Сістэматычная памылка таго, што выжыў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Сістэматычная памылка таго, што выжыў (англ.: survivorship bias) — разнавіднасць сістэматычнай памылкі адбору, калі па адной групе («тым, хто выжыў») есць шмат дадзеных, а па іншай («загінулым») — практычна няма. Так што даследчыкі спрабуюць шукаць агульныя рысы сярод «тых, хто выжыў», забываючы аб тым, што не менш важная інфармацыя хаваецца сярод «загінулых».

Прыклады[правіць | правіць зыходнік]

У Другую сусветную вайну вянгерскаму матэматыку Абрахаму Вальду, які працаваў у нью-йоркскай лабараторыі SRG, даручылі знайсці рашэнне важнай задачы. Не ўсе амерыканскія бамбардзіроўшчыкі вярталіся на базу. А на тых, што вярталіся, заставалася мноства прабоін ад зенітак і знішчальнікаў, але размеркаваны яны нераўнамерна: больш за ўсе на фюзеляжы і іншых частках, менш у паліўнай сістэме і нашмат менш — у рухавіку. Значыла гэта, што ў першых выпадках трэба больш броні? Прыход адказаў: не, як раз гэтыя месцы дастаткова абаронены. Самалет, якому трапілі ў рухавік або бензабак, выходзіць з ладу і не вяртаецца. Паколькі трапленні ад варожага агню на самай справе (у першым набліжэнні) размеркаваны раўнамерна, умацоўваць трэба тыя месцы, якія вярнуліся ў масе найбольш «чыстыя»[1].

Таксама вядомая фраза: «Чуткі аб розуме і дабрыні дэльфінаў заснаваныя на апавяданнях стомленых плыўцоў, якіх яны штурхалі да берага, але мы пазбаўленыя магчымасці пачуць аповед тых, каго яны штурхалі ў іншы бок»[2].

Кнігі накшталт «Сакрэты поспеху ад Джона Сміта» таксама пакутуюць памылкай таго, хто выжыў: гэта значыць толькі тое, што справа Джона Сміта не згалела. Куды карысней было б даведацца: а якія памылкі дапусцілі збяднелыя канкурэнты Сміта? Стывен Левіт у сваім блогу «Фрыканоміка» прааналізаваў дзве такіх кнігі і высветліў: на момант напісання артыкула большасць кампаній, якія хвалілі кнігі, адчувалі сябе не вельмі добра, а некаторыя наогул спынілі свае існаванне. Такім чынам, «культура дысцыпліны» — або што-то яшчэ, што нібыта дапамагло ім утрымацца на плаву — у далейшым іх падвяло.[3][4]

Даследаванні па ахове працы ўскладняюцца тым, што не прыстасаваныя да шкодных умоў рабочыя хутка звальняюцца (так званы эфект здаровага працоўнага).

Ветэрынарам вядомы парадокс: катоў, якія зваліліся з шасці і больш паверхаў, прыносяць да ветэрынараў ў нашмат лепшым стане, чым тых, што зваліліся з меншых вышынь.[5] Адно з тлумачэнняў гэтаму — кот некаторы час напружаны, але праз некалькі секунд расслабляецца, і гэта дапамагае яму выжыць. Другое — памылка таго, хто выжыў: чым вышэй падзенне, тым больш шанцы, што пра ката скажуць: «Пасля такога не выжываюць» — і кінуць, а не панясуць у бальніцу.

У прамысловасці і будаўніцтве памылка таго, хто выжыў, таксама сустракаецца. Так, з старых будынкаў застаюцца толькі самыя прыгожыя і трывалыя — толькі таму, што астатнія падвяргаюцца зносу, і на іх месцы будуюць новыя. З тэхнікі старых пакаленняў застаюцца толькі тыя ўзоры, якія зроблены добра. Класічнае мастацтва — гэта тое, што праверана часам, а дрэннымі працамі таго часу большасць людзей не цікавіцца. Нягледзячы на існаванне такіх з'яў, як запланаванае састарэнне, на памылцы нярэдка гуляюць рэкламшчыкі («Яны не робяць машыны так, як раней», Гельмут Крон, «Фольксваген»).

Памылка таго, хто выжыў, важная і ў выпрабаваннях лекаў. Калі выпрабаванне аказалася няўдалым, яго, хутчэй за ўсе, не апублікуюць, і лекі — як мінімум спачатку — будуць пераацэнены[6]. Адной з спробаў супрацьстаяць гэтаму стаў сайт AllTrials.net[7].

Зноскі

Wiki letter w.svg На гэты артыкул не спасылаюцца іншыя артыкулы Вікіпедыі,
калі ласка, карыстайцеся падказкай і пастаўце спасылкі ў адпаведнасці з прынятымі рэкамендацыямі.