Дактрына Гедройца

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Ежы Гедройц (Мезон-Лафіт (Maisons-Laffitte), 1997)

Дактрына Гедройца або Дактрына Гедройца-Мерашэўскага — палітычная дактрына, якая заклікала да прымірэння краіны Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Дактрына была распрацавана ў асяродку паваенных эмігрантаў з II Рэчы Паспалітай і названа ў гонар публіцыста Ежы Гедройца. Дактрына таксама часам называецца ў гонар Юліюша Мерашэўскага, які зрабіў значны ўнёсак у яе стварэнне.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гедройц распрацаваў дактрыну ў 1970-я гады ў часопісе «Культура» разам з Юліюшам Мерашэўскім (дактрына часам называецца Дактрынай Гедройца-Мерашэўскага[1][2]) і іншых эмігрантаў з «групы Мезон-Лафіт»[1][3][4][5][6] Дактрына сугучна з міжваенным праектам «Праметэізм» Юзафа Пілсудскага[6].

Дактрына заклікала да аднаўлення добрых стасункаў паміж краінамі Цэнтральнай і Усходняй Еўропы. Дзеля гэтага Польшчы трэба было б адкінуць імперскія амбіцыі і спрэчныя тэрытарыяльныя патрабаванні, прызнаўшы пасляваенныя змены межаў[3][5][6]. Дактрына падтрымлівала незалежнасць Беларусі і Украіны[3]. Яна таксама адстойвала ідэю аднолькавай значнасці як усіх краін Усходняй Еўропы, так і Расіі, адмаўляючы неабходнасць выпрацоўкі адмысловага стаўлення да Расіі[1][4]. Дактрына не была варожай да Расіі, але заклікала і Расію, і Польшчу адмовіцца ад барацьбы за дамінаванне над іншымі краінамі Усходняй Еўропы – у гэтым кантэксце галоўным чынам краінамі Балтыі, Беларуссю і Украінай (таму іншая назва дактрыны – «Дактрына УЛБ», УЛБ — скарачэнне ад Украіна, Літва, Беларусь)[1][3][4][5].

Першапачаткова дактрына адлюстроўвала погляды паваеннай польскай эміграцыі, асабліва блізкай да польскага ўраду ў выгнанні ў Лондане, галоўным чынам заклікаючы да прызнання пасляваеннага статуса-кво [7]. Пазней яна была перапрацавана на дасягненне мэты па вывядзенні Беларусі, Украіны і Літвы з савецкай, а пазней расійскай зоны ўплыву.[8]

Дактрына падрымлівала стварэнне Еўрапейскага Саюза і ставіла за мэту вывядзенне краін Цэнтральнай і Усходняй Еўропы з савецкай сферы ўплыву[3]. Пасля выхаду Польшчы з-пад уплыву Савецкага Саюза, якому наступнічала падзенне камуністычнага рэжыму ў 1989 годзе, палажэнні дактрыны былі рэалізаваны ў польскай знешняй палітыцы ў дачыненні да краін Усходняй Еўропы. Польшча пачала інтэграцыю ў Еўрапейскі Саюз, стаўшы яго членам у 2004 годзе[3][4][6]. Польшча падтрымлівае сяброўства Украіны ў Еўрапейскім Саюзе і НАТА[3]. Рэалізацыя палажэнняў дактрыны ў пэўнай ступені паспрыяла нарастанню напружжання ў стасунках паміж Польшчай і Расіяй[3].

Дактрына крытыкавалася некаторымі аглядальнікамі і палітыкамі, асабліва ў ХХІ стагоддзі[4]. Паводле некаторых экспертаў, цягам апошніх гадоў Міністэрства замежных спраў Польшчы адышло ад рэалізацыі палажэнняў дактрыны[5]. Тым не менш, гучаць і меркаванні аб тым, што дактрына па-ранейшаму працуе і Мінстэрства замежных спраў Польшчы працягвае яе рэалізацыю[1][9].

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Živilė Dambrauskaitė, Tomas Janeliūnas, Vytis Jurkonis, Vytautas Sirijos Gira, Lithuanian — Polish Relations Reconsidered: A Constrained Bilateral Agenda or an Empty Strategic Partnership? pp. 126-27 online, direct PDF download.
  2. Nazwa * Do uczniów Giedroycia | Tygodnik "Przegląd". Przeglad-tygodnik.pl. Праверана 7 сакавіка 2013.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Aleks Szczerbiak (23 April 2012). Poland within the European Union: New Awkward Partner or New Heart of Europe?. CRC Press. pp. 1904–1905. ISBN 978-1-134-17902-2. https://books.google.com/books?id=wACSxUX-wZAC&pg=PA1904. Retrieved on 7 сакавіка 2013. 
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Piotr A. Maciążek, Słownik Polityki Wschodniej. Polityka Wschodnia, 2011
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 The Giedroyc era ended in foreign policy. Liberte World (8 сакавіка 2011). Праверана 7 сакавіка 2013.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Andreas Lorek (February 2009). Poland's Role in the Development of an 'Eastern Dimension' of the European Union. GRIN Verlag. pp. 23–24. ISBN 978-3-640-25671-6. https://books.google.com/books?id=lsmgmbbKD9MC&pg=PA23. Retrieved on 7 сакавіка 2013. 
  7. "Do uczniów Giedroycia", Przeglad, 7 лістапада 2002
  8. "Białoruś. Dobry sąsiad mówi po polsku", Gazeta Wyborcza, 8 студзеня 2017
  9. "O Giedroycia sporu nie ma. Rozmowa z Radosławem Sikorskim" Архівавана 6 лістапада 2011 года., Nowa Europa Wschodnia 1/2010, pp. 69-77.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]