ваяводства, Польская Рэспубліка
Дата смерці	19 лютага 1993(1993-02-19) (58 гадоў)
Месца смерці	Вільня, Віленскае гарадское самакіраванне, Літва
Месца пахавання	Карвелішскія могілкі[d]
Грамадзянства	Літва  СССР
Род дзейнасці	палітык, выкладчык універсітэта, географ, краязнавец, эколаг
Месца працы	Віленскі ўніверсітэт
Навуковая ступень	доктар геаграфічных навук
Альма-матар	Свянцянская настаўніцкая семінарыя[d] Віленскі ўніверсітэт
Узнагароды

Часлаў Францавіч Кудаба, сапр. Худаба (літ.: Česlovas Kudaba; 24 ліпеня 1934(1934-07-24), Кабыльнік, Віленскае ваяводства — 19 лютага 1993(1993-02-19), Вільня) — літоўскі географ-краязнавец, эколаг беларускага паходжання.

Біяграфія

Нарадзіўся 24 ліпеня 1934 года ў в. Кабыльнік Пастаўскага павета (цяпер — аг. Нарач Мядзельскага раёна Мінскай вобласці) у сям’і беззямельнага селяніна. Дзяцінства правёў у Нарачанскім краі.

Адразу пасля Вялікай Айчыннай вайны скончыў прагімназію ў мястэчку Цверач, у 1957 годзе — настаўніцкую семінарыю ў Свянцянах, у 1959 годзе — геаграфічны факультэт Віленскага ўніверсітэта. У 1959 годзе ўступіў у КПСС. Працаваў спачатку асістэнтам, затым — выкладчыкам Віленскага ўніверсітэта. Кандыдат геаграфічных навук (1964), доктар геаграфічных навук (1972), прафесар (1974). У 1964—1968 гадах — дэкан факультэта прыродазнаўчых навук, у 1978—1986 гадах — загадчык кафедры гідралогіі і кліматалогіі, у 1986—1990 гадах — загадчык кафедры агульнай геаграфіі і картаграфіі, у 1978—1993 гадах — загадчык кафедры геаграфіі і картаграфіі Віленскага ўніверсітэта.

У 1987—1990 гадах — старшыня праўлення Літоўскага фонду культуры. У 1990—1992 гадах — дэпутат Вярхоўнага Савета Літвы, падпісант Акта незалежнасці.

Памёр 19 лютага 1993 года ў Вільні. Пахаваны ў Вільні на Карвелішскіх могілках.

Навуковая дзейнасць, публіцыстыка

Даследаваў пытанні агульнай фізічнай геаграфіі, геамарфалогіі, аэракасмічнага метаду, гісторыі, геаграфіі і метадалогіі, аховы прыроды. Пад кіраўніцтвам Ч. Кудабы створаны геаграфічны атлас Літвы.

Аўтар манаграфій «Геаграфічныя падарожжы і адкрыцці» (1977), «Марэнныя ўзвышшы Літвы» (1983), навукова-папулярных краязнаўчых выданняў «Ваколіцы Ігналіны» (1967), «Там, дзе цячэ Нёман» (1970), «Узгоркавая Жэмайція» (1972), «Ігналінскі край» (1987), «Узгоркавая Аўкштайція» (1988), «Нёман-Нёман» (1989), «Сем дарог з Варняй» (1993), аўтар тэкстаў да кнігі-альбома «Іду па Літве» (1992). Кніга «Па Віліі: падарожныя запісы» (Мн., 1992) прысвечана Беларусі і ўключае гісторыю, этнаграфію, краявіды, культуру, літаратурнае жыццё вёсак, мястэчак і гарадоў, якія мінае р. Вілія.

Часлаў Кудаба аўтар шматлікіх артыкулаў па пытаннях культуры, прыроды і экалогіі («На таямнічых паваротах Нёмана», «Народжаныя морам і ветрам», «І дрэвы ходзяць», «Прыгожая ты мая», «Мяжа», «Свянцяншчына» і інш.), якія друкаваліся ў польскім двухтыднёвіку «З па-над Віліі», штоквартальным часопісе «Літва».

У калектыўным зборніку «Наш Нёман» (1988) змешчаны нарыс Кудабы «Каля вытокаў крыніцы», у якім аўтар апавядае пра сваё дзяцінства, што прайшло на Нарачы, пра сваіх продкаў, хараство Нарачанскага краю.

Аўтар шэрагу публіцыстычных артыкулаў па пытаннях культуры, прыроды, экалогіі.

Выбраная бібліяграфія

• Kalvotoji Žemaitija. — Вільня, 1972;
• Kur Nemunas teka. — Вільня, 1972;
• Ignalinos apylinkės. — Вільня, 1975;
• Upelių pakrantėmis (10 turistinių apybraižų). — Вільня, 1977;
• Geografinės kelionės ir atradimai. — Вільня, 1980, 2003;
• Lietuvos aukštumos (манаграфія). — Вільня, 1983;
• Gamtos ištekliai, jų panaudojimas ir apsauga (Negyvosios gamtos ištekliai). — Вільня, 1984;
• Nerimi. — Вільня, 1985;
• Kalvotoji Aukštaitija. — Вільня, 1988;
• Apie Lietuvos žemę (з Р. Крупіцкасам). — Вільня, 1992;
• Septyni keliai iš Varnių. — Вільня, 1993;
• Lietuvos žemė (з Р. Крупіцкасам), 2000;
• Žemės giedra (складальнік: Антанас Стапонкус). — Вільня, 2004;
• Па Віліі: падарожныя запісы / Чэслаў Кудаба. — Мінск: Полымя, 1992.

Узнагароды

• Дзяржаўная прэмія Літоўскай ССР (1984),
• Дзяржаўная прэмія Літвы (1993).

Літаратура

• Памяць: Гісторыка-дакументальная хроніка Мядзельскага раёна. — Мінск: «Беларуская Энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі, 1998. — С. 433—434.
• Высоцкі А. Кудаба Часлаў Архівавана 21 снежня 2016. // Рэгіянальная газета. — 02.07.2010.
• Юзаф Русакевіч Пра Чэслава Кудабу й ягоную «Манаграфію пра Дукшты» (бел.) // Рунь : газета. — 2004. — 18 лютага — № 54. — С. 2. — ISSN 1392-7671.
• Аношка Я.I., Карабанаў А. К., Мацвееў А. В. Праблемы гляцыямарфалогii Беларуска-лiтоўскага памежжа ў навуковых працах Чэслава Кудабы // Літасфера. 2004. № 2.