Новаюліанскі каляндар

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці
Каляндар
Звесткі аб календары
Тып
каляндара

Сонечны

Каляндарная
эра
Устаўка
высакосных
218/900

Іншыя каляндары
Армеліна · Армянскі: паганскі, хрысціянскі · Асірыйскі · Ацтэкскі · Бахаі · Бенгальскі · Будысцкі · Вавілонскі · Візантыйскі · В'етнамскі · Гільбурда · Галацэнскі · Грыгарыянскі · Грузінскі · Старажытнагрэчаскі · Старажытнаегіпецкі · Старажытнаіндыйскі · Старажытнакітайскі · Старажытнаперсіцкі · Старажытнаславянскі · Зараастрыйскі · Індыйскі · Інкі · Іранскі · Ірландскі · Ісламскі · Кітайскі · Конта · Копцкі · Малайскі · Мая · Непальскі · Новаюліянскі · Рымскі · Сіметрычны · Савецкі · СТабільны · Тамільскі · Тайскі: месяцовы, сонечны · Тыбецкі · Трохсезонны · Туркменскі · Французскі · Ханаанейскі · Хараппскі · Чучхэ · Шведскі · Шумерскі · Эфіопскі · Юліянскі · Яванскі · Японскі · Яўрэйскі

Но́ваюлія́нскі калянда́р - мадыфікацыя юліянскага календара, распрацаваная сербскім астраномам, прафесарам матэматыкі і нябеснай механікі Бялградскага ўніверсітэта Мілуцінам Міланкавічам.

Памылка ў адны суткі ў параўнанні з годам раўнадзенстваў у грыгарыянскім календары набярэцца прыкладна за 10 000 гадоў (у юліянскім - прыкладна за 128 гадоў). Часцяком трапляецца ацэнка, якая прыводзіць да вялічыні ў 3000 гадоў, што атрымліваецца падчас параўнання даўжыні года ў юліянскім календары з сярэдняй бягучай астранамічнай даўжынёй трапічнага года. Такая лічба звязана з недакладным вызначэннем апошняй даўжыні як інтэрвала паміж раўнадзенствамі і з'яўляецца сталай памылкай[1][2].

Структура календара[правіць | правіць зыходнік]

Новаюліянскі каляндар заснавны на больш складаным, 900-гадовым цыкле. На працягу гэтага перыяду скасоўваюцца 7 з 9 векавых высакосаў. Высакоснымі гадамі лічацца тыя векавыя гады, падчас дзялення парадкавага нумара якіх на 900 у астачы застаецца 200 ці 600. Пачынаючы з 200 года такімі з'яўляюцца сам 200, 600, 1100, 1500, 2000, 2400, 2900, 3300, 3800 і г. д.

Такім чынам, год лічыцца высакосным, калі:

  • а) яго нумар без астачы дзеліцца на 4 і не дзеліцца на 100 ці
  • б) яго нумар дзеліцца на 900 с астачай 200 ці 600.

Усяго на 900 гадоў прыпадае 682 простых і 218 высакосных гадоў (у юліянскім 400-гадовым цыкле маецца 300 простых і 100 высакосных, у грыгарыянскім - 303 простых і 97 высакосных гадоў).

Грыгарыянскі год: 365,2425 = 365 + 0,25 - 0,01 + 0,0025 = 365 + 1/4 - 1/100 + 1/400.

Новаюліянскі год: 365,242222 = 365 + 0,25 - 0,01 + 0,002222 = 365 + 1/4 - 1/100 + 2/900.

Сярэдняя працягласць года ў новаюліянскім календары складае 365,242222 сутак. гэта больш сапраўднай працягласці трапічнага года (365,24219880 сутак) усяго на 0,000023 сутак, ці меньш чым на 2 секунды. Разыходжанне ў адны суткі набіраецца прыкладна за 43 500 гадоў. Але дакладнасць новаюліянскага календара вышэй чым грыгарыянскага, толькі калі лічыць трапічны год у атамным ці эфемерыдным часе, не прывязваючыся да абарачэння Зямлі. Але ў любым рэальным годзе колькасць сутак ад усхода да ўсхода - цэлая, і асобныя секунды не з'яўляюцца вырашальнымі (важныя толькі асобныя суткі). Таксама перыяд восевага абарачэння Зямлі змяняецца, працягласць трапічнага года, адлюстравная ў сонечных сутках (а не ў сутках СІ, роўных 86 400 атамным секундам), цяпер бліжэй да 365,2424; гэтая велічыня на працягу некалькіх тысячагоддзяў вагаецца паміж 365,2423 і 365,2424; і, верагодна, наступныя некалькі тысяч год будзе паводзіць сябе падобным жа чынам. Сярэдняя працягласць каляндарнага года ў грыгарыянскім календары роўная 365,2425 суткам. Да таго ж сусветны час перыядычна карэктуецца - да яго дадаюць секунду.

Выкарыстанне[правіць | правіць зыходнік]

Цяперашнім часам Руская, Іерусалімская, Грузінская і Сербская цэрквы, а таксама афонскія манастыры для вылічэння нерухомых святаў карыстаюцца юліянскім календаром, усе астатнія памесныя цэрквы - новаюліянскім, які да 2800 года будзе цалкам супадаць з грыгарыянскім[3], таму прынятую імі каляндарную сістэму часам клічуць грыгарыянскай[4]. Пры гэтым паўсюль, акрамя Фінскай праваслаўнай царквы, Пасхалія вылічваецца паводле юліянскага календара (Александрыйская пасхалія)[3].

Новаюліянскі каляндар быў фармальна ўведзены патрыярхам Ціханам для выкарыстання Патрыяршай Царквой 15 кастрычніка 1923 года - абнаўленцы перайшлі на яго яшчэ раней. Але гэтая навізна, хоць і была прынятая практычна ўсімі маскоўскімі прыходамі, увогуле выклікала непаразуменне ў царкве, таму ўжо 8 лістапада 1923 года патрыярх Ціхан распарадзіўся «паўсюднае абавязковае ўвядзенне новага стылю ў царкоўны ўжытак часова адкласці». Такім чынам, новы стыль дзейнічаў у Рускай праваслаўнай царкве толькі 24 дні.

Табліца адпаведнасці календароў[правіць | правіць зыходнік]

Графа «стагоддзе» адпавядае перыяду часу паміж 1 сакавіка апошняга года папярэдняга стагоддзя і апошнім днём лютага (28 ці 29) апошняга года азначанага стагоддзя.

Астатнія тры графы азначаюць розніцу (ў днях) адпаведна паміж новаюліянскім і юліянскім, грыгарыянскім і юліянскім, новаюліянскім і грыгарыянскім календарамі.

Стагоддзе новаюліянскі - юліянскі грыгарыянскі - юліянскі новаюліянскі - грыгарыянскі
I -2 -2 0
II -1 -1 0
III -1 0 -1
IV 0 +1 -1
V +1 +1 0
VI +2 +2 0
VII +2 +3 -1
VIII +3 +4 -1
IX +4 +4 0
X +5 +5 0
XI +6 +6 0
XII +6 +7 -1
XIII +7 +7 0
XIV +8 +8 0
XV +9 +9 0
XVI +9 +10 -1
XVII +10 +10 0
XVIII +11 +11 0
XIX +12 +12 0
XX +13 +13 0
XXI +13 +13 0
XXII +14 +14 0
XXIII +15 +15 0
XXIV +16 +16 0
XXV +16 +16 0
XXVI +17 +17 0
XXVII +18 +18 0
XXVIII +19 +19 0
XXIX +20 +19 +1
XXX +20 +20 0
XXXI +21 +21 0
XXXII +22 +22 0
XXXIII +23 +22 +1
XXXIV +23 +23 0
XXXV +24 +24 0
XXXVI +25 +25 0
XXXVII +26 +25 +1
XXXVIII +27 +26 +1
XXXIX +27 +27 0
XL +28 +28 0

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]