Маршалак гаспадарскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Маршалак гаспадарскі (Маршалак вялікага князя, маршалак гаспадара, маршалак каралеўскі, маршалак дворны) — дзяржаўная пасада ў Вялікім Княстве Літоўскім пры двары вялікага князя ў канцы XIV — першай палове XVII стст. Выконваў спецыяльныя даручэнні гаспадара, кіраваў прыдворнымі службамі. На працягу XV — першай паловы XVI стст. колькасць маршалкаў гаспадарскіх значна павялічылася, і кожны меў роўныя паўнамоцтвы. Такім чынам, пасада маршалка гаспадарскага не моцна адрознівалася па статусе ад пасады вялікакняскага шляхціча[1]. Пры ўсім пры гэтым маршалкі гаспадарскія лічыліся дарадцамі вялікага князя, ад якога атрымлівалі спецыяльныя даручэнні, мелі права прымаць удзел у пасяджэннях вялікакняскай рады[2], а таксама атрымліваць даходы з сталовых маёнткаў у якасці дзяржаўцы. Становішча, пры якім заняцце пасады маршалка гаспадарскага не ўносіла абмежаванняў на атрыманне і іншых пасад, спрыяла таму, што гэты урад часта разглядаўся як выгадны пачатак кар'еры.

Па меры пераймання польскіх традыцый маршалак гаспадарскі атрымліваў некаторыя паўнамоцтвы ў якасці намесніка ваяводы або кашталяна ў тых раёнах, дзе яны адсутнічалі. Аднак толькі пасада валынскага маршалка з часам стала досыць уплывовай.

На момант заключэння Люблінскай уніі было 18 маршалкаў гаспадарскіх. Тады ж было прапанавана зрабіць гэтую пасаду сенатарскай па аналогіі з кашталянамі. У выніку ж маршалак гаспадарскі быў ператвораны ў пасаду маршалка павятогага — у асобу, адказную за арганізацыю павятовага сойміка[3].

Зноскі

  1. Błaszczyk G. Diecezja żmudzka od XV do do początku XVII wieku: ustrój. — Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1993. — S. 264. — ISBN 83-232-0585-X.
  2. Razlik A. Wielkie Księstwo Litewskie w systemie parlamentarnym Rzeczypospolitej w latach 1569-1763. — Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe, 2002. — S. 50. — ISBN 8370595782.
  3. Вяроўкін-Шэлюта У. Маршалак // Вялікае Княства Літоўскае. Энцыклапедыя ў 3 т. — Мн.: Беларуская Энцыклапедыя імя П. Броўкі, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — С. 273. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0.(бел.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Вяроўкін-Шэлюта, У. Маршалак / Уладзіслаў Вяроўкін-Шэлюта // Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя: У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў (гал. рэд.) [і інш.]; [Маст. З. Э. Герасімовіч]. Т. 2: К — Я. — Мн.: Беларуская энцыклапедыя, 2007. — 788 с.: іл. — С. 273. — ISBN 978-985-11-0394-8.
  • Marszałek hospodarski był urzędem honorowym od czasów w. ks. Aleksandra i w hierarchii urzędniczej stał dość nisko: po urzędnikach ziemskich i dworskich // Józef Wolff. Kniaziowie litewsko-ruscy od końca wieku XIV. — Warszawa: 1895, s. 74.