Дыега Веласкес

З пляцоўкі Вікіпедыя.
Перайсці да: рух, знайсці
Дыега Веласкес
Аўтапартрэт
Аўтапартрэт
Імя пры нараджэнні:

Дыега Радрыгес дэ Сільва Веласкес

Дата нараджэння:

6 чэрвеня 1599(1599-06-06)

Месца нараджэння:

Севілья

Дата смерці:

6 жніўня 1660(1660-08-06) (61 год)

Месца смерці:

Мадрыд

Грамадзянства:

Escudo de España (mazonado).svg Габсбургская Іспанія

Жанр:

партрэтыст

Вучоба:

Франсіска Пачэка (Севілья)

Стыль:

іспанскае барока (залатое стагоддзе)

Заступнікі:

Філіп IV (кароль Іспаніі), граф Аліварэс

Уплыў на:

Хуан Батыста дэль Маса, Хуан дэ Парэха

Commons-logo.svg Працы на Вікісховішчы

Дые́га Радры́гес дэ СІ́ЛЬВА І ВЕЛА́СКЕС (ісп.: Diego Rodríguez de Silva y Velázquez (6 чэрвеня 1599, Севілья6 жніўня 1660, Мадрыд) — іспанскі мастак.

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Дыега Веласкес нарадзіўся ў Севільі ў сям'і збяднелага двараніна. Вучыўся жывапісу ў родным горадзе ў Франсіска Эрэры Старэйшага і ў Франсіска Пачэкі (1610—16), на дачцэ якога, Хуане Мірандзе, ён ажаніўся ў 1618 годзе.

Партрэт Філіпа IV (Д. Веласкес, 1656)

У 1623 Д. Веласкес пераехаў у Мадрыд, дзе дзякуючы заступніцтву прэм'ер-міністра Аліварэса, стаў прыдворным мастаком караля Філіпа IV. Гэта мела як станоўчыя, так і адмоўныя бакі. Мастак вызваляўся ад апекі царквы, але быў прымушаны працаваць пад дыктатам каралеўскага двара.

Не без дапамогі П. Рубенса, які на той час быў у Мадрыдзе з дыпламатычнымі даручэннямі, Д. Веласкес у 1629 ўпершыню паехаў у Італію. Мастак наведаў Геную, Венецыю, Рым і Неапаль. Уражанні, атрыманыя тут, знаёмства з антычнымі помнікамі, творамі майстроў Адраджэння паўплывалі на мастака, спрыялі звароту да міфалагічных тэм.

Пасля вяртання Д. Веласкеса на радзіму (1631) пачаўся адзін з плённых перыядаў яго дзейнасці. У 1630—1640-ых гадоў былі напісаны бліскучыя па каларыцеі кампазіцыі карціны.

Афіцыйнай мэтай другога прыезду Д. Веласкеса ў Італію было папаўненне каралеўскай калекцыі твораў мастацтва. Разам з тым майстар шмат працаваў над партрэтамі.

3 другой паловы 1640-ых гадоў пачаўся позні перыяд у творчасці Д. Веласкеса. Яго творчасць стала вяршыняй «залатога веку» іспанскага жывапісу.

Творчасць[правіць | правіць зыходнік]

Першыя самастойныя работы Веласкеса (яны носяць назву «бадэгон» — карчма) расказваюць аб жыцці простых людзей. Гэта немудрагелістыя сцэны, пазбаўленыя складанага сюжэтнага дзеяння («Снеданне», каля 1617; «Старая кухарка», «Служанка-мулатка», «Музыканты», усе — 1618—1620-ыя; «Ваданос», каля 1620). Але значэнне гэтых работ для ранняга перыяду творчасці мастака вялікае. Нават тады, калі Веласкес звяртаўся да біблейскіх ці міфалагічных сюжэтаў, прыёмы бытавога жывапісу былі вядучымі. Іх можна ўбачыць у карцінах «Хрыстос у гасцях у Марыі і Марфы» (каля 1620), «Пакланенне вешчуноў» (1619), «Вакх» (кан. 1620-ых).

Самую вялікую колькасць твораў, напісаных у Мадрыдзе ў ранні перыяд, складаюць партрэты. Гэта выявы караля Філіпа IV, яго дзяцей, графа Аліварэса, шматлікіх прыдворных. Мастак звяртаўся і да міфалагічных сюжэтаў. У карціне «Вакх» ён выяўляе побач з маладым богам простых людзей, фігуры і твары якіх выглядаюць зусім не дасканалымі. Гэта звычайная жанравая сцэна — гулянка іспанскіх бадзяг.

«Кузня Вулкана» (1630)

У 1630 годзе ў Рыме ён завяршыў работу над карцінай «Кузня Вулкана», у якой таксама многа трапных бытавых назіранняў. Як і ў больш ранняй рабоце «Вакх», сюжэт трактуецца як жанравая сцэна. Узросшае майстэрстава Веласкеса праявілася ў свабоднай і ўпэўненай кампазіцыі, трапнасці і разнастайнасці характарыстык персанажаў. Але найбольш важным дасягненнем жывапісца стаў каларыт. Колеравы лад карціны будуецца на стрыманай залацістай танальнасці, на мяккіх ружаватых рэфлексах, якія адкідвае агонь у горне кавалёў. У творах на рэлігійныя і міфалагічныя тэмы («Пакланенне вешчуноў», 1617, «Хрыстос у доме Марфы і Марыі», 1622, «Кузня Вулкана», «Вакх», 1630, «Венера перад люстэркам», 1648—49) вобразы святых і міфалагічных багоў Д. Веласкес аб'ядноўваў з грубаватымі зямнымі вобразамі людзей.

Нават афіцыйныя заказныя партрэты вылучаліся бязлітаснай праўдзівасцю характарыстык і псіхалагічнай глыбінёй: «Філіл IV» (каля 1629 ці 1644), «Герцаг Аліварэс» (каля 1638), «Папа Інакенцій X» (1650). Гуманістычны характар яго творчасці яскрава выявіўся ў партрэтах дзіцячых («Інфант Бальтасар Карлао, 1634—35, «Інфанта Маргарыта», 1659), прыдворных блазнаў («Себасцьян дэ Мора», «Эль Прыма», «Эль Боба з Карыі», 1631—48), рэалістычных («Хуан Матэас», канец 1632, «Дама з веерам», канец 1648, «Хуан Парэха», 1650).

«Здача Брэды» (каля 1635)

Адной з самых значных работ майстра стала шматфігурная карціна «Здача Брэды» (каля 1635). У ёй паказана ўзяцце іспанскімі войскамі галандскай крэпасці Брэды ў 1625. Адзіную паспяховую падзею ў захопніцкай вайне супраць Галандыі Веласкес павінен быў паказаць як выключную перамогу Іспаніі. 3 аднаго боку, гэта так, калі мець на ўвазе высоюя мастацкія якасці твора. Але галоўнае, што прыцягвае ў рабоце, — незвычайнасць трактоўкі гістарычнай падзеі, выяўленай без парадна-алегарычнага ўсхвалення пераможцаў, што было тыповым для тагачаснага жывапісу. У цэнтры карціны прадстае камандуючы галандскім гарнізонам Юсцініян Насау, які перадае ключы ад крэпасці іспанцу маркізу Спіноле. За імі военачальнікі, салдаты, паказаныя з вострай характарнасцю. Работа нагадвае групавы партрэт — так ёміста, псіхалагічна выразна выглядаюць героі.

У другой палове 1640-ых гадоў былі напісаны славутыя партрэты каралеўскіх блазнаў і карлікаў (партрэты дона Дыега дэ Аседа, або «Эль Прыма» («Стрыечны брат»), 1644; «Эль Бобо»; «Себасцьяна Мора», «Ніно з Валекаса», кан. 1640-ых — пач. 1650-ых), прыдворных («Дама з веерам», каля 1648), інфантаў (партрэт інфанты Маргарыты, 1660).

Партрэт папы Інакенцій X (1650)

Па глыбіні бязлітаснай характарыстыкі, жывапісным вырашэнні гэта адным з лепшых твораў Веласкеса з'яўляецца партрэт папы Інакенція X (1650). Цяжкі, нядобразычлівы позірк, рашучасць рухаў характарызуюць хітрага, двудушнага чалавека. Але глядач улоўлівае і супрацьлеглыя рысы яго характару — волю, розум, мэтанакіраванасць, праніклівасць. Такое ўражанне ствараецца дзякуючы кампазіцыйнай пабудове партрэта, колераваму вырашэнню, заснаванаму на спалучэннях цёпла-чырвоных, ружовых і белых тонаў.

«Меніны» (1656)

У карціне «Меніны»[1] (1656) паказана, як былі напісаны партрэты караля і каралевы. На сеансе прысутнічаюць інфанта Маргарыта, фрэйліны, шматлікія прыдворныя. Спалучэнне ў рабоце партрэтаў і жанравай сцэны, выяўленне дзвюх прастораў — рэальнай, якая непасрэдна назіраецца мастаком і гледачамі, і люстэркавай, ці ўяўляемай, наяўнасць аўтапартрэтнай выявы, лёгкасць жывапісна-пластычнага вырашэння робяць гэты твор надзвычай паказальным для творчай манеры мастака.

«Папрадухі» (1657)

Д. Веласкесу належыць першы ў заходнееўрапейскім мастацтве твор, дзе паказана праца простых людзей. Яшчэ ў ранні перыяд творчасці ён звяртаўся да гэтай тэмы ў сваіх знакамітых «бадэгон». Але ў шматфігурным палатне «Папрадухі» (1657) майстар здолеў зрабіць у развіцці бытавога жанру значны крок. Паказваючы майстэрню па вырабу шпалер, жывапісец выяўляе на пярэднім плане простых жанчын за работай, а ў глыбіні — знатных дам, якія разглядаюць кардоны да будучых твораў. Нават на шпалеры, якая вісіць на сцяне, мастак паказаў антычны міф аб Арахне і Афіне. Дзякуючы такому спалучэнню розных па характары сцэн, дасканаламу кампазіцыйнаму вырашэнню, выразнай празрыста-залацістай колеравай гаме Д. Веласкес здолеў выказаць свае ўяўленні аб шматбаковасці рэальнага свету, аб прыгажосці жыцця, уласнае стаўленне да творчых вытокаў народа.

Творы «Здача Брэды», «Меніны», «Папрадухі» вызначылі ў еўрапейскім мастацтве XVII ст. новы тып шматпланавай карціны з кампазіцыйнымі і святлоценявымі эфектамі, паглыбленым псіхалагізмам. Каларыстыка яго твораў вылучаецца вытанчанымі валёрнымі гармоніямі, святлонасычанасцю. Творы Д. Веласкеса былі прадметам вывучэння і крыніцай натхнення для Ф. Гоі, Э. Манэ, П. Пікаса.

Зноскі

  1. Па-партугальску «меніна» — маладая дзяўчына-арыстакратка, якая знаходзілася ў якасці фрэйліны пры інфанце

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Буйвал В. Веласкес // БЭ ў 18 т. Т. 4. — Мн.: БелЭн, 1997.
  • Лазука Б. Гісторыя сусветнага мастацтва. XVII — XVIII стагоддзі / Б.А.Лазука. — Мн.: Беларусь, 2010. ISBN 978-985-01-0899-9

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]