Вялікае паганскае войска

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Меч вікінга з Рэптана; калекцыя Музея і мастацкай галерэі Дэрбі
Рэканструкцыя вікінга з Рэптана; калекцыя Музея і мастацкай галерэі Дэрбі[1]

Вялікае паганскае войска, ці Вялікае войска, ці Вялікае дацкае войска (англ.: Great Heathen Army / Great Army / Great Danish Army) — войска вікінгаў родам з Даніі, якая разрабавала і заваявала вялікую частку Англіі ў IX стагоддзі. У адрозненне ад шматлікіх скандынаўскіх набегаў войскаў таго перыяду, крыніцы, якія захаваліся, не даюць дакладнага ўказання іх колькасці, але гэта, відавочна, была найбуйнейшая сіла ў сваім родзе, якая ўключала сотні суднаў і тысячы людзей.

Тэрмін «вялікае паганскае войска» быў скарыстаны ў англасаксонскіх хроніках. Вытокі войска можна ўгледзець у групе, якая напала на Парыж у 845 годзе, якую меркавана вёў вікінг Рагнаром Ладброкам. Яны ўварваліся ў рэгіён каля 850 года, неаднаразова захоплівалі Руан і розныя невялікія гарады, верагодна, лёгка ўмацаваныя. Набраўшыся вопыту ў Еўропе, у 865 годзе войска рушыла ў Брытанію, высадзіўшыся ва ўсходняй Англіі. Пад камандаваннем Ивара Бескасцёвага і Хальфдана сына Рагнара, яны накіравалі сілы на заваяванне і засяленне Англіі. Паводле скандынаўскіх саг, гэта было помстай за смерць Рагнара Ладброка, але гістарычнасць гэтага сцвярджэння не вызначана.

У канцы 866 была заваявана Нартумбрыя, у 870 годзе за ёй ўслед рушыла каралеўства Усходняя Англія. У 871 годзе прыбыла Вялікае летняе войска (Great Summer Army)[2]. Яна ўзмацніла Дацкае войска, і ў 874 годзе была заваявана Мерсія. Доказам іх знаходжання ў Дэрбішыры з'яўляюцца брацкая магіла на 250 чалавек у Рэптане і некалькі дзясяткаў курганоў са слядамі крэмацыі ў суседнім Інглбі[3]. У тым жа годзе значная частка войскаў пасялілася на заваяваных тэрыторыях, а затым ўслед рушыла яшчэ адна група ў 877 годзе. Хальфдан рушыў на поўнач, каб атакаваць піктаў, а Гутрум стаў лідарам вайны на поўдні, у 876 годзе да іх далучыліся новыя сілы, і яны выйгралі бітву пры Вэрхэме. Аднак Альфрэд Вялікі адбіваўся, і ўрэшце атрымаў перамогу ў бітве пры Этандуне ў 878 годзе і заключыў Уэдморскі дагавор.

У 879 годзе[4][5] мноства нарманаў са складу гэтага войска прыплылі на кантынент і пачалі здзяйсняць набегі на землі Фрысландыі і Фландрыі. Правадыром вікінгаў быў конунг Готфрыд. Спусташэнню падвергліся амаль усе паўночна-заходнія вобласці Усходне-Франкскай дзяржавы[6]. Нягледзячы на паражэнне, нанесенае вікінгам каралём Усходне-Франкскай дзяржавы Людовікам III Малодшым у бітве пры Сокуры ў жніўні 881 года[7], ім атрымалася пабудаваць умацаваны лагер у Эльслоа[8] і ў 882 годзе галоўнай мэтай іх паходаў стала Латарынгія. Нарманамі былі захоплены і разрабаваны ўсе найбуйнейшыя латарынгскія гарады (у тым ліку, Кёльн, Бон, Трыр, Мец, Бінген, Вормс і Ахен), разбураны амаль усе манастыры, уключаючы Прумскае абацтва. Вельмі сур'ёзна папакутавалі ўладарствы Льежскай епархіі: вікінгамі былі спалены гарады Тонгр і Маастрыхт, абацтвы ў Ставело, Мальмеды і Сінт-Тройдэне[8]. Большая частка жыхароў і манахаў, якія не паспелі збегчы, былі забіты. Сам Льеж быў захоплены і таксама спалены нарманамі, але, паводле падання, заступніцтва святога Ламберта не дазволіла вікінгам разрабаваць біскупскую казну. Таксама атрымалася выратаваць і большасць свяшчэнных рэліквій, там што іх перавезлі у больш бяспечныя месцы. Пазнейшыя паданні распавядалі пра шматлікія цуды, які нібы адбыліся падчас гэтых бедстваў, і злучалі з гэтым звязвалі гібель некалькіх латарынгскіх святых[9], памерлых, у рэчаіснасці, задаўга да гэтых падзей[10].

Новы кароль Усходне-Франкскай дзяржавы Карл III Тоўсты не змог аказаць вікінгам годнага ўзброенага адпору і быў вымушаны заключыць з імі мір, надаўшы іх правадыру Готфрыду тытул герцага Фрысландыі і выдаўшы за яго замуж сваю дачку[11]. Аднак пасля забойства Готфрыда ў 885 годзе набегі нарманаў аднавіліся[12]. У гэтым жа годзе вікінгі паспрабавалі зноў напсці на Льеж, але былі адбіты[8].

Пасля таго як Арнульф Карынтыйскі, якога «Дзеянні біскупаў Льежа» завуць сваяком біскупа Льежа Франкона, у 888 годзе атрымаў карону Усходне-Франкскай дзяржавы, ён актывізаваў барацьбу з нарманамі, якія знаходзіліся ў яго ўладарствах. Свайго апагею гэта барацьба дасягнула ў 891 годзе. Спачатку поспех быў на баку вікінгаў, якім пад камандаваннем конунга Зігфрыда атрымалася разбіць войска каралеўскіх васалаў у бою на рацэ Гёйле[13]. Але затым нарманы сутыкнуліся з войскам, асабіста ўзначаленым каралём Арнульфом. У выніку кровапралітнага бітвы пры Лёвене войска вікінгаў было цалкам разгромлена, Зігфрыд і мноства нарманаў загінулі[14]. Гэта паражэнне спыніла масавыя набегі вікінгаў на землі Усходне-Франкскага каралеўства[15]. Сярод удзельнікаў Левенскай бітвы пазнейшыя хронікі завуць імёны графа Эно Рэнье Даўгашыяга і біскупа Франкона, а «Дзеянні біскупаў Льежа» прыпісваюць апошняму асабліва выбітную ролю ў перамозе над ворагам, распавядаючы пра асабісты ўдзел біскупа ў бітве[8].

У Англіі пасяленцы з былога войска язычнікаў утварылі Каралеўства Ёрк, якае існавала да 950-х гадоў.

Меркаванае пахаванне воінаў войска знаходзіцца ў Верасовым лесе Дэрбішыра.

Зноскі

  1. Рэканструкцыя была зроблена ў 1985 годзе для праграмы BBC Blood of the Vikings на заснаванні чэрапа і кідаючы, знойдзенага ў пахаванні побач з царквой Рэптана
  2. Hooper, Nicholas Hooper; Bennett, Matthew (1996). The Cambridge Illustrated Atlas of Warfare: the Middle Ages. Cambridge University Press. p. 22. ISBN 0-521-44049-1. http://books.google.com/books?id=Sf8UIynR0koC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false. 
  3. Richards, Julian; et al. (2004). "Excations at the Viking barrow cemetery at Heath Wood, Ingleby, Derbyshire". Antiquaries J. (84): 23-116. 
  4. Ведастынскіе аналы, год 879.
  5. Англасаксонская хроніка датуе гэту падзею 880 годам.
  6. Ведастынскія аналы, гады 879—880.
  7. Ведастынскія аналы, год 881.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 De la fondation de la ville à la cité épiscopale. Francon (фр.) . La principauté de Liège. Праверана 17 красавіка 2011.
  9. Напрыклад, святога Ліберта.
  10. Pollet Ch. Histoire ecclésiastique de l’Ancien diocèse de Liége — Liége: Imprimeure de J.-G. Lardinois, Éditeur, 1860. — Т. I. — P. 138—143. — 352 p.
  11. Ведастынскія аналы, год 882.
  12. Рэгіна Прумскі, год 885.
  13. У гэтым бою загінуў архібіскуп Майнца Зундэрольд.
  14. Фульдскія аналы, год 891.
  15. Franco — Biographie Nationale de Belgique. — Bruxelles: Bruylant-Christophe & C, Imprimeurs-Éditeurs, 1883. — P. 263—267. — 898 p.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Gardiner, Juliet, ed. The Penguin Dictionary of British History

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]