Мадэляванне

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Мадэляванне ў навуковых даследваннях стала прымяняцца яшчэ ў глыбокай старажытнасці і паступова захоплівала ўсё новыя вобласці навуковых ведаў: тэхнічнае канструяванне, будаўніцтва і архітэктуру, астраномію, фізіку, хімію, біялогію і грамадскія навукі. Вялікія поспехі і прызнанне практычна ва ўсіх галінах сучаснай навукі прынесла метаду мадэлявання ХХ ст. З цягам часу стала ўсведамляцца роля мадэлявання як універсальнага метаду навуковага пазнання.

Віды мадэляванняў[правіць | правіць зыходнік]

Мадэль - гэта такі матэрыяльны або думкава ўяўляемы аб'ект, які ў працэсе даследвання замяшчае аб'ект-арыгінал так, што яго непасрэднае вывучэнне дае новыя веды аб аб'екце-арыгінале.

Можна вылучыць наступныя віды мадэляванняў:

Працэс мадэлявання ўключае тры элементы:

  1. Суб'ект (даследчык)
  2. Аб'ект даследвання
  3. Мадэль адносінаў пазнаючага суб'екта і пазнавальнага суб'екта.

Этапы мадэлявання[правіць | правіць зыходнік]

Першым этапам працэсу мадэлявання з'яўляецца пабудова мадэлі. Для аднаго аб'екта можа быць пабудавана некалькі «спецыялізаваных» мадэляў, якія канцэнтруюць увагу на пэўных баках доследнага аб'екта або жа характарызуюць аб'ект з рознай ступенню дэталізацыі.

На другім этапе мадэль выступае як самастойны аб'ект даследвання. Адной з формаў такога даследвання з'яўляецца правядзенне «мадэльных» эксперыментаў, пры якіх свядома змяняюцца ўмовы функцыянавання мадэлі і сістэматызуюцца дадзеныя аб яе «паводзінах». Канчатковым вынікам гэтага этапу з'яўляецца мноства ведаў аб мадэлі.

На трэцім этапе ажыццяўляецца перанос ведаў з мадэлі на арыгінал - фармаванне мноства ведаў аб аб'екце. Гэты працэс пераносу ведаў вырабляецца па пэўных правілах. Веды аб мадэлі павінны быць скарэктаваны з улікам тых уласцівасцяў аб'екта-арыгіналу, якія не знайшлі адлюстравання або былі зменены пры пабудове мадэлі. Мы можам з дастатковай падставай пераносіць якой-небудзь вынік з мадэлі на арыгінал, калі гэты вынік неабходна звязаны з прыкметамі падабенства арыгіналу і мадэлі.

Чацвёрты этап - практычная праверка атрыманых з дапамогай мадэляў ведаў і іх выкарыстанне для пабудовы абагульняючай тэорыі аб'екта, яго пераўтварэнняў або кіравання ім.

Для разумення сутнасці мадэлявання важна не выпускаць з ўвагі, што мадэляванне - не адзіная крыніца ведаў аб аб'екце. Працэс мадэлявання «пагружаны» ў больш агульны працэс пазнання. Гэта акалічнасць улічваецца не толькі на этапе пабудовы мадэлі, але і на завяршальнай стадыі, калі адбываецца аб'яднанне і абагульненне вынікаў даследвання, якія атрымліваюцца на аснове шматстайных сродкаў пазнання.

Мадэляванне - цыклічны працэс. Гэта азначае, што за першым чатырохэтапным цыклам можа рушыць услед другі, трэці і г.д., пры гэтым веды аб даследным аб'екце пашыраюцца і ўдакладняюцца, а зыходная мадэль паступова ўдасканальваецца. Недахопы, выяўленыя пасля першага цыкла мадэлявання, абумоўленыя малым веданнем аб'екта і памылкамі ў пабудове мадэлі, можна выправіць у наступных цыклах. У метадалогіі мадэлявання, такім чынам, закладзеныя вялікія магчымасці самаразвіцця.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Грынберг, А.С. Эканоміка-матэматычныя метады і мадэлі/ А.С. Грынберг. - Мінск: Акадэмія кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь, 2005.
  • Сідзін, Э.Ф. Эканоміка-матэматычнае мадэляванне/ З.Ф. Сідзін. - Чарнігаў: 1999.
  • Макараў, С. І. Эканоміка-матэматычныя метады і мадэлі/ С.І. Макараў, Севасцьянава С. А. - Масква: Кнорус, 2008.