Белы бусел

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Белы бусел
Cap bily.jpg
Навуковая класіфікацыя
Міжнародная навуковая назва

Ciconia ciconia (Linnaeus, 1758)

Арэал
выява

  Месцы абітання

  Месцы зімоўкі

                     Шляхі міграцыі

Ахоўны статус
Wikispecies-logo.svg
Сістэматыка
на Віківідах
Commons-logo.svg
Выявы
на ВікіСховішчы
ITIS   174907
NCBI   8928
EOL   1049149

Бу́сел белы (Ciconia ciconia) — буйная балотная птушка з сямейства бусліных.

Агульная характарыстыка[правіць | правіць зыходнік]

Самы вядомы прадстаўнік буслоў. Белая птушка з чорнымі канцамі крылаў, доўгай шыяй, доўгай тонкай чырвонай дзюбаю і доўгімі чырванаватымі нагамі. Белае пер'е галавы, шыі і цела кантрастуе з чорнымі пер'ямі крылаў, якія ў сонечным святле адсвечваюць зялёным і пурпуровым. Невялікі кавалак голай скуры чорнага колеру на галаве знаходзіцца вакол карычневага вока. Калі крылы ў бусла складзеныя, ствараецца ўражанне, што ўся задняя частка цела бусла чорная. Адсюль яго ўкраінская назва — черногуз. Па афарбоўцы самкі не адрозніваюцца ад самцоў, але крыху меншыя па памеры. Рост белага бусла складае 100—125 см, размах крылаў 155—200 см. Маса дарослай птушкі дасягае 4 кг.

Птушаняты белага бусла ў гняздзе

Птушаняты маюць дзюбу шэрага колеру і тусклыя чырвоныя ногі. Яны таксама маюць апярэнне з шараватым адценнем. Працягласць жыцця белага бусла ў сярэднім складае 20 гадоў.

Лёгка адрозніць голас буслоў — гучны, сухі клёкат, які атрымліваецца дзякуючы ўдарам адна аб адну часткамі дзюбы, рэдка ціхае шыпенне, маладыя пішчаць і мяўкаюць.

Пашырэнне[правіць | правіць зыходнік]

Арэал разарваны: Пiрэнейскi паўвостраў, цэнтральная i паўднёва-ўсходняя частка Еўропы, Малая Азiя, Паўднёвая, Заходняя i Сярэдняя Азiя, а таксама Далёкі Усход на шыраце Японii разам з ёй, Паўночна-Заходняя Афрыка.

White bird with black flight feathers, long legs and a long neck soars against a hazy blue sky.
Бусел у палёце.

Пералёты від. Месца зiмовак: Паўднёвая i Усходняя Афрыка, Паўднёвая Азiя, Карэйскi п-аў, Японiя.

На Беларусі звычайны на гнездаванні пералётны від, транзітны мігрант. Некаторыя птушкі застаюцца на зіму.

Лягчэй за ўсё можна ўбачыць бусла на яго гняздзе, але не цяжка заўважыць гэтых птушак, калі яны палююць на вільготных лугах або на свежаскошаных палетках на грызуноў, земляных чарвякоў, лічынак насякомых, яшчарак і амфібій. Гнёзды белых буслоў маюць вялікія памеры і звычайна збудаваны на высокіх апорах, якія дазваляюць не толькі добры падлёт да гнязда, але агляд наваколля. У Еўропе буслы з'яўляюцца ўжо з сакавіку, а адлятаюць на зімоўку да канца жніўня.

Асаблівасці біялогіі[правіць | правіць зыходнік]

Еўрапейскія белыя буслы будуюць свае гнёзды на пабудовах чалавека з Сярэднявечча. Гнёзды можна знайсці на дахах дамоў і гаспадарчых пабудоў, трубах комінаў, воданапорных вежах, слупах электра- і тэлефоннай сувязі, мурах і спецыяльна збудаваных для буслоў пляцоўках. Звычайна буслы кожны год вяртаюцца гнездаваць на тое самае месца, або недалёка ад яго. Такім чынам, некаторыя месцы выкарыстоўваюцца птушкамі на працягу сотняў гадоў! Маладыя птушкі стараюцца вярнуцца і загнездаваць як мага бліжэй да месцаў, дзе яны вылупіліся.

Яйка

Яйкi 4-5, з тупым вузейшым канцом, белыя. Памеры: 72 х 54 мм.

У беларускай культуры[правіць | правіць зыходнік]

К. Альхімовіч. «Пейзаж з буслам»

Белы бусел з'яўляецца сімвалам Беларусі. Маючы яго на ўвазе Беларусь клічуць «Краінай пад белымі крыламі». Народная традыцыя забараняе рабіць шкоду гнязду бусла.

Белы бусел карыстаецца асаблівай павагай у беларусаў, яму будавалі аснову для гнязда — буслянкі. Яго лічылі ахоўнікам жытла ад Перуна, узорам суладнага сямейнага жыцця, вешчуном вясны. Паводле колераў апярэння — белы з дадаткам чырвонага і чорнага — бусел жывы носбіт нацыянальнай сімволікі колераў, характэрнай для беларускага нацыянальнага строю.

Буслы сяліліся побач з хатамі. Дзеці, якія ўвесь час назіралі за гэтымі птушкамі, бачылі, што буслы заўсёды нешта нясуць у сваё гняздо — ці то шчэпку якую, галінку, ці то вужа, жабу, якая трапечацца ў дзюбе. Натуральна, дзеці лёгка могуць паверыць у тлумачэнне, што іхняга браціка ці сястрычку прынёс бусел.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Птушкі Еўропы: Палявы вызначальнік. — Варшава: Навуковае выдавецтва ПНВ, 2000. — 540 с.: іл. ISBN 83-01-13187-X

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]