Сараева

Горад
Сараева
басн.: Sarajevo
Сцяг Герб
43°52′ пн. ш. 18°25′ у. д.
Краіна	Боснія і Герцагавіна
Кіраўнік	Predrag Puharić[d]
Гісторыя і геаграфія
Заснаваны	1462
Вышыня цэнтра	527 м
Водныя аб’екты	Міляцка
Часавы пояс	Цэнтральнаеўрапейскі час
Насельніцтва
Насельніцтва	▼275 524 чал. (2013)
Афіцыйная мова	баснійская мова, харвацкая мова і сербская мова
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	033
Паштовы індэкс	71000
sarajevo.ba (басн.)​ (англ.)​ (серб.)​ (харв.)
Паказаць/схаваць карты
Сараева
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Сараева (басн.: Sarajevo [sǎrajɛʋɔ]) — горад у Босніі і Герцагавіне, сталіца краіны. Размешчаны на вышыні 500 м над узроўнем мора, стаіць на берагах ракі Міляцка. Індустрыяльны і культурны цэнтр краіны.

Гісторыя

Упершыню згадваецца ў 1244 пад назвай Врхбосна. У 1435 заваяваны туркамі-асманамі. 3 1507 называецца Сараева. На гэты час прыпадае росквіт горада як гандлёвага і рамеснага цэнтра. У XVII—XIX ст. неаднаразова зруйнаваны пажарамі. 3 сярэдзіны XIX ст. адміністрацыйны і палітычны цэнтр баснійскага намесніцтва Асманскай імперыі. У 1878—1908 галоўны горад Босніі, акупіраванай Аўстра-Венгрыяй. У 1908—18 адміністрацыйны цэнтр правінцый Боснія і Герцагавіна. 28.6.1914 у Сараеве забіты аўстрыйскі наследнік прастола Франц Фердынанд (Сараеўскае забойства). Са снежня 1918 у складзе Каралеўства сербаў, харватаў і славенцаў (з 1929 Югаславія). У ІІ сусветную вайну акупіраваны нацыстамі (1941-45). Адзін з цэнтраў Народна-вызваленчай вайны ў Югаславіі 1941-45. 3 1946 сталіца Босніі і Герцагавіны. У 1984 ў Сараеве адбыліся XIV зімовыя Алімпійскія гульні. У выніку ваенных дзеянняў пач. 1990-х г. горад перажыў цяжкія разбурэнні і пашкоджанні.

Насельніцтва

Па дадзеных перапісу 1991, колькасць насельніцтва складала 429 672; на 2006 год — каля 800 000.

Год Колькасць 1971 244 000 1996 350 000 2013 275 524

Гаспадарка

Тут знаходзяцца шматлікія прамысловыя прадпрыемствы (машынабудаванне, у т.л. аўтамабільная, электра-тэхнічная, радыёэлектронная прамысловасць; хімічная, тэкстыльная, гарбарна-абутковая, дрэваапрацоўчая, харчасмакавая). Саматужны выраб дываноў і рамёствы.

Транспарт

Вузел чыгунак і аўтадарог. Міжнародны аэрапорт.

Культура, адукацыя, навука

Акадэмія навук і мастацтваў Босніі і Герцагавіны. Універсітэт, кансерваторыя.

Музей Босніі і Герцагавіны. Мастацкая галерэя.

Архітэктура і планіроўка

Каларыт старога горада ствараюць пабудаваныя паводле ўсходняй традыцыі кварталы са шчыльнай планіроўкай. Захавалася сярэдневяковая Старая царква з абразамі XV—XVII ст. Узоры рэгіянальнага варыянта класічнага стылю турэцкай архітэктуры: мячэці Хусрэў-бега (1531) з мінарэтам выш. 45 м (арх. Сінан), Алі-Пашы (1561), Царова (1566) і інш., медрэсэ Хусрэў-бега (1537) і інш. Адметныя крытыя базары XVI ст. — паўпадземны безістэні Хусрэў-бега (1557, даўж. 109 м), купальны Бруса-безістэні (1557), каменныя масты — Козі (да 1550), Лацінскі (да 1565), Шэхерчэхайін (1620). 3 2-й пал. ХІХ ст. ўзводзіліся жылая забудова і грамадскія будынкі ў аўстрыйскіх архітэктурных стылях (гістарызм, сецэсіён) з выкарыстаннем усходніх (ратуша, кафедральны каталіцкі сабор) і класічных матываў (Прэзідыум урада, чыгуначнае ўпраўленне, Міністэрства фінансаў, тэатр, музей). Пабудовы 1918-45 і 2-й пал. ХХ ст. ў духу функцыяналізму: банкі, Вышэйшая педагагічная школа, чыгуначны вакзал, новыя карпусы ўніверсітэта, аэрапорт. Паводле генплана 1963 створаны новыя раёны (Габрычава).

Вядомыя асобы

Асноўны артыкул: Вядомыя асобы Сараева

• Эмір Кустурыца (нар. 1954) — кінарэжысёр, сцэнарыст.
• Алена Лолавіч (нар. 19841) — сербская гарналыжніца.
• Саша Чаджа (нар. 1989) — сербская баскетбалістка.

Гарады-пабрацімы

•  Serre Chevalier^[d], Францыя (1995)
•  Ізмір, Турцыя (2022)
•  Інсбрук, Аўстрыя (27 кастрычніка 1980)
•  Аман, Іарданія (2005)
•  Амстэрдам, Нідэрланды
•  Анкара, Турцыя (1994)
•  Астана, Казахстан
•  Афіны, Грэцыя
•  Бад-Ішль, Аўстрыя (2015)
•  Баку, Азербайджан (1972)^[…]
•  Барселона, Іспанія (1996)
•  Будапешт, Венгрыя (28 студзеня 1995)
•  Бурса, Турцыя (1979)
•  Венецыя, Італія (1994)
•  Вольфсбург, Германія (1985)
•  Дуброўнік, Харватыя
•  Дэйтан, ЗША (1999)
•  Заграб, Харватыя (2001)
•  Калгары, Канада (1986)
•  Каленья, Італія (1994)
•  Каір, Егіпет
•  Ковентры, Вялікабрытанія (1957)
•  Конья, Турцыя
•  Кувейт, Кувейт (1998)
•  Кіеў, Украіна (28 лістапада 2022)
•  Любляна, Славенія (2002)
•  Магдэбург, Германія (1977)
•  Мадрыд, Іспанія (2007)
•  Мехіка, Мексіка
•  Неапаль, Італія (1976)
•  Прата, Італія (1995)
•  Пула, Харватыя (21 верасня 2012)
•  Руэй-Мальмезон^[d], Францыя
•  Сабадэль, Іспанія
•  Скандзічы, Італія
•  Скоп’е, Паўночная Македонія (2017)
•  Стамбул, Турцыя (1997)
•  Тлемсен, Алжыр (1964)
•  Трыпалі, Лівія (1976)
•  Тырана, Албанія (1996)
•  Ферара, Італія (1978)
•  Фрыдрыхсхафен, Германія (1972)
•  Цяньцзінь, Кітай (1981)

Літаратура

• Сара́ева // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 14: Рэле — Слаявіна / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 2002. — Т. 14. — С. 175. — 512 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0238-5 (т. 14).
• Сара́ево // Т. 22. Ремень — Сафи. — М. : Советская энциклопедия, 1975. — С. 587. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров; 1969—1978). (руск.)
• Сара́ево // Большой словарь географических названий (руск.) / Гл. ред. В. М. Котляков. — Екатеринбург: У-Фактория, 2003. — С. 559. — 832 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-94799-148-9.
• Сара́ево // Географические названия мира: Топонимический словарь: Ок. 5000 единиц (руск.) / Е. М. Поспелов; Отв. ред. P. A. Агеева. — 2-е изд., стереотип.. — М.: Русские сло­вари: ООО «Издательство Астрель»: ООО «Издательство ACT», 2002. — С. 368. — 512 с. — ISBN 5-17-001389-2 (ООО «Издательство ACT»), ISBN 5-271-00446-5 (ООО «Издательство Астрель»), ISBN 5-93259-014-9 (Издательство «Русские словари»).
• Сара́ево // Географический энциклопедический словарь: Географические названия (руск.) / Гл. ред. А. Ф. Трёшников; Ред. кол.: Э. Б. Алаев, П. М. Алампиев (зам. гл. ред.) и др. — 2-е изд., исправл. и дополн. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — С. 414. — 592 с. — 210 000 экз. — ISBN 5-85270-057-6.
• Сара́ево // Словарь географических названий зарубежных стран (руск.) / Отв. ред. А. М. Комков. — 3-е изд., перераб. и доп. — М.: Недра, 1986. — С. 323. — 459 с. — 70 000 экз.
• Сара́ево // Энциклопедический географический словарь (руск.). — М.: РИПОЛ классик, 2011. — С. 589. — 800 с. — (Словари но­вого века). — 5 000 экз. — ISBN 978-5-386-03063-6.