Ханок (жыллё)
Ханок | |
---|---|
кар.: 한옥 кар.: 조선집 | |
![]() | |
Краіна паходжання | |
![]() |
Ханок (кар.: 한옥 — у Паўднёвай Карэі або кар.: 조선집 — у Паўночнай Карэі і карэйцаў Яньбянь-Карэйскай аўтаномнай акругі Кітая) — традыцыйны карэйскі дом. Пабудовы такога тыпу былі ўпершыню спраектаваны і пабудаваны ў XIV стагоддзі падчас дынастыі Часон[1].
Карэйская архітэктура ўлічвае размяшчэнне дома ў адносінах да яго наваколля, з улікам зямлі і сезонаў. Адпаведна спланаваны і інтэр’ер дома. Гэты прынцып называецца бэсанімсу (baesanimsu, 배산임수, 背山臨水), што азначае, што ідэальны дом пабудаваны з гарой ззаду і ракой спераду. Форма традыцыйнага дома адрозніваецца ў залежнасці ад рэгіёна. У халодных паўночных раёнах Карэі ханок будуюць у выглядзе квадрата з унутраным дваром пасярэдзіне, каб лепш захоўваць цяпло. На поўдні двор больш адкрыты і мае Г-падобную форму[2].
Гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/Danwon-Giwa.igi.jpg/250px-Danwon-Giwa.igi.jpg)
Ханок — карэйскі дом, які быў распрацаваны на Карэйскім паўвостраве і ў Маньчжурыі[3].
Ранняя гісторыя
[правіць | правіць зыходнік]Людзі палеаліту на Карэйскім паўвостраве, магчыма, засялялі пячоры або рабілі часовыя дамы. У эпоху неаліту часовая пабудова ператварылася ў зямлянку. Маленькай рыдлёўкай рабілі паглыбленне ў зямлі і будавалі хатку з крокваў і калон. Для крокваў і слупоў выкарыстоўвалася дрэва, а для даху — салома. У бронзавым веку ў доме было некалькі калон, таму плошча дома была пашырана ў параўнанні з раннімі дамамі. Ханок жалезнага веку меў андоль (온돌, 溫堗), а таксама выкарыстоўвалася гіва (기와) — разнавіднасць дахавай чарапіцы, вырабленай з абпаленай гліны. Выкарыстанне чарапіцы гіва развіла для ханка спецыфічную форму абрысу.
Паўднёвая Карэя
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/83/Korea-Samcheok-Gulpijip-Bark_shingled_house-01.jpg/250px-Korea-Samcheok-Gulpijip-Bark_shingled_house-01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Korea_Jeongseon_Traditional_Market_Train_27_%2814202263057%29.jpg/250px-Korea_Jeongseon_Traditional_Market_Train_27_%2814202263057%29.jpg)
Пасля разбурэнняў Карэйскай вайны з’явілася патрэба ў танным, прыдатным жыллі для людзей, перамешчаных у выніку вайны. Непасрэдна пасля вайны некалькі дамоў, якія ўяўлялі гістарычную каштоўнасць, былі знесены. У буйных гарадах Паўднёвай Карэі засталіся толькі невялікія групы дамоў традыцыйнай пабудовы. Аднак каштоўнасць дамоў ханок абмяркоўвалася ў пачатку XX стагоддзя, калі многія параўноўвалі іх з больш распаўсюджанымі, але менш экалагічна чыстымі кватэрамі, якія сустракаюцца ў Паўднёвай Карэі. Сёння некаторыя чыгуначныя станцыі створаны пад уплывам традыцыйнага дызайну такіх дамоў (напрыклад, станцыя Чанджу ).
Паўночная Карэя
[правіць | правіць зыходнік]У Кэсоне захаваўся першапачатковы традыцыйны ханок, які адыгрывае ролю турыстычнай славутасці. Дамы з чарапічнымі дахамі атачаюць яго.
Кітай
[правіць | правіць зыходнік]Ханок можна таксама знайсці на паўночным усходзе Кітая, і карэйцы ўжо больш за 100 гадоў жывуць у пабудаваных для сябе дамах ханок. З 2010 года людзі працуюць над праектам, накіраваным на стварэнне вёскі дамоў ханок у Хэйлунцзяне ў Кітаі.
Паходжанне
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Sarangbang_British_Museum_room_67_n02.jpg/250px-Sarangbang_British_Museum_room_67_n02.jpg)
Тэрмін «ханок» упершыню з’явіўся ў газеце аб дамах 23 красавіка 1907 года. У гэтым дакуменце ён выкарыстоўваўся ў дачыненні да пэўнай тэрыторыі ўздоўж дарогі Чон-дон , якая вядзе ад Дануймуна да школы Баэджае. У той час замест выкарыстання слова ханок больш шырока выкарыстоўваліся такія тэрміны, як джуга (jooga, што азначае жылыя дамы) і джэтак (jaetaek, што азначае розныя дамы). Слова hanok ужывалася толькі ў асаблівых абставінах, калі дзе-небудзь будаваўся апошні дом.
У эпоху Карэі пад уладай Японіі , улады выкарыстоўвалі такія тэрміны, як «джуга» або «часонскі дом», калі яны гаварылі пра паляпшэнне дома. Слова ханок выкарыстоўвалася ў запісах, але як тэрмін яшчэ не замацавалася.
Спецыфічнае слова «ханок» з’явілася ў карэйскім слоўніку Samsung у 1975 годзе, дзе яно вызначалася як антонім слова «заходні дом» і як тэрмін, які азначае часонскі дом (дом у карэйскім стылі). Пасля 1970-х гадоў, з развіццём гарадоў, у Паўднёвай Карэі было пабудавана шмат кватэр і тэрасных дамоў , а многія дамы ханок паўсюль былі знесены. З гэтага часу тэрмінам ханок сталі называць толькі «карэйскія традыцыйныя дамы»[4].
У шырокім сэнсе слова «ханок» адносіцца да дома з саламяным дахам , да Neowa-jib (дома з гонтавым дахам) або Giwa-jib (дома з чарапічным дахам), хоць агульнае значэнне ханок звычайна адносіцца толькі да Giwa -jib у Карэі[5].
Характарыстыка
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/KOCIS_Hanok_%286387715325%29.jpg/250px-KOCIS_Hanok_%286387715325%29.jpg)
Экалагічныя аспекты традыцыйных карэйскіх дамоў вар’іруюцца ад унутранай планіроўкі будынка да выкарыстаных будаўнічых матэрыялаў. Яшчэ адной унікальнай асаблівасцю традыцыйных дамоў з’яўляецца іх спецыяльная канструкцыя для астуджэння інтэр’еру летам і ацяплення інтэр’еру зімой.
Паколькі ў Карэі гарачае лета і халодная зіма, андоль, падлогавая сістэма ацяплення[6], і дэчхон, прахалодная зала з драўлянай падлогай, былі распрацаваны даўно, каб дапамагчы карэйцам перажыць марозныя зімы і блакаваць сонечнае святло летам. Гэтыя першыя тыпы ацяплення і кандыцыянавання паветра былі настолькі эфектыўнымі, што яны ўсё яшчэ выкарыстоўваюцца ў многіх дамах сёння. Слупы, або daedulbo, не ўстаўляліся ў зямлю, а ўсталёўваліся ў вуглавыя камяні, каб захаваць дом ад землятрусаў.
Матэрыялы
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/%EC%88%9C%EC%B2%9C_%EC%86%A1%EA%B4%91%EC%82%AC_%ED%95%98%EC%82%AC%EB%8B%B9_01.jpg/250px-%EC%88%9C%EC%B2%9C_%EC%86%A1%EA%B4%91%EC%82%AC_%ED%95%98%EC%82%AC%EB%8B%B9_01.jpg)
Сыравіна, якая выкарыстоўваецца ў карэйскіх традыцыйных дамах, такая як глеба, драўніна і горныя пароды, натуральная, падлягае перапрацоўцы і не забруджвае навакольнае асяроддзе. Ханок мае чарапічны дах, драўляныя бэлькі і каменна-блочную канструкцыю . Чэома — край крывых дахаў дамоў ханок. Яго даўжыню можна рэгуляваць, каб кантраляваць колькасць сонечнага святла, якое трапляе ў дом. Від традыцыйнай карэйскай паперы (한지, ханджы), змазаны бабовым алеем, каб зрабіць яго воданепранікальным і паліраваны, выкарыстоўваецца для вырабу прыгожых і паветрапранікальных вокнаў і дзвярэй.
Варыяцыі
[правіць | правіць зыходнік]Па рэгіёнах
[правіць | правіць зыходнік]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Hahoe_Folk_Village%2C_Andong_2018-08-31-05.jpg/250px-Hahoe_Folk_Village%2C_Andong_2018-08-31-05.jpg)
Формы дамоў ханок адрозніваюцца па рэгіёнах. З-за больш цёплага надвор’я ў паўднёвым рэгіёне карэйцы будавалі такія дамы з пакоямі, размешчанымі па прамой лініі. Каб забяспечыць добрую цыркуляцыю ветру, яны рабілі жылыя зоны з адкрытай драўлянай падлогай і шмат вокнаў. Самая распаўсюджаная форма ў цэнтральным рэгіёне — Г-падобная планіроўка — архітэктурнае спалучэнне форм паўночнага і паўднёвага рэгіёнаў. Ханок у халодным паўночным рэгіёне мае квадратную планіроўку, якая блакуе паток ветру. У такіх дамах няма адкрытай драўлянай падлогі, усе пакоі аб’яднаны. У паўночным рэгіёне ў доме звычайна ёсць Jeongjugan, прастора паміж кухняй і іншымі пакоямі, якая ўцяпляецца андолем[7].
Па сацыяльных класах
[правіць | правіць зыходнік]Структура дома ханок таксама класіфікуецца ў залежнасці ад сацыяльнага класа. Як правіла, дамы саслоўяў янбан (вышэйшага класа), чунгін (сярэдняга класа) і гарадскіх абывацеляў з гіва (чарапічны дах) падкрэслівалі не толькі функцыю дома, але і яго эстэтыку. Дамы правінцыйных абывацеляў (а таксама некаторых збяднелых янбан) з чога (дахам, плеценым з рысавай саломы ) будаваліся ў больш строгай функцыянальнай манеры.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/HahoeHanokHouse.jpg/250px-HahoeHanokHouse.jpg)
Захаванне
[правіць | правіць зыходнік]Захавалася шмат дамоў ханок, напрыклад:
- Вёска дамоў ханок Букчон , жылы квартал у цэнтры Сеула[8]
- Вёска дамоў ханок Намсангол у Піль-доне , раён Чун , Сеул
- Народная вёска Хахве , традыцыйная вёска дынастыі Часон, размешчаная ў Андоне , Андоне , правінцыя Паўночны Кёнсан .
- Народная вёска Яндон , традыцыйная вёска часоў дынастыі Часон у Кёнджу , правінцыя Паўночны Кёнсан , Паўднёвая Карэя, уздоўж ракі Хёнсан .
- Карэйская народная вёска , турыстычная славутасць у горадзе Янін , правінцыя Кёнгі
- Вёска дамоў ханок Чанджу , размешчаная ў Чанджу , правінцыя Паўночная Чала, з’яўляецца адным з найбуйнейшых раёнаў дамоў ханок у Карэі з больш чым 800 дамамі такога тыпу[9]
Зноскі
- ↑ Park, Nani; Fouser, Robert J. (2015). Hanok: The Korean House. Tuttle Publishing. p. 6. ISBN 978-1462915149.
- ↑ Tudor, Daniel (2014). Geek in Korea: Discovering Asia's New Kingdom of Cool. Tuttle Publishing. ISBN 978-1462914074.
- ↑ Mignon, Olivier (2008). 세계의 모든 집 이야기 [Story of House]. ISBN 9788996029984.
- ↑ 한옥용어의 등장 . Ministry of Land, Infrastructure and Transport..
- ↑ 이, 상현 (2007). 즐거운 한옥 읽기, 즐거운 한옥 짓기. 그물코. p. 18.
- ↑ Ondol (Under-floor Heating System)(недаступная спасылка). Korea Tourism Organization. Архівавана з першакрыніцы 17 February 2020. Праверана 17 November 2013.
- ↑ The Layout of a Hanok(недаступная спасылка). Korean Tourism Organization. Архівавана з першакрыніцы 16 February 2020. Праверана 17 November 2013.
- ↑ Kim, Hyung-eun (16 November 2012). "Historic Bukchon besieged by tourists, businesses". Korea JoongAng Daily. Архівавана з арыгінала 27 January 2013. Праверана 17 November 2012.
{{cite news}}
: Папярэджанні CS1: unfit URL (спасылка) - ↑ Jeonju Hanok Village [Slow City] . 대한민국구석구석 행복여행(happy travel in Korea). Korea Tourism Organization.
Спасылкі
[правіць | правіць зыходнік]- (кар.) Hanok Cultural center
- Korea Society Podcast: Architect Doojin Hwang speaks about the rebirth of the hanok Архівавана 24 ліпеня 2014.
- The Herbert Offen Research Collection of the Phillips Library at the Peabody Essex Museum
- Architecture & Urban Research Institute (AURI): Building Hanok — Components & Techniques