Гачэк
Га́чэк (чэшск.: háček — кручок, ад Шаблон:Lang-cs2 — крук) — дыякрытычны знак, які прастаўляецца ў лацінцы над некаторымі літарамі для надання ім новага гукавога значэння. Самыя распаўсюджаныя літары з гачэкам — č, ř, š, ž. Аўтарства знака належыць Яну Гусу, які ўкараніў яго ў 1410 годзе. Форма знака развілася з кропкі (ż). Пазней, магчыма, ужо ў 1412 годзе, гачэк прыняў сучасны выгляд — ˇ (ž). Над некаторымі высокімі літарамі (маленькія ť, ď, ľ і вялікая Ľ) гачэк у друкаваных шрыфтах выглядае інакш — падобна на апостраф, хоць над вялікімі Ť і Ď адлюстроўваецца звычайнай выявай.
Змест |
Славянскія мовы [правіць]
Першапачаткова знак ужываўся ў толькі чэшскай пісьменнасці. Гачэк таксама ўжываецца ў славацкай пісьменнасці[1]. У 1830 годзе Людэвіт Гай увёў гачэк у харвацкую пісьменнасць. З сярэдзіны XIX стагоддзя ўжываецца ў славенскай пісьменнасці. З пачатку XX стагоддзя гачэк сустракаўся ў беларускай лацінцы. Гачэк таксама ўжываецца ў лужыцкіх мовах[2].
Балтыйскія мовы [правіць]
Гачэк выкарыстоўваецца таксама ў алфавітах сучасных балтыйскіх моў: літоўскага і латышскага.
Транскрыпцыя і транслітарацыя [правіць]
Літары з гачэкам шырока ўжываюцца ў лінгвістычных працах пры транскрыпцыі бяспісьменных моў свету (у тым ліку ў запісу рэканструяваных праформ — праславянскіх, праіндаеўрапейскіх), а таксама ў лацінскай транслітарацыі іншых пісьменнасцей, у тым ліку і славянскай кірыліцы. Аднак у Міжнародным фанетычным алфавіце ужыванне гэтага знака абмежавана (напрыклад, для шыпячага, які адпавядае кірылічнаму ш ці чэшскаму š, выкарыстоўваецца сімвал ʃ).
