Карпаш

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Карпаш
Партрэт
Род дзейнасці: рэвалюцыянер, палітык
Дата нараджэння: XVII стагоддзе
Дата смерці: 1689
Месца смерці:
Commons-logo.svg Карпаш на Вікісховішчы
Мемарыяльная таблічка ў Скоп'і на месцы гібелі Карпаша

Карпаш (Карпуз) — «кароль», правадыр гайдукоў і кіраўнік балгарскага паўстання супраць асманскай улады падчас вайны з Аўстрыяй у 1689 годзе.

Карпаш — мянушка, утвораная верагодна ад балгарскага слова «карпа» — «скала, груда». Сапраўдным імем Карпаша было Пётр (Петър, у балгарскай транскрыпцыі). Звесткі пра яго жыццё да паўстання вельмі недакладныя і грунтуюцца ў асноўным на народных легендах. Вядома толькі, што ён праславіўся як правадыр гайдукоў у Заходніх Радопах, пасля чаго асманскія ўлады зрабілі спробу прыцягнуць яго на свой бок, дараваўшы пасаду начальніка войска ў Кюстэндзільской казе. Аднак, калі да гэтага рэгіёна наблізілася аўстрыйская армія, Карпаш не толькі не аказаў ёй супраціўленне, але і, як правадыр буйнога ўзброенага атрада, узначаліў барацьбу супраць туркаў. Кантралюемую ім тэрыторыю ён абвясціў «свабоднай дзяржавай» пад сюзерэнітэтам імператара Леапольда. Турэцкі храніст піша пра гэта так

Апошнія некалькі гадоў з'явіўся і нейкі няверны па мянушцы Карпаш, правадыр разбойнікаў-гайдукоў, які абвясціў сябе каралём Куманава, і па яго жаданні імператар Аўстрыі адправіў яму каўпак

[1] .

Гэты «каўпак», нароўні з загадкавым тытулам Kiral von Kumanova, пад якім Карпаш згадваецца ў тагачасных аўстрыйскіх дакументах часам тлумачыцца як афіцыйнае прыняцце аўстрыйскай каронай земляў Македоніі пад сваю ўладу (Куманава — горад у паўночна-ўсходняй Македоніі, які выконваў роля «сталіцы» карпашавага «каралеўства»)[2].

Пасля адступлення аўстрыйскай арміі Карпаш спрабаваў аказаць супраціўленне асманскай уладзе ў адзіночку, але яго гайдукі былі хутка разгромлены злучанымі сіламі туркаў і татараў Селім-Гірэя. Пра далейшы лёс Карпаша маюцца супярэчлівыя звесткі, паводле некаторых даных, ён быў пасаджаны на кол асманскімі ўладамі ў Скоп'і пасля прыгнечання паўстання.

Зноскі

  1. Карпошовото въстание (1689 г.) — Петър Петров,София, 1994 (доступна электронная версия [1])
  2. Историја на македонскиот народ, Книга прва, стр.280, Институт за национална историја-Скопје, НИП «Нова Македонија», Скопје, 1969 година.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]