Чыгуначны мадэлізм

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Bundesarchiv Bild 102-08688, Modell einer D-Zug-Lokomotive.jpg

Чыгу́начны мадэлі́зм — від чыгуначнага хобі, у якім можна вылучыць наступныя напрамкі: калекцыяніраванне цацачных або маштабных чыгуначных мадэляў і іх аксесуараў (вакзалы, чыг. пуці, семафораў і г. д.); аднаўленне ў мініяцюры гістарычных станцый, чыгуначных ліній і г. д. (аматары гэтага кірунку часцяком вядуць архіўны пошук з мэтай дакладнейшай рэканструкцыі пэўнага аб'екта); стварэнне мадэляў лакаматываў і вагонаў; садовыя і паркавыя мадэлі чыгунак буйнога маштабу, у тым ліку тых, якія выкарыстоўваюцца ў мэтах забавы і адпачынку для перавозкі пасажыраў на саставах з кіраванымі непасрэдна лакаматывамі.

Цацачныя і мадэльныя чыгункі[правіць | правіць зыходнік]

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Ландшафт з мадэльнай чыгункай, выстаўлены на вакзале Вуперталя (Германія)
Мадэльная чыгунка з музея мадэльных чыгунак у Гамбургу(Германія)
«Гранд Макет Расія»

Першыя цацачныя чыгункі з'явіліся ў другой палове XIX стагоддзя. У прамысловых аб'ёмах яны сталі выпускацца з 1891 года нямецкай фірмай Märklin (у тым ліку іх чыгунка была пастаўлена нават у імператарскую сям'ю Раманавых у Зімовы Палац) , якая з цягам часу і ўстанавіла большасць маштабных стандартаў чыгуначных мадэляў. У 1897 годзе амерыканская фірма Carlisle & Finch выпусціла першую электрычную чыгунку.

Да 1950-х гадоў асаблівага адрозненні паміж цацачнымі чыгункамі і дакладнымі мініятурнымі мадэлямі не было: апошнія лічыліся такімі ж цацкамі. Аднак, да канца 1950-х гадоў цікавасць да чыгуначнай дарозе як цацкі стаў падаць, выклікаўшы крызіс ва ўсёй індустрыі. Менавіта ў гэты час чыгуначны мадэлізм пачынае фармавацца як сур'ёзнае хобі, дасягнуўшы росквіту да сярэдзіны 1970-х гадоў. Вытворцы сталі надаваць увагу дэталям вагонаў, лакаматываў, спадарожным аксесуарам (будынкаў, дарожнай атрыбутыцы).

Да пачатку XXI стагоддзя многія вядучыя кампаніі-вытворцы чыгуначных мадэляў прыйшлі ў заняпад і абанкруціліся; пры гэтым індустрыя налічвае мноства дробных фірмаў, якія спецыялізуюцца на тых ці іншых мадэлях або аксесуарах.

Магчымасці[правіць | правіць зыходнік]

Мадэльныя чыгункі дазваляюць пракладаць пуці разнастайных канфігурацый. Пачаткоўцы могуць пачаць з простых набораў (чыгуначнае кальцо і невялікі састаў з лакаматывам) і з часам дапаўняць новымі пуцямі, вагонамі, дарожнымі знакамі, вакзаламі і г. д.

Многія калекцыянеры ствараюць сапраўдныя настольныя ландшафты з пагоркамі, тунэлямі, мастамі, дэпо, вуліцамі і чыгуначнымі развілкамі. Невыпадкова таму шматлікія вытворцы цацачных чыгунак прадаюць адпаведныя аксесуары (у тым ліку дамы, дрэвы, траву і т. п.). Гэтай тэматыцы таксама прысвечаны мноства кніг, а таксама спецыялізаваныя часопісы.

Тыпапамеры[правіць | правіць зыходнік]

Стандарты мадэляў

Для чыгуначных мадэляў вызначаны (стандартамі NEM і NMRA) некаторыя мноствы тыпаразмераў. Найбольш распаўсюджаныя з іх прыведзены ў табліцы (згодна стандарту NEM 010):

Адносіны Маштабны метр, мм Пазначэнне Адпаведная шырыня каляіны прататыпа, мм
Ад 1250 да 1700 Ад 850 да 1250 Ад 650 да 800 Ад 400 да 650
1:220 4.5 Z 6.5 - - -
1:160 6.3 N 9 6.5 - -
1:120 8.3 TT 12 9 6.5 -
1:87 11.5 H0 16.5 12 9 6.5
1:64 15.6 S 22.5 16.5 12 9
1:45 22.2 0 32 22.5 16.5 12
1:32 31.3 I ці 1 45 32 22.5 16.5
1:22.5 44.4 II ці 2 64 45 32 22.5
1:16 62.5 III ці 3 89 64 45 32
1:11 90.9 V ці 5 127 89 64 45
1:8 125 VII ці 7 184 127 89 64
1:5.5 181.8 X ці 10 260 184 127 89
Дапаможны сімвал, дадаваны да пазначэння - m e i

Дадатковыя літарныя абазначэння даюцца вузкакалейным мадэлям з шырыней каляіны прататыпа менш за 1250 мм (стандартнай).

Вытворцы[правіць | правіць зыходнік]

Züricher Spielzeugmuseum 1000741.jpg
Gold-Coast-Railroad-Museum-3.jpg

Аўстрыя[правіць | правіць зыходнік]

Бельгія[правіць | правіць зыходнік]

Вялікабрытанія[правіць | правіць зыходнік]

Германія[правіць | правіць зыходнік]

Германія (працяг)

Германія (працяг)

Ганконг[правіць | правіць зыходнік]

Данія[правіць | правіць зыходнік]

Іспанія[правіць | правіць зыходнік]

Італія[правіць | правіць зыходнік]

Славенія[правіць | правіць зыходнік]

ЗША[правіць | правіць зыходнік]

Францыя[правіць | правіць зыходнік]

Швейцарыя[правіць | правіць зыходнік]

Швецыя[правіць | правіць зыходнік]

Садовыя чыгункі[правіць | правіць зыходнік]

Дзеючая мадэль паравоза ў маштабе 1:8 вагой 300 кг, на стварэнне якой Юхан Саларанта (Фінляндыя) патраціў 15 гадоў

Мадэльныя чыгункі пад адкрытым небам у большасці выпадкаў ствараюцца індывідуальна. Чым больш маштаб, тым найбольш дэталёва паўтараюць мадэлі прататып, аж да канструкцыі рухавіка. З прамыслова выпускаючыхся мадэльных чыгунак, стандарт «G» атрымаў найбольшае распаўсюджванне для пабудовы пад адкрытым небам (дамінуючае становішча на рынку дадзенага стандарту належыць нямецкай фірме LGB, якая яго і распрацавала ў 1968 годзе).

Спасылкі па тэме[правіць | правіць зыходнік]