Вялікі дом

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Славутасць
Вялікі дом
Big House on Liteyny prospect in Saint Petersburg.jpg
59°56′55″ пн. ш. 30°20′57″ у. д.HGЯO
Краіна
Месцазнаходжанне
Архітэктурны стыль канструктывізм
Архітэктар Ной Абрамавіч Троцкі[d]
Дата заснавання 1931
Статус Герб Расіі Аб’ект культурнай спадчыны РФ № 7810552000№ 7810552000
Commons-logo.svg Вялікі дом на Вікісховішчы

Вялікі дом (руск.: Большой дом) — неафіцыйная назва адміністрацыйнага будынка ў Санкт-Пецярбургу на Ліцейным праспекце, пабудаванага ў пачатку 1930-х для ўпраўлення НКУС. Будынак увайшоў у гісторыю як сімвал гвалту і тэрору перыяду рэпрэсій.

У цяперашні час у будынку ўпраўленне Федэральнай службы бяспекі Расійскай Федэрацыі па Санкт-Пецярбургу і Ленінградскай вобласці. З 2001 года Вялікі дом уключаны ў пералік аб’ектаў гістарычнай і культурнай спадчыны агульнарасійскага значэння ў Пецярбургу.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

У канцы 1920-х гадоў быў знесены спалены ў 1917 годзе будынак Акруговага суда (будынак Старога Арсенала — В. І. Бажэнава) на Ліцейным праспекце (праспекце Валадарскага) № 4 у квартале паміж вуліцамі Шпалернай (вул. Воінава) і Захар’еўскай (вул. Каляева), і ў 1931—1932 гадах, па ініцыятыве С. М. Кірава, на яго месцы быў пабудаваны адміністрацыйны будынак, прызначаны для АДПУ-НКУС. Закладзены ў 1931 годзе, ён быў адкрыты 7 лістапада 1932 года (праект архітэктараў А. І. Гегела, А. А. Оля, Н. А. Троцкага з удзелам І. Ф. Безпалава, М. Я. Лансерэ, Ю. В. Шчуко, А. М. Душкіна, ваеннага інжынера-фартыфікатара Е. А. Якаўлева і інш.). Як турма аб’ект быў здадзены ў эксплуатацыю ў лістападзе 1934 года і менш чым праз месяц «Вялікі дом» запрацаваў на поўную моц, прымаючы «Кіраўскі паток» — ленінградцаў, масава арыштаваных па сфабрыкаванай НКУС справе аб забойстве С. М. Кірава.

У комплекс будынкаў, якія належалі АДПУ-НКУС, уваходзяць таксама «Дом пропускаў» на Ліцейным праспекце 6, пабудаваны І. Ф. Безпалавым у 1930-я гг. на месцы Сергіеўскай усёй артылерыі сабора, і стары будынак царскай турмы — Дом папярэдняга зняволення (ДПЗ) — так званая «Шпалерка», размешчанай на ўчастку № 25 па Шпалернай вуліцы. Яе абрэвіятура вядомая расшыфроўкай «Дадому Пайсці Забудзь» і «Шпалернымі тройкамі» — пазасудовымі органамі з трох чалавек, прызначанымі ад НКУС, УКП(б) і пракуратуры.