Сараеўская Агада

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Копія Сараеўскай Агады ў будынку парламента Босніі і Герцагавіны
Копія Сараеўскай Агады ў будынку парламента Босніі і Герцагавіны
Сараеўская Агада
Нацыянальны музей Босніі і Герцагавіны(англ.) бел.
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Сараеўская Агада́ — ілюмінаваны рукапіс, які змяшчае ілюстраваны традыцыйны тэкст(англ.) бел. пасхальнай Агады(руск.) бел., якая суправаджае седэр. Гэта адна з найстарэйшых сефардскіх Агад у свеце, якая была створана ў Барселоне каля 1350. Агада ў цяперашні час належыць Нацыянальнаму музею Босніі і Герцагавіны(англ.) бел. ў Сараева, дзе яна знаходзіцца на пастаяннай экспазіцыі. Яе грашовы кошт не вызначаны, але музей у Іспаніі патрабаваў, каб яна быў застрахавана на $ 7 млн, перш чым прыняць яе на выстаўку ў 1992 годзе[1].

Сараеўская Агада напісана ад рукі на беленай цялячай скуры і ілюстравана медзю і золатам. Яна пачынаецца з 34 старонак ілюстрацый ключавых сцэн з Бібліі са стварэння(руск.) бел. да смерці Маісея. На яе старонках засталіся плямы віна, што сведчыць пра яе выкарыстанне ў шматлікіх седэрах[2].

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Ілюстраваная старонка Агады: Зверху: Майсей і Неапалімая Купіна(руск.) бел.. Унізе: Ааронава жазло(руск.) бел. перад паглынаннем змей

Сараеўская Агада шмат разоў была блізка да знішчэння. Гісторыкі лічаць, што яна была прывезена з Іспаніі іспанскімі яўрэямі, выгнанымі Альгамбрскім эдыктам у 1492 годзе. Нататкі на палях Агады паказаць, што яна трапіла ў Італію ў 16 стагоддзі. Яна была прададзеная ў Нацыянальны музей у Сараева ў 1894 годзе чалавекам па імі Джозэф Коэн[3].

Падчас Другой сусветнай вайны, рукапіс быў схаваны ад нацыстаў і ўсташаў галоўным бібліятэкарам музея Дэрвішам Коркутам, які з рызыкай для ўласнага жыцця кантрабандай вывез Агаду з Сараева. Коркут даў яго прадстаўніку мусульманскага духавенства ў Зеніцу(руск.) бел., дзе была схаваная пад падлогаю або мячэці або мусульманскага дома.

У 1957 годзе, факсіміле Агады было апублікавана Сандарам Шайберам(англ.) бел., дырэктарам равінскай семінарыі(англ.) бел. ў Будапешце. У 1992 годзе падчас Баснійскай вайны, рукапіс Агады перажыў узлом музея і быў знойдзены на падлозе ў ходзе паліцэйскага расследавання інспектарам (дэтэктывам) Фахрудзінам Себа (сербахарв.: Fahrudin Čebo) (якому пазней далі мянушку Агада), разам з многімі іншымі прадметамі, якія злодзеі не палічылі каштоўнымі. Ён быў схаваны ў падземным сховішчы банка ў час аблогі Сараева сіламі баснійскіх сербаў (Аблога Сараева — самая доўгая аблога ў гісторыі сучасных войнаў). Для падаўлення чутак, што ўрад прадаў Агаду, каб купіць зброю, прэзідэнт Босніі прадставіў рукапіс у мясцовым седэры ў 1995 годзе.

Пасля гэтага, рукапіс была рэстаўраваны з дапамогай спецыяльнай кампаніі, якая фінансуецца Арганізацыяй Аб’яднаных Нацый і баснійскай яўрэйскай абшчынай у 2001 годзе, і трапіў у пастаянную экспазіцыю ў музеі ў снежні 2002 года.

У 1985 рэпрадукцыя Агады была надрукавана ў Любляне, былі зробленыя 5000 асобнікаў. У апошні час музей дазволіў публікацыю абмежаванага ліку копій Сараеўскай Агады, кожная з якіх стала калекцыйнай рэччу(англ.) бел.. У маі 2006 года сараеўскі выдавецкі дом Rabic Ltd. абвясціў аб маючай адбыцца публікацыі 613 копій Агады на ручным пергаменце, якія паспрабуюць узнавіць першапачатковае аблічча арыгінала 14-га стагоддзя, намякаючы на 613 запаведзяў(руск.) бел.[4].

Вывучэнне[правіць | правіць зыходнік]

У 1898 годдзе ў Вене было апублікавана выданне, прысвечанае Сараеўскай Агадзе, пад назвай «Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters»[5], напісаная хрысціянамі Давідам Мюлерам(руск.) бел., Юліусам фон Шлосерам(англ.) бел. і яўрэеем Давідам Каўфманам(англ.) бел.. Гэта зборная праца, у якой разбіраецца не толькі ўласна Сараеўская Агада, але і іншыя сефардскія Агады.

Сараеўская Агада ў культуры[правіць | правіць зыходнік]

Існуе кароткае згадванне аб рукапісе ў фільме «Запрашаем у Сараева(руск.) бел.». Раман «Людзі кнігі(англ.) бел.» Джэральдзіны Брукс(руск.) бел. (2008) паказвае белетрызаваную і вельмі творчую гісторыю Агады ад пачатку яе стварэння ў Іспаніі да музея у Сараеве.

Зноскі

  1. The Sarajevo Haggadah. Haggadah.ba. Праверана 31 сакавіка 2012.
  2. Reff, Zach. A Passover Relic .
  3. Brooks, Geraldine (3 December 2007). "The Book of Exodus: A Double Rescue in Wartime Sarajevo" (PDF). The New Yorker. http://geraldinebrooks.com/wp-content/uploads/0207/12/Korkut_near-final-pages.pdf. Retrieved on 31 March 2012. 
  4. The Sarajevo Haggadah. haggadah.ba. Праверана 30 сакавіка 2012.
  5. Julius Ritter von Schlosser(англ.) бел., David Kaufmann(англ.) бел., David Heinrich Muller(руск.) бел., Die Haggadah von Sarajevo. Eine spanischjudische Bilderhandschrift des Mittelalters. Vienna, 1898

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]