Балтыйскія мовы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да: рух, знайсці

Індаеўрапейцы

Індаеўрапейскія мовы
Албанская  · Армянская
Балтыйскія  · Кельцкія
Германскія  · Грэчаская
Арыйскія  · Італійскія
Славянскія  

мёртвыя: Анаталійскія · Палеабалканскія
(Дакская, Фрыгійская, Фракійская· Тахарскія

Індаеўрапейцы
Албанцы · Армяне
Балты · Кельты · Германцы
Грэкі · Індаарыйцы
Іранцы · Раманцы · Славяне

гістарычныя: Хеты · Кельты  · Германцы  · Скіфы
Ілірыйцы · Італікі  · Фракійцы  · Тахары 

Протаіндаеўрапейцы
Мова · Грамадства · Рэлігія
 
Прарадзіма індаеўрапейцаў
Курганная гіпотэза
Анаталійская гіпотэза
Армянская гіпотэза
Індыйская гіпотэза
Тэорыя палеалетычнай бесперапыннасці
 
Індаеўрапеістыка

Балтыйскія мовы — моўная група, асобная галіна індаеўрапейскіх моў. Агульная колькасць носьбітаў у наш час — каля 4,7 млн чал., галоўным чынам у Літве і Латвіі, а таксама ў суседніх рэгіёнах Польшчы, Расіі (Калінінградская вобласць) і паўночным захадзе Беларусі (Гродзенская вобласць).

Тэрмін[правіць | правіць зыходнік]

Балтыйскія мовы пачалі актыўна вывучацца з пач. XIX ст. Прычым, іх аб'ядноўвалі пад рознымі назвамі. У 1845 г. нямецкі даследчык Георг Несельман прапанаваў для прускай, літоўскай і латышскай моў адзіную назву — балтыйскія.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Лічыцца, што балты як моўная і культурная група сфарміраваліся на тэрыторыі Еўропы пасля заканчэння неаліту (з 3 тыс. да н. э.). У бронзавым — жалезным вяках носьбіты балтыйскіх моў насялялі вялізарны рэгіён ад ракі Одэр на захадзе да Волгі на ўсходзе. На поўдні мяжа балтаў дасягала ракі Прыпяць і ахоплівала захад сучаснай Украіны. Але ў друг. пал. 1 тыс. н. э. яны страцілі значную частку сваіх тэрыторый у выніку міграцыі іншых народаў, у першую чаргу славянскіх. У выніку, у перыяд высокага і позняга сярэднявечча (XI—XV ст.) існавалі наступныя падгрупы балтыйскіх моў і гаворак:

У пісьмовым выглядзе захаваліся толькі сярэднявечныя літоўская, ранняя латышская і пруская мовы. Прычым, апошняя з'яўляецца мёртвай. Астатнія мовы і гаворкі захаваліся ў форме тапонімаў і часам асобных імён.

На думку некаторых навукоўцаў, шэраг падобных рыс балтыйскіх і славянскіх моў дазваляе аб'ядноўваць іх у балта-славянскія мовы або меркаваць, што ў старажытнасці існавала балта-славянская моўная злучнасць. Расійскі мовазнавец У. М. Тапароў высунуў тэорыю, згодна якой славянскія мовы вылучыліся спярша як падгрупа балтыйскіх моў. Таксама абмяркоўваецца цесная сувязь старажытных балтыйскіх моў з кельцкімі мовамі.

Сучаснасць[правіць | правіць зыходнік]

У наш час існуюць жывыя балтыйскія літоўская і латышская мовы, якія адрозніваюцца багаццем розных дыялектаў. Асабліва вылучаюцца жамойцкі дыялект літоўскай і латгальскі дыялект латышскай моў.

Сувязь беларускай мовы з балтыйскімі[правіць | правіць зыходнік]

Балтыйскія мовы паўплывалі на фарміраванне беларускай мовы, што тлумачыцца асаблівасцямі этнагенезу беларусаў, у тым ліку на лексіку, вымаўленне гукаў, а таксама на тапонімы і імёны. Дакладна колькасць слоў балтыйскага паходжання ў беларускай мове не падлічвалася (высоўваюцца розныя лічбы), але відавочна, што ўплыў балтыйскіх моў на беларускую быў найбольшым сярод усіх славянскіх моў.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]