Бхапальская катастрофа

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Разбураны рэзервуар, дзе храніўся метылізацыанат. Фотаздымак 2008 года.

Бхапальская катастрофа — найбуйнейшая па колькасці ахвяр тэхнагенная катастрофа ў сучаснай гісторыі, якая адбылася ў выніку аварыі на хімічным заводзе, які належыць амерыканскай хімічна-прамысловай карпарацыі Union Carbide, у індыйскім горадзе Бхапал (сталіцы штата Мадх’я-Прадэш). Ранняй раніцай 3 снежня 1984 года з рэзервуара для захоўвання метылізацыаната (скарочана — MIC) адбыўся выкід 42 тон гэтага таксічнага злучэння. Воблака пароў MIC пакрыла сабой тэрыторыю ў 40 квадратных кіламетраў, распаўсюдзіўшыся на бліжэйшыя трушчобы і чыгуначны вакзал. Згодна з афіцыйным урадавым дадзеных, у дзень аварыі загінула каля 3000 чалавек. Пасля колькасць загінуўшых было перагледжана ў бок павелічэння — 5295 чалавек. Па іншых крыніцах, катастрофа стала прычынай смерці па меншай меры 18—30 тысяч чалавек, з якіх 7 тысяч загінулі непасрэдна ў дзень аварыі, а каля 25 тысяч — у наступныя гады[1][2][3].

Завод[правіць | правіць зыходнік]

Метылізацыанат[правіць | правіць зыходнік]

Прадпрыемства было адкрыта ў 1969 годзе. Завод выпускаў пестыцыды для барацьбы з сельскагаспадарчымі шкоднікамі[4]. У вытворчасці выкарыстоўвалася вельмі небяспечнае рэчыва —метылізацыаната. Гэта смяротна атрутная субстанцыя, якая ў стане газу пры трапленні на слізістую імгненна яе выпальвае, ад чаго лёгкія ацякаюць. Калі яна знаходзіцца ў стане вадкасці, то па сваіх якасцях падобная з сернай кіслатой. Таксама яна мае вельмі спецыфічныя фізічныя ўласцівасці. Тэмпература закіпання — 40 градусаў па Цэльсіі. Калі да сумесі дадаць нават невялікая колькасць вады, яна пачынае актыўна грэцца, што запускае ланцуговую рэакцыю, у выніку якой рэчыва распадаецца і вылучаецца цыяністы вадарод, аксіды азоту, угарны газ[5].

Праблемы і парушэнні[правіць | правіць зыходнік]

Для Індыі, у многіх рэгіёнах якой сельская гаспадарка несла велізарныя страты ад шкоднікаў, пестыцыды былі вельмі неабходным рэчывам. Таму першыя гады бізнес ішоў добра. Аднак калі ў пачатку 1980-х гадоў намеціўся эканамічны крызіс, то пайшло зніжэнне попыту на прадукцыю завода[6]. Таксама падзенне попыту прывяло да назапашвання запасаў нявыкарыстаных MIC[3]. Галаўны офіс Union Carbide патрабаваў ад даччынай кампаніі Union Carbide India Limited (UCIL) прыняцця мер па зніжэнні выдаткаў. Самым простым рашэннем аказалася скарачэнне заработнай платы супрацоўнікам. У выніку на заводзе ў Бхапале да 1984 года працавала нямала тых, хто меў вельмі нізкія прафесійныя навыкі[7].

Таксама трэба адзначыць, что хімічны завод ажыццяўляў сваю дзейнасць на жахліва састарэлым абсталяванні. Рабочыя неаднаразова былі сведкамі рэгулярных ўнутраных уцечак. Пры гэтым прыборы не адлюстроўвалі рэальнага стану ёмістасцяў з небяспечнымі рэчывамі. З мэтай эканоміі на ўтрыманні персаналу нават быў звольнены інспектар па бяспецы[8].

За некаторы час да катастрофы трубы нейтралізатара прамывалі вадой. Пры гэтым на абсталяванні адсутнічалі спецыяльныя засаўкі, што прывяло да траплення вадкасці з шчолаччу і гідраксідам натрыю наўпрост у бочку з дзесяткамі тон небяспечнага яду. Колькасць метылізацыаната ў ёмістасці перавышала норму ў 42 разы. У момант аварыі на заводзе ўжо даўно не працавала сістэма бяспекі, былі адключаныя газавы нейтралізатар, факельная вежа і брандспойты. Нават выццё сірэны і трывожныя паведамленні з тэрыторыі завода пасля выбуху нічым не адрозніваліся ад звычайных трэніровачных мерапрыемстваў[8].

Аварыя[правіць | правіць зыходнік]

Непасрэднай прычынай трагедыі стаў аварыйны выкід пароў небяспечнай рэчывы, які ў завадскім рэзервуары нагрэўся вышэй тэмпературы кіпення (39,5 °C), што прывяло да павышэння ціску і разрыву аварыйнага клапана. У выніку з 0:30 да 2:00 3 снежня 1984 года ў атмасферу было выкінута каля 42 тон атрутных пароў. Воблака метылізацыанаты накрыла бліжэйшыя трушчобы і чыгуначны вакзал,які знаходзіцца ў 2 км ад прадпрыемства[1][2][3].

Метылізацыанат спальваў чалавечыя слізістыя абалонкі, іх вочы і лёгкія. Ахвяры не прачыналіся і паміралі ад ўдушша адразу або ад таксічнага атручвання ў наступныя дні. Цяжкае воблака перасоўвалася прама над паверхняй зямлі, забіваючы ў першую чаргу дзяцей, з прычыны росту. У той да час, Union Carbide адмаўлялася інфармаваць лекараў аб хімічным складзе рэчава, што патрапіла ў атмасферу, спасылаючыся на камерцыйную таямніцу. Таму проста не ведалі, ад чаго лячыць тысячы і тысячы тых, хто паступае ў іх пацыентаў[4].

Наступствы[правіць | правіць зыходнік]

Ахвяры[правіць | правіць зыходнік]

Па розных дадзеных, агульная колькасць пацярпелых ацэньваецца ў 150—600 тысяч чалавек, з іх 3 тысячы загінулі непасрэдна ў момант катастрофы, яшчэ 15 тысяч — у наступныя гады ад наступстваў ўздзеяння хімічных рэчываў на арганізм. Гэтыя лічбы даюць падставу лічыць бхопальскую трагедыю найбуйнейшай у свеце тэхнагеннай катастрофай па колькасці ахвяр[9].Да гэтага часу ў Бхапале ў бацькоў, якія падвергліся ў 1984-м таксічнаму ўздзеянню, нараджаюцца дзеці з прыроджанымі парокамі і хваробамі. Немалая колькасць ахвяр катастрофы аслеплі[4].

Судовыя разборы[правіць | правіць зыходнік]

Пасля катастрофы МУС Індыі пачало расследаванне прычын трагедыі. У ходзе былі выяўлены шматлікія парушэнні кіраўніцтва кампаніі па эксплуатацыі прадпрыемства.

Union Carbide у 1987 годзе ў рамках пазасудовага ўрэгулявання выплаціла ахвярам аварыі 470 млн даляраў у абмен на адмову ад далейшых судовых пазоваў[10].

7 чэрвеня 2010 індыйскі суд прызнаў семярых былых кіраўнікоў Індыйскага аддзялення кампаніі Union Carbide вінаватымі ў халатнасці, якая прывяла да гібелі людзей. Асуджаныя былі прысуджаныя да двух гадоў турэмнага зняволення і штрафу ў памеры 100 тысяч рупій (прыкладна 2100$)[10].

Фейкавая інфармацыя[правіць | правіць зыходнік]

У 2004 годзе арт-група The Yes Men зладзіла містыфікацыю, у рамках якой па BBC World было абвешчана аб продажы Union Carbide і размеркаванні выручаных 12 млрд долараў на ліквідацыю наступстваў катастрофы, медыцынскую дапамогу і даследаванне магчымай шкоды ад іншых прадуктаў кампаніі. Dow Chemical (паглынула Union Carbide у 2001 годзе) праз два гадзіны выпусціла абвяржэнне, але вынікам гісторыі было сумарная падзенне акцый кампаніі на 2 млрд долараў[11].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 Apoorva Mandavilli The World’s Worst Industrial Disaster Is Still Unfolding(англ.) . The Atlantic (10 ліпеня 2018). Праверана 14 жніўня 2020.
  2. 2,0 2,1 Madhya Pradesh Government : Bhopal Gas Tragedy Relief and Rehabilitation Department, Bhopal(англ.) . Праверана 14 жніўня 2020.
  3. 3,0 3,1 3,2 Eckerman, Ingrid. The Bhopal Saga—Causes and Consequences of the World's Largest Industrial Disaster (англ.). — India: Universities Press., 2005. — ISBN 978-81-7371-515-0.
  4. 4,0 4,1 4,2 Трагедия Бхопала: крупнейшая техногенная катастрофа в мире // Onliner, 11 марта 2015
  5. [https://m.fishki.net/2154264-bhopalyskaja-katastrofa.html Бхопальская катастрофа (14 фото) // Fishki.net, 3 декабря 2016
  6. Broughton, Edward. The Bhopal disaster and its aftermath: a review. // Environmental Health: A Global Access Science Source 2005, 4:6 doi:10.1186/1476-069X-4-6.
  7. Мертвые лежали повсюду
  8. 8,0 8,1 Белое облако смерти. Тайна "Бхопальского Чернобыля" // LIFE, 17 мая 2020
  9. Хиросима химической индустрии
  10. 10,0 10,1 Виновники крупнейшей в истории техногенной катастрофы получили 2 года тюрьмы
  11. Gilbey, Ryan. «Jokers to the left, jokers to the right». The Guardian. July 17, 2009.