Франкскі меч з Полацка

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Франкскі меч з Полацка — меч X ст. з каралінгскай майстэрні, выпадкова знойдзены ў 1956 г. у Полацку.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Створаны ў X ст.каралінгскай майстэрняй у сярэднім цячэнні Рэйна.

Выпадкова знойдзены ў 1956 г. у Полацку за 2,5 км на усход ад Верхняга замка і за 100—200 м ад ракі Заходняй Дзвіны, на яе правым беразе, на глыбіне 3,5 м падчас будаўніцтва швейнай фабрыкі.

У 1965 г. меч даследваў навуковы супрацоўнік Ленінградскага аддзялення ІА АН СССР, кандыдат гістарычных навук А. Н. Кірпічнікаў, які выканаў прарысоўку надпісу і рамеснага знака.

Апісанне[правіць | правіць зыходнік]

Створаны з жалеза і сталі з выкарыстаннем тэхнік коўкі, кузнечнай зваркі і інкрустацыі.

Даўжыня мяча складае 97,0 см. Меч з Полацка складаецца з клінка (паласы) і дзяржання, якое заканчваецца навершшам і аддзяляецца ад клінка крыжавінай. Даўжыня клінка — 79,7 см; даўжыня дзяржання- 17,3 см; агульная даўжыння-97,0 см; шырыня клінка каля перакрыжавання — 5,5 см; шырыня ў 3,0 см ад канца — 3,2 см; шырыня перакрыжавання — 10,8 см, таўшчыня — 2,0 см; шырыня стрыжня дзяржання — 1,8 см; шырыня навершша — 5,6 см.

Надпіс Ulfberht і рамесны знак на мячы з Полацка

Полацкі меч у адпаведнасці з міжнароднай класіфікацыяй Я. Петэрсана адносіцца да тыпу «V» і з'яўляецца 14-м са знойдзеных на тэрыторыі былога СССР і 5-м з надпісам «Ulfberht». Надпіс выкананы замаскіраваным дротам лацінскімі літарамі на лязы мяча ў верхняй трэці дола клінка ў тэхніцы інкрустацыі. На адваротным баку ляза — рамесны знак з перакрыжаваных металічных пласцін — імянное каралінгскае кляймо.

Ульфберт (Ulfberht) — імя майстра каралінгскай майстэрні. Ёсць меркаванне, што дадзенае слова толькі першапачаткова азначала імя майстра, які праславіўся якасцю сваёй працы. Магчыма, гэты майстар быў родапачынальнікам і арганізатарам вытворчасці мячоў, і тады яго імя магло стаць сямейнай маркай і замацавацца за групай аружэйнікаў ці майстэрняй.

Гэтая знаходка паходзіць з месца, дзе ў сярэднявеччы, верагодна, размяшчаўся адзін з курганных могільнікаў сраражытнага Полацка. Знойдзены меч на рачным шляху раннедзяржаўнага цэнтра і з'яўляецца каштоўнай крыніцай па гісторыі ваеннай тэхнікі краю, а таксама сведчаннем дзяржаваўтваральных працэсаў у рэгіёне.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Археалогія і нумізматыка Беларусі. Энцыклапедыя. Мн., «Беларуская энцыклапедыя» імя Петруся Броўкі.- 1993.- С.424-425
  • Гурин М. Ф. Кузнечное ремесло Полоцкой земли- Мн.: Наука и техника.- 1987.- С.76-77
  • Дробоглав Д. А. Загадки латинских клейм на мечах ІХ-XIV вв. (классификация, датировка и чтение надписей) — М.:изд. МГУ.- 1984.
  • Кирпичников А. Н. Древнерусское оружие. Вып. 1 . Мечи и сабли. IX—XIII вв. М.-Л.: «Наука». — 1966.
  • Плавінскі М. А. Клінковая зброя Х-ХІІІ стст. на тэрыторыі Белпрусі. — Мн.:ІГ НАН Беларусі. — 2006.- С.8-12
  • Тарасаў С. В. Полацк ІХ-XVІІ стст. Гісторыя і тапаграфія. -Мн.: «Беларуская навука».- 1998.-С.11
  • Штыхов Г. В. Древний Полоцк (ІХ-ХІІІ вв.). — Мн.: «Наука и техника» 1975. — С.31

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]