Ліпа

Ліпа
Кветкі Tilia insularis
Навуковая класіфікацыя
прамежныя рангі Дамен:  Эўкарыёты Царства:  Расліны Аддзел:  Кветкавыя Клас:  Двухдольныя Парадак:  Мальвакветныя Сямейства:  Мальвавыя Падсямейства:  Ліпавыя Род:  Ліпа
Міжнародная навуковая назва
Tilia L., 1753
Тыпавы від
Tilia ×europaea L.
Сістэматыка на Віківідах Выявы на Вікісховішчы ITIS   21535 NCBI   64580 EOL   39692789 IPNI   39532-1 FW   56055

Лі́па (Tilia) — род лістападных дрэў сямейства Ліпавыя (Tiliaceae).

Апісанне

Дрэвы вышынёй да 15—20 м (часам да 40 м) з шырокай раскідзістай кронай, дыяметрам ствала да 2 м. Кара гладкая, на старых дрэвах патрэсканая. Лісце чаранковае, нераўнабокае, круглавата-сэрцападобнае, завостранае, пілаватае. Кветкі двухполыя, жоўтыя, або жоўта-белыя, духмяныя, у шчытападобных пазушных суквеццях (паўпарасоніках). Плод — арэшак. Садовыя формы адрозніваюцца сілуэтам кроны, афарбоўкай лісця і кветак.

Цене-, мароза- і ветраўстойлівае дрэва. Жыве 300—400 гадоў.

Пашырэнне

Выдзяляецца каля 45 відаў, характэрных для ўмерана цёплых абласцей Паўночнага паўшар’я; сустракаюцца ў горных раёнах тропікаў (паўднёвы ўсход Кітая) і субтропікаў (Кітай і Індакітай). Растуць у мяшаных і шыракалістых лясах, на схілах гор і па рачных далінах, а таксама культывуюцца ў садах і парках, прыдарожных пасадках і лесапалосах.

Чмель земляны (Bombus terrestris) на ліпе драбналістай (Tilia cordata), Эстонія.

Ліпа драбналістая (Tilia cordata) пашырана на ўсёй тэрыторыі Беларусі ў шыракалістых лясах. У садах і парках каля 30 інтрадукаваных відаў, разнавіднасцей і форм, у тым ліку: ліпа раскідзістая, ліпа амерыканская (Tilia americana), ліпа амурская (Tilia amurensis), ліпа лямцавая, ліпа еўрапейская (Tilia europaea), ліпа крымская, ліпа буйналістая (Tilia platyphyllos). Цвітуць ліпы ў чэрвені—жніўні.

Ліпавыя лясы (ліпнякі) сустракаюцца ва ўмераным клімаце ад Вялікабрытаніі да Енісея і ад Ірана да 63° пн.ш. Ліпа з’яўляецца адной з найбольш распаўсюджаных парод дрэў у Расіі, асабліва ў еўрапейскай частцы і на Урале, часта расце разам з іншымі відамі дрэў (дуб, клён, вяз). На Беларусі ліпнякі ўтвараюцца на месцы дуброў і ялова-шыракалістых лясоў. Займаюць багатыя, добра дрэніраваныя, гумусаваныя дзярнова-падзолістыя супясчаныя і сугліністыя глебы.

Значэнне

Драўніна ліпы.

Драўніна ліпы — белая з ружаватым адценнем, лёгка паддаецца апрацоўцы. З яе вырабляюць драўляны посуд, фанеру, запалкі, музычныя прылады, мэблю. Луб маладых дрэў (лыка) шырока выкарыстоўваўся для пляцення лапцей і іншых вырабаў сялянскага побыту. Луб старых дрэў замочвалі ў вадзе і атрымлівалі мачала, з якога ткалі рагожы, выраблялі вяроўкі.

Кветкі меданосныя, ліпавы мёд лічыцца адным з лепшых. Высушаныя кветкі (ліпавы цвет) патагонны і гарачкапаніжальны сродак. З насення атрымліваюць харчовы алей (нагадвае міндальны або персікавы).

Ліпа — каштоўнае дрэва, якое выкарыстоўваецца для азелянення. Густыя кроны ліп даюць цень і прахалоду, чысцяць паветра ад пылу і газу, апад ліпы хутка перагнівае, вяртаючы глебе пажыўныя рэчывы.

Галерэя пылку ліпы

• 
  Павелічэнне 10х
• 
  Павелічэнне 40х
• 
  Павелічэнне 60х

Літаратура

• Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред М. С. Гиляров. Ред. колл. А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др.. — 2-е изд. исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 321. — 864 с. — 150 000 экз. — ISBN 5-85270-002-9. (руск.)
• Ліпа // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 9: Кулібін — Малаіта / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1999. — Т. 9. — 560 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0155-9 (т. 9).