Сэнт-Джайлс

З пляцоўкі Вікіпедыя
сабор
Сабор Святога Эгідыя
St Giles' Cathedral
St Giles Cathedral - 01.jpg
55°56′58″ пн. ш. 3°11′27″ з. д.HGЯO
Краіна Flag of Scotland.svg Шатландыя
Горад Эдынбург
Канфесія Царква Шатландыі
Архітэктурны стыль гатычная архітэктура
Дата заснавання XIV стагоддзе
Сайт stgilescathedral.org.uk
Лагатып Вікісховішча Медыяфайлы на Вікісховішчы

Edinburgh. The Church of St. Giles.

Сабор Святога Эгідыя (англ.: St Giles' Cathedral, Сэнт-Джайлс) — сабор у Эдынбургу, належыць Шатландскай прэсвітэрыянскай царкве. Знаходзіцца ў цэнтры Каралеўскай мілі і з'яўляецца ўпрыгожваннем дадзенага маршруту. На працягу 900 гадоў храм быў цэнтрам рэлігійнага жыцця Эдынбурга, у наш час разглядаецца як цэнтр прэсвітарыянства[1].

Статус[правіць | правіць зыходнік]

Саборам, гэта значыць месцам месцавання біскупскай кафедры, Сэнт-Джайлс не з'яўляецца і завецца так толькі фармальна, паколькі ажыццяўляў гэту функцыю на працягу толькі двух кароткіх перыядаў у XVII стагоддзі — у 16351638 і 16611689 гадах. Прызначэнне біскупаў у Сэнт-Джайлс было арганізавана англійскімі ўладамі і справакавала беспарадкі і біскупскія войны. У сярэднявеччы, да Рэфармацыі сабор святога Джайлса быў галоўным храмам Эдынбурга і належаў біскупству Сэнт-Эндрус, біскупская ж кафедра размяшчалася ў саборы Святога Андрэя у горадзе Сэнт-Эндрус, Файф. Пасля Рэфармацыі, і на працягу большай часткі сваёй гісторыі шатландская прэсвітэрыянская царква не мела біскупаў, епархій і адпаведна кафедральных сабораў, таму сабор святога Джайлса часцей звалі, і дагэтуль завуць «галоўная царква» (англ.: high kirk).[2]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Выгляд на сабор

Сабор асвячоны ў гонар святога Джайлса, заступніка калек і пракажаных, які таксама лічыцца заступнікам Эдынбурга. Святы быў вельмі папулярны ў Сярэднія вякі.[3]

Самая старая частка будынка — чатыры масіўных цэнтральных калоны — адносіцца меркавана да 1124 года, хоць доказаў гэтаму мала. У 1385 гады ў саборы адбыўся пажар, пасля чаго яго амаль цалкам прыйшлося перабудоўваць. Вялікая частка сучаснага сабора тычыцца менавіта да таго часу. У 1466 г сабору быў прысвоены статус калегіяльнай царквы. Пасля падвышэння статусу, каля 1490 года, да будынка сабора была прыбудавана вежа.[4]

Пасля Рэфармацыі 1560 года, саборная рэліквія, правіца святога Джайлса з алмазным пярсцёнкам, а таксама іншыя каштоўнасці і святыні былі прададзены эдынбургскім ювелірам Майклу Гілберту і Джону Харту. Унутраная частка сабора была падзелена на шматлікія залы ў адпаведнасці з рэфарматарскай прэсвітэрыянскай малітоўнай традыцыяй.[5]

На працягу амаль 300 гадоў пасля Рэфармацыі сабор шырока выкарыстоўваўся таксама і не для рэлігійных мэт. У саборы ў розны час было аддзяленне паліцыі, пажарная станцыя, школа, крама па продажы вугля. У саборы таксама знаходзілася гільяціна шатландская панна, а ў адным крыле сабора дзейнічала турма для прастытутак і блудніц.[5]

Да 1800 года сабор знаходзіўся ў гнятлівым стане і псаваў вонкавае аблічча Эдынбурга. У 1829 годзе для правядзення рэстаўрацыйных прац быў прызначаны архітэктар Уільям Берн. Для сіметрыі і паляпшэння вонкавага выгляду будынка былі знесены некалькі капліц, у аконныя праёмы былі ўстаўлены больш сучасныя вітражы, вонкавыя сцены сабора былі абкладзены новым абчасаным каменем.[6]

У 18721883 гадах, сэр Уільям Чэмберс, лорд-правост Эдынбурга, прафінансаваў новую рэстаўрацыю з мэтай стварэння «шатландскага Вестмінстарскага абацтва». Для правядзення рэстаўрацыі быў найманы Уільям Хэй, пры правядзенні рамонтных прац былі знесены старыя галерэі і перагародкі збудаваныя ў часы Рэфармацыі.[6][7]

У аконныя праёмы былі ўстаўлены вітражы з біблейскімі сюжэтамі, што было прынята не ўсімі вернікамі, паколькі, як лічылася, ідзе насуперак з прэсвітэрыянскімі традыцыямі. Не ўсе вокны былі заменены ў той час у тым ліку і па вышэйпаказаных чынніках, але гэта паслужыла пачаткам працэсу па ажыццяўленні ў жыццё плану, калі бесперапынна ў храналагічным парадку, вітражы з паўночна-усходняй часткі і да паўночна-заходняй часткі сабора нясуць на сабе апавяданне Бібліі. Завершана ўсталёўка вітражоў была толькі ў сярэдзіне стагоддзя, на адным з апошніх вітражоў намаляваны св. Андрэй — заступнік Шатландыі. Святы Андрэй паўстае ў адзенні блакітнага колеру, у яго выяве адгадваецца аблічча знакамітага эдынбургскага лекара Джэймса Джэймсана, бо стварэнне вітража прафінансаваў удзячны пацыент доктара.[8][7]

Капліца[правіць | правіць зыходнік]

Капліца ордэна Чартапалоху ў саборы

У 1911 годзе ў саборы была ўладкована капліца ордэна Чартапалоху, не які не меў яе з моманту стварэння ордэна ў 1687 годзе. Кожны год, у чэрвені ці ліпені, манарх прыбывае ў Эдынбург і пасяляецца ў Халірудскім палацы. Падчас візіту праводзяцца розныя цырымоніі злучаныя з ордэнам Чартапалоху, у капліцы ордэна адбываецца прысвячэнне новых дам і рыцараў ордэна. У кожнага рыцара ордэна ў капліцы маецца невялікі пакой, над якім змяшчаецца яго меч, геральдычны шлем і герб, пасля смерці рыцара герб не выдаляецца, а пераносіцца ніжэй на заднюю сценку пакоя, такім чынам пакоі ўпрыгожаны гербамі чальцоў каралеўскага ордэна з 1911.[9]

Іншае[правіць | правіць зыходнік]

Англійскі кароль Карл I прыняў рашэнне навязаць прэсвітэрыянскай царкве Шатландыі новую набажэнскую кнігу «пра сумесную малітву» (англ.: Book of Common Prayer).[10] У Шатландыі новаўвядзенне, выходнае ад англійцаў разумення не знайшло, і 27 ліпеня 1637 года на нядзельнай службе, калі старэйшы эдынбургскі святар Джон Ханах пачаў чытаць новую кнігу, рынкавая гандлярка Джэні Грэдыс кінула крэсла яму ў галаву, пасля чаго пачаліся масавыя беспарадкі.[11] Беспарадкі, якія распаўсюдзіліся па ўсім горадзе, прывялі да стварэння кавенацкага руху, які хутка ахапіў ўсю Шатландыю. У выніку пачаўся ваенны канфлікт, вядомы як біскупская вайна. Біскупская вайна з'явілася часткай вайны трох каралеўстваў і прывяла да грамадзянскай вайны ў Англіі і звяржэнню і карай смерцю караля Карла I.

У канцы стагоддзя для сабора былі выраблены званы. У 1707 годзе паміж парламентамі Англіі і Шатландыі быў падпісаны Акт аб Уніі і ўтварэнні новай дзяржавы Вялікабрытанія. На наступны дзень пасля падпісання акту званар сабора святога Джайлса адзваніў мелодыю шатландскай песні «Чаму мне павінна быць так сумна ў мой дзень вяселля?» (англ.: Why should I be so sad on my wedding day?)[12].

Турызм[правіць | правіць зыходнік]

Знаходзячыся ў цэнтры каралеўскай мілі сабор з'яўляецца адным з самых папулярных турыстычных месцаў у Эдынбурзе. Акрамя цікавай сярэднявечнай архітэктуры ў сабор турыстаў прыцягваюць і шматлікія рэліквіі, якія захоўваюцца ў яго будынку. У саборы таксама пахаваныя шматлікія вядомыя і ганаровыя грамадзяне Шатландыі, напрыклад, удзельнік грамадзянскай вайны на боку Карла I Джэймс Грэм, яго вораг, удзельнік вайны на боку англійскага парламента Арчыбальд Кэмпбал. А таксама Роберт Люіс Стывенсан[13] і Джон Нокс, хоць магіла апошняга згублена.

Панарама[правіць | правіць зыходнік]

Панарама 360° сабора святога Джайлса

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]

Крыніцы[правіць | правіць зыходнік]

Зноскі