Гаўрыіл Васільевіч Баішаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Гаўрыіл Васільевіч Баішаў
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння 1898
Месца нараджэння
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці пісьменнік, мовазнавец, цюрколаг

Гаўрыіл Васільевіч Баішаў, ён жа Алтан Сарын (літаратурны псеўданім, што даслоўна азначае «Залатыя плечы») (1898, Жабыльскі наслег, Якуція — ?) — якуцкі пісьменнік і паэт, лінгвіст-цюрколаг, грамадскі дзеяч.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся ў 1898 годзе ў сяле Жабыльскі наслег Мегінскага ўлуса ў Якуціі, тамсама атрымаў бедную пачатковую адукацыю. У 1917 годзе быў вучнем у паштова-тэлеграфнай канторы Якуцка. З 1918 па 1921 год працаваў пры паштова-тэлеграфным аддзяленні ў сяле Амга. Па нацыяналістычных перакананнях далучыўся да ўдзельнікаў паўстання 1921—1922 гадоў, пазней хаваўся да аб'явы амністыі. У Якуцку быў удзельнікам і сакратаром таварыстваў «Саха Омук» і «Саха Кэскилэ». З 1924 па 1928 год навучаўся ў Ленінградскім інстытуце жывых усходніх моў. Уваходзіў у склад камісіі па распрацоўцы новага якуцкага алфавіта. Быў навуковым сакратаром Камітэта якуцкай пісьмовасці[1][2].

Падчас навукі ў ЛІЖУЯ ўжыццявіў пераклад на рускую мову падання-аланхо «Ала Булкун», запісанага В. М. Васільевым у 1906 годзе. Высунуў шэраг прапаноў, датычных рэформаў якуцкай мовы. Так, ён прапанаваў, дзе магчыма, не запазычаць слова з рускай мовы, а ўтвараць новыя ад цюркскіх каранёў — прыкладам, замяніць кальку з рускага «аэроплан» («дьарапылаан») на «тайаара». Гэтыя ідэі сустрэлі крытыку, сярод праціўнікаў такога падыходу быў Платон Аюнскі[2].

У лісце Эдуарду Пякарскаму ад 1926 года фалькларыст і этнограф Гаўрыіл Ксенафонтаў адклікаўся пра Баішава так:

" Сярод сваіх маладых субратаў я рэдка сустракаў людзей, якія так валодаюць мовай для мастацкіх апісанняў. (…) Толькі дарма спрабуе займацца неўласцівым яму справай — напісаннем навуковых артыкулаў[2]. "

У ноч з 5 на 6[3][2] лістапада 1929 года Гаўрыіл Баішаў быў арыштаваны ў Якуцку падчас рэпрэсій супраць нацыянальнай якуцкай інтэлігенцыі, прысуджаны да трох гадоў канцлагера. У лагеры сканаў. Рэабілітаваны Прэзідыумам Вярхоўнага суда Якуцкай-Саха ССР 20 чэрвеня 1991 года[4]. 1998 годзе У. М. Протадзьяканавым была падрыхтаваная і выдадзеная складанка «Тоҕус этиҥ тойуга» («Песня дзевяці нябёс»), куды ўвайшла творчая спадчына Баішава, яго мовазнаўчыя артыкулы і лісты, а таксама ўспаміны пра яго і матэрыялы следства[2].

Заўвагі[правіць | правіць зыходнік]

  1. Я. В. Васильков, М. Ю. Сорокина (составители). БАИШЕВ (Алтан Сарын) Гавриил Васильевич (1898-?) // Люди и судьбы. Биобиблиографический словарь востоковедов - жертв политического террора в советский период (1917-1991). — СПб, 2003. — 496 с. — (Петербургское востоковедение).
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 В.Н. Протодьяконов (составитель). Гавриил Васильевич Баишев -- Алтан Сарын. Песнь девяти небес (избранное). = Алтан Сарын -- Тоҕус этиҥ тойуга. — Якутск: НКИ "Бичик", 1998. — 3 000 экз.
  3. Книга памяти: Книга-мемориал о реабилитированных жертвах политических репрессий 1920-1950-х годов / Правительство Респ. Саха (Якутия). — Якутск: Сахаполиграфиздат, 2002. — Т. 1. — 295 с.
  4. Баишев Гавриил Васильевич (он же Алтан Сарын), gulagmuseum.org