Інтэлект гарыл

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Інтэлект гарыл даследаваны менш, чым у іншых гамінід. У цяперашні час на здольнасць зносін на мове жэстаў былі даследаваны толькі 3 гарылы.

Гарылы лічацца бліжэйшымі сваякамі чалавека пасля шымпанзэ, але аддзяліліся ад людзей амаль адначасова з шымпанзэ. Яны таксама валодаюць большым памерам мозгу, чым шымпанзэ і часам больш, чым некаторыя людзі. Рэкорд працягласці жыцця — 56 гадоў.

Хоць гэтыя жывёлы не могуць казаць з-за будовы галасавога апарата, яны здольныя мець зносіны рукамі на мове глуханямых людзей (на мове жэстаў). Яны здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» — «бутэлька-запалка», валодаюць пачуццём гумару. Гарыла Коко[ru] авалодала больш чым тысяччу знакаў мовы жэстаў амслена(руск.) бел. і здольная ўспрымаць на слых і разумець каля дзвюх тысяч англійскіх гутарковых слоў. Таксама яна навучылася валодаць камп’ютарнай клавіятурай і асвоіла 500 знакаў на мове сімвалаў, але ў спалучэнні з рознымі сэнсавымі значэннямі іх лік даходзіць да тысячы. Яна таксама ўмее маляваць.

Паколькі гарылы траваедныя, у адрозненне ад іншых гамінід ў прыродзе яны выкарыстоўваюць прылады працы мала. Заўважана было толькі выкарыстанне палак для падтрымкі паставы і праверкі глыбіні вады і бярвёны як моста. Аднак у няволі яны выкарыстоўваюць прылады працы таксама часта, як шымпанзэ. Гарылы ў Пражскім заапарку апраналі драўніну на поўсць як «тэпцікі» пры хадзе па снезе або для перасячэння вільготнага ўчастку падлогі. Яшчэ гарылы будуюць гнёзды. Дзённыя гнёзды, як правіла, простыя зборкі галінак і лісця на зямлі, а начныя гнёзды больш складаныя канструкцыі на дрэвах.

Самасвядомасць[правіць | правіць зыходнік]

Усе гарылы, якія даследаваліся ў лабараторыях (Кока і Майкл) прайшлі люстраны тэст[ru] на наяўнасць самасвядомасці і іх здольнасці зносін на мовах жэстаў цалкам даказваюць наяўнасць самасвядомасці[1].)

Мова[правіць | правіць зыходнік]

Мова жэстаў[правіць | правіць зыходнік]

Эксперыменты паказалі, што гарылы валодаюць сімвалічным мысленнем і лёгка карыстаюцца прынцыпам абагульнення, ужываючы знаёмыя жэсты ў новых сітуацыях. Чалавекападобныя малпы здольныя ўжываць слова ў пераносным сэнсе, валодаюць метафарамі. Яны могуць ствараць новыя паняцці, камбінуючы вядомыя словы, напрыклад: «запальнічка» — «бутэлька-запалка».

Гарыла Кока авалодала больш чым тысяччу знакаў мовы жэстаў амслена і здольная ўспрымаць на слых і разумець каля дзвюх тысяч англійскіх гутарковых слоў[2]. Яна ўмее жартаваць і апісваць свае пачуцці — сум, незадаволенасць. Самая вядомая яе жарт: яна называла сябе «добрай птушачкай», заяўляючы, што ўмее лётаць, але потым прызналася, што гэта жарт. Калі яе партнёр, гарыла Майкл, адарваў нагу ў яе Шытая лялькі, Кока сказала яму на мове жэстаў: «Ты брудны дрэнны туалет».

Патэрсан кажа, што яна зафіксавала яе ў вынаходстве новых знакаў жэстаў. Напрыклад, яна кажа, што яе ніхто не вучыў слову «кальцо», але каб сказаць яго, Кока сказала «палец» і «бранзалет», адсюль і «палец-бранзалет»[3].

Ёй вядомыя такія абстрактныя паняцці, як «нуда» і «ўяўленне». Калі Кока ўбачыла конь з аброццю ў роце, яна сігналізавала «Конь сумны», патлумачыўшы — «Зубы». Таксама Кока вельмі не любіць мыцца ў ванне і на фотаздымак іншай малпы, вядомай у ванну, адрэагавала: «Я там плакаць» (на амерыканскай мове жэстаў няма формы слова)[4].

Яна выдатна разумее, што такое мінулае і будучыня.

Яна паведамляе, калі ёй дрэнна, і нават можа выказаць на шкале сілу болю. Тым не менш, яна аддае перавагу трываць, пакуль боль не стане вельмі моцнай. Калі ў яе захварэў зуб, яна змагла самастойна растлумачыць, наколькі ёй балюча па шкале ад 1 да 12 (яна паказала 9)[2].

Каэфіцыент разумовага развіцця яе знаходзіцца ў інтэрвале ад 75 да 95[2] (сярэдні ў людзей-90, разумовая адсталасць-менш за 70).

Затым самец гарылы Майкл[en] паспеў вывучыць каля 600 знакаў жэстаў (некаторым з якіх яго навучыла гарыла Кока) да таго як памёр ад сардэчнага прыступу 19 красавіка 2000. Ён змог распавесці мовай жэстаў як яго маму забілі браканьеры.

Мова сімвалаў[правіць | правіць зыходнік]

За час вывучэння інтэлектуальных здольнасцяў чалавекападобных малпащ, Кока навучылася валодаць камп’ютарнай клавіятурай. З дапамогай клавіятуры яна выводзіць сімвалы на экран манітора. Гарыла засвоіла 500 сімвалаў, але ў спалучэнні з рознымі сэнсавымі значэннямі іх лік даходзіць да тысячы[5].

У прыродзе[правіць | правіць зыходнік]

Навукоўцы, якія вывучаюць гарылы ў прыродзе, выявілі ў іх не менш за 16 розных гукавых сігналаў[6].

Мастацтва[правіць | правіць зыходнік]

Маляванне[правіць | правіць зыходнік]

Кока здольная да малявання на ўзроўні развіцця трох-чатырохгадовага малога (у малпаў адсутнічае прамежак паміж вялікім і астатнімі пальцамі і ім цяжэй маляваць). Яна адлюстроўвае ў сваіх малюнках любімыя цацкі і ручных жывёл, якія знаходзіліся разам з ёй[7]. І Майкл таксама ўмеў маляваць.

Будаванне гарыл[правіць | правіць зыходнік]

Начное гняздо гарылы пабудавана на дрэве.

Гарылы будуюць дзённыя і начныя гнёзды. Дзённыя гнёзды, як правіла, простыя зборкі галінак і лісця на зямлі, а начныя гнёзды больш складаныя канструкцыі на дрэвах. Гнёзды ад 0,61 да 1,5 м у дыяметры і будуюцца індывідуальнымі гарыламі. Маладыя гарылы гняздуюцца ў адным гняздзе з бацькамі, але пасля трох гадоў самі будуюць гнёзды, спачатку блізка да іх бацькоў[8]. Гнёзды гарыл размеркаваны адвольна і выкарыстоўваюцца спецыяльныя месцы дрэў для будаўніцтва і, здаецца, апартуністычнымі[9].

Прылады працы гарыл[правіць | правіць зыходнік]

Гарыла выкарыстоўвае палку для вымярэння глыбіні вады і як «кій», каб падтрымаць сваю выправу

Усе апісаныя ніжэй прылады працы выкарыстоўваліся гарыламі без ўмяшання людзей, так як у кватэрах, лабараторыях і з дапамогай дрэсіроўкі гарылы могуць выкарыстоўваць любыя прылады працы, як і людзі.

У прыродзе[правіць | правіць зыходнік]

Адно з магчымых тлумачэнняў адсутнасці назіраных выкарыстанняў інструментаў дзікімі гарыламі ў тым, што яны ў меншай ступені залежаць ад харчавання, якое не патрабуе выкарыстання інструментаў, так як яны выкарыстоўваюць харчовыя рэсурсы інакш, чым шымпанзэ. У той час як харчаванне шымпанзэ і арангутанаў патрабуе выкарыстання такіх інструментаў, як молаты, каб разбіваць арэхі і палачкі, каб лавіць тэрмітаў, гарылы маюць доступ да гэтых прадуктаў, расколваючы арэхі іх зубамі і разбіваючы тэрмітнікі рукамі[10].

  • Палачка

Заходняя раўнінная гарыла жаночага полу выкарыстала прылады працы для праверкі глыбіні і як «палачку», каб падтрымаць сваю выправу пры перасячэнні глыбокай вады.

  • Стабілізатар

Іншая гарыла жаночага полу выкарыстала асобны ствол ад невялікага хмызняку ў якасці стабілізатара пры пошуку ежы.

  • Мост

Яшчэ адна гарыла выкарыстала бервяно ў якасці моста[11].

У няволі[правіць | правіць зыходнік]

  • Драўляныя тэпцікі і інш.

Гарылы ў Пражскім заапарку выкарыстоўвалі інструменты некалькімі спосабамі, напрыклад апраналі драўніну на воўну ў якасці «тэпціку» пры хадзе па снезе або скрыжаванні мокрага ўчастка падлогі[12]. Гарыламі ў заапарку былі зробленыя розныя інструменты[13].

  • Узбіванне лісця і насення

У другой групе гарылы ў заапарку, назіралі як некалькі гарыл кідалі палкі і бярвёны ў дрэва, мабыць, каб збіць лісце і насенне[14].

  • Пагрозы

Іншыя заходнія раўнінныя гарылы ў заапарку пагражалі адна адной палкамі і вялікімі кавалкамі дрэва.

  • Лесвіцы

Некаторыя гарылы ў заапарку выкарыстоўваюць бярвёны як лесвіца[15].

Прамахаджэнне[правіць | правіць зыходнік]

Самец гарылы па мянушцы Амбам, які жыве ў брытанскім парку дзікіх жывёл у графстве Кент, праславіўся на ўвесь свет дзякуючы дзіўнай здольнасці: ён умее хадзіць на двух нагах як чалавек. Як адзначаюць супрацоўнікі парка, Прамахаджэнне — цалкам штодзённая рэч для гарыл. Яны часта перасоўваюцца на двух нагах, калі ім трэба перанесці нейкі прадмет, ці ў непагадзь, калі ім не хочацца марозіць рукі. Аднак, Амбам асвоіў тэхніку чалавечага перамяшчэння вельмі добра[16].

Уцёкі з заапаркаў[правіць | правіць зыходнік]

Гарыла Эвелін ўжо чатыры разы ўцякала з заапарка. У адзін з раз яна забралася на спіну іншага гарылы, адкуль і перамахнула праз плот. У другой — перабралася праз сцяну па ліянам, пасля чаго цэлую гадзіну бегала па заапарку. Таму наведвальнікаў прыйшлося ў тэрміновым парадку эвакуіраваць[17].

Выратаванні дзяцей[правіць | правіць зыходнік]

Гарыла Бінці Джуа[en] выратавала ад іншых гарыл трохгадовага хлопчыка, які ўпаў у корпус гарыл, у той час як у яе на спіне за яе поўсць схапілася яе 16-месячнае дзіця гарылы Каола (англ.: Koola).

Самец гарылы Джамбо Джамба[en] таксама выратаваў ад іншых гарыл пяцігадовага хлопчыка, які ўпаў у корпус гарыл.

Гарыла Джумоке[en] выратавала свайго сына Джонта (англ.: Jontu), які не дыхаў пры нараджэнні.

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. Francine Patterson and Wendy Gordon The Case for Personhood of Gorillas. In Проект «Большие человекообразные обезьяны», ed. Paola Cavalieri and Peter Singer, St. Martin's Griffin, 1993, pp. 58–77.
  2. 2,0 2,1 2,2 BBC Россия — «Говорящая» горилла потребовала доктора
  3. Mission part 1: Research. koko.org.
  4. Морозов В. П. Занимательная биоакустика. Изд. 2-е, доп., перераб. — М.: Знание, 1987. — 208 с. + 32 с. вкл. — С. 49-53
  5. Язык символов у Коко (руск.) . Праверана 12 студзеня 2014.
  6. Содержательные беседы // Секреты природы. — Ридерз Дайджест, 1999. — С. 304. — 432 с. — ISBN 5-89355-008-0.
  7. Рисование у Коко (руск.) . Праверана 12 студзеня 2014.
  8. Miller-Schroeder, Patricia (1997). Gorillas. Weigl Educational Publishers. p. 20. ISBN 978-0-919879-89-8. http://books.google.com/books?id=wSXgVKUYpvgC&pg=PA20. Retrieved on 4 July 2011. 
  9. Marchant, Linda Frances; Nishida, Toshisada (1996). Great ape societies. Cambridge University Press. pp. 226–227. ISBN 978-0-521-55536-4. http://books.google.com/books?id=iGfjJ4lKb1IC&pg=PA226. Retrieved on 4 July 2011. 
  10. Breuer, T., Ndoundou-Hockemba, M. and Fishlock, V., (2005). First observation of tool use in wild gorillas. PLoS Biol. Nov;3(11): e380 [1]
  11. Tetsuro Matsuzawa and Masaki Tomonaga, ed (2006). Cognitive Development in Chimpanzees. 2006. p. 398. ISBN 9784431302483. 
  12. Gill, Victoria Mandrill monkey makes 'pedicuring' tool. BBC (22 ліпеня 2011). Праверана 11 жніўня 2013.
  13. Vancatova, M. Gorillas and Tools - Part I (2008). Праверана 4 жніўня 2013.
  14. Nakamichi, M., (1999). Spontaneous use of sticks as tools by captive gorillas (Gorilla gorilla gorilla). Primates, 40: 487—498 [2]
  15. Fontaine, B., Moisson, P.Y. and Wickings, E.J., (). Observations of spontaneous tool making and tool use in a captive group of western lowland gorillas (Gorilla gorilla gorilla).[3]
  16. АМБАМ, ГОРИЛЛА, ПЕРЕДВИГАЮЩАЯСЯ КАК ЧЕЛОВЕК (руск.) . Праверана 12 студзеня 2014.
  17. Самые громкие побеги из зоопарков (руск.) . Праверана 12 студзеня 2014.