Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў
Евдокимов, Александр Яковлевич.jpg
Дата нараджэння 15 (27) жніўня 1854
Месца нараджэння
Дата смерці 1917
Грамадзянства
Род дзейнасці урач
Навуковая сфера Ваенная медыцына
Альма-матар
Узнагароды
ордэн Белага арла ордэн Святога Уладзіміра 2 ступені Ордэн Святой Ганны I ступені ордэн Святога Станіслава I ступені ордэн Святога Уладзіміра 3 ступені ордэн Святой Ганны 2 ступені ордэн Святога Станіслава 2 ступені ордэн Святой Ганны 3 ступені ордэн Святога Станіслава 3 ступені

Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў (15 [27] жніўня 1854 — 8 [21] мая 1917) — ваенны ўрач Рускай імператарскай арміі, сапраўдны тайны саветнік, Галоўны ваенна-санітарны інспектар рускай арміі ў 1906—1917 гадах. Ганаровы лейб-медык Двара Яго Імператарскай Вялікасці, сенатар (1916).

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў нарадзіўся 15 [27] жніўня 1854 у сям’і мяшчан горада Палтавы. Па заканчэнні Палтаўскай гімназіі ён паступіў на медыцынскі факультэт Кіеўскага Імператарскага ўніверсітэта Св. Уладзіміра, які скончыў у 1876 годзе.

Пачаў службу па ваеннаму ведамству падчас руска-турэцкай вайны 1877—1878 гадоў. У Дунайскай арміі ў якасці малодшага ардынатара 64 ваенна-часовага шпіталя. З 1884 года ён быў старэйшым лекарам пяхотнага палка. У 1885—1887 гадах А. Я. Еўдакімаў прыкамандзіраваўся да Імператарскай Ваенна-медыцынскай акадэміі(руск.) бел. «для навуковага ўдасканалення», у 1887 годзе паспяхова абараніў дысертацыю на тэму «Досвед вызначэння азоцістага абмену ў чалавека ў колькасных і якасных адносінах». Па выніках абароны ён быў удастоены ступені доктара медыцыны.

З 1895 года служыў старэйшым лекарам Бабруйскага лазарэта з 1899 года узначальваў гаспадарчы камітэт завода ваенна-ўрачэбных нарыхтовак. У тым жа годзе ён быў прызначаны абласным урачэбным інспектарам Войска Данскога, пазней служыў акруговым ваенна-медыцынскім інспектарам Адэскай ваеннага акругі.Аляксандр Якаўлевіч Еўдакімаў ўдзельнічаў у руска-японскай вайне 1904—1905 гадоў. У канцы 1904 года ён заняў пасаду палявога ваенна-медыцынскага інспектара 3-й Маньчжурскай арміі. Аўтар нататак аб руска-японскай вайне В. П. Краўкоў(руск.) бел., які служыў дывізіённым лекарам 35-й пяхотнай дывізіі, у дзённікавым запісу ад 14 (27) студня 1905 года пакінуў пра яго наступнае сведчанне:

Пад гарматны гром адбылася нарада лекараў, складзеная начальнікам ваенна-санітарнай часткі 3-й арміі генералам Чатыркіным ў адным з шпітальных намётаў; у нарадзе удзельнічаў і нядаўна прыехаўшы палявы медыцынскі інспектар нашай арміі Еўдакімаў, які зрабіў на мяне добрае ўражанне сваім спакойным і незалежным выглядам, а таксама — разумнасцю у меркаваннях.

У 1906 годзе А. Я. Еўдакімаў быў прызначаны памочнікам начальніка Галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення і ў тым жа годзе заняў пасаду Галоўнага ваенна-медыцынскага інспектара (з 1909 года — галоўнага ваенна-санітарнага інспектара). Пра яго прызначэнне ваенны міністр генерал А. Ф. Рэдыгер(руск.) бел. пісаў:

… Еўдакімаў быў усяго толькі ў чыне сапраўднага стацкага саветніка і ўсяго некалькі месяцаў перад тым заняў пасаду памочніка Спяранскага(руск.) бел.; але ён ужо займаў, падчас вайны, пасаду ваенна-медыцынскага інспектара ў адной з армій і рабіў на мяне выдатнае ўражанне, таму я вырашыў прапанаваць яму пасаду галоўнага ваенна-медыцынскага інспектара. У суботу, 20 мая <1906 года>, звальненне Спяранскага(руск.) бел. і прызначэнне Еўдакімава былі зацверджаны. У выбары Еўдакімава я не памыліўся: разумны, надзвычай дасведчаны, прамы і цвёрды, ён выдатна ведаў патрабаванні ваеннай службы і сам быў сапраўдным «ваенным лекарам». Я яму казаў, што ідзі ён па страявой службе, то быў бы выдатным палкавым камандзірам і генералам. Ваенна-медыцынскае ведамства настойліва патрабавалася менавіта ў такім начальніку: асабісты склад яго ўжо моцна састарэў; застой ў руху па службе ў сувязі з малым утрыманнем i сталымі, спусташальнымі камандзіроўкамі маладых лекараў рабілі ваенна-медыцынскую службу малапрывабнай, таму некамплект лекараў быў велічэзны; самая арганізацыя ваенна-медычнай справы патрабавала паляпшэнні ў сэнсе прадстаўлення лекарам большай самастойнасці, для чаго, аднак, трэба было даць лекарам вялікую ваенную падрыхтоўку, зрабіўшы іх сапраўды «ваеннымі лекарамі». Для правядзення гэтых рэформаў і наогул для прывядзення ўсёй ваенна-ўрачэбнай часткі ў парадак патрэбен быў такі энергічны і дасведчаны інспектар, сам цалкам ваенны, як Еўдакімаў.

Пад кіраўніцтвам А. Я. Еўдакімава «быў праведзены шэраг сур’ёзных пераўтварэнняў у сістэме кіравання ваеннай медыцынай: у склад галоўнага ваенна-медыцынскага ўпраўлення быў уведзены арганізацыйны аддзел, функцыі галоўнага ваенна-санітарнага камітэта (пры Ваенным савеце(руск.) бел.) перадаюцца Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання (спроба аб’яднаць кіраванне санітарнай і шпітальнай справай), са штата кіравання выключаецца ветэрынарны аддзел, які пераўтворыцца ў самастойнае ветэрынарнае кіраванне, — усе гэтыя і іншыя меры спрыялі цэнтралізацыі кіравання ваенна-медыцынскай справай. Але шматведамнасць у сістэме кіравання па-ранейшаму захоўвалася»[1]. Генерал А. С. Лукомскі, які кіраваў пытаннямі мабілізацыі Рускай імператарскай арміі, даў наступную характарыстыку А. Я. Еўдакімаву:

На чале Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання стаяў доктар Еўдакімаў — чалавек уладны і дасведчаны. Накіроўваў справу ён умела і цвёрда. Афіцыйна яго вінавацілі толькі ў бюракратызме, але ў рэчаіснасці ўсё доктарскае асяроддзе не любіла яго строгі кансерватыўны і правы кірунак. Гэта стаўленне да яго ліберальнага доктарскага асяроддзя знайшло адлюстраванне ў дачыненні да яго з боку Думы. Там яго вельмі і вельмі не любілі.

«Не любілі» Еўдакімава не толькі ў Думе, але і, напрыклад, у Ваенна-медыцынскай акадэміі, у тым ліку за прыняцце ў 1912 годзе новага «Палажэння» аб ваенізацыі гэтай навучальнай установы, які абмяжоўваў правы Канферэнцыі акадэміі.

Пасля, ужо з некаторай гістарычнай дыстанцыі, бачны прадстаўнік «медыцынскай грамадскасці» — прафесар У. А. Опель характарызаваў яго як «чалавека надзвычай разумнага». Успамінаючы размову ў кабінеце начальніка Галоўнага ваенна-санітарнага кіравання ў лістападзе 1916 года, Опель піша: «Зайшла размова аб палітычным становішчы ў Расіі, аб магчымасці рэвалюцыі ў будучыні. „Што вы мне кажаце, — заўважыў Еўдакімаў, — пра магчымасць рэвалюцыі ў будучыні — калі рэвалюцыя ўжо ідзе поўным ходам…“ Я быў збянтэжаны. А Еўдакімаў спасылаўся на факты … я вярнуўся дадому, уражаны заключэннем Еўдакімава пра тое, што рэвалюцыя ідзе. А ён быў праў».[2]

У снежні 1916 года таемны саветнік А. Я. Еўдакімаў стаў сенатарам[3]. «…Ніхто з яго папярэднікаў па пасадзе (нават Я. Віліе(руск.) бел.) гэтакага высокага знака добрай волі манархавай не ўдастойваўся. Магчыма, гэта была свайго роду кампенсацыя за вострую крытыку з боку думскіх выступоўцаў крайняга толку, якую Еўдакімаву не раз даводзілася выслухоўваць у папярэднія гады»[2].

У сакавіку 1917 года, неўзабаве пасля Лютаўскай рэвалюцыі, цяжка хворы А. Я. Еўдакімаў быў звольнены ад службы «з мундзірам і пенсіяй» загадам ваеннага міністра Часовага Урада А. І. Гучкова. Яго пераемнікам стаў М. Н. Бурдэнкі. А. Я. Еўдакімаў памёр у Петраградзе, пахаваны на Смаленскіх могілках.

Узнагароды[правіць | правіць зыходнік]

Расійская імперыя[правіць | правіць зыходнік]

Бухарскі эмірат[правіць | правіць зыходнік]

  • Бухарскі ордэн Залатой Зоркі з дыяментамі

Кітай[правіць | правіць зыходнік]

  • Ордэн Двайнога Дракона II класа 2 ступені

Адрас у Санкт-Пецярбургу[правіць | правіць зыходнік]

  • 1906—1917 — Садовая вул., 8

Бібліяграфія[правіць | правіць зыходнік]

  • Евдокимов А. Я. Hepatitis Suppurativa — абсцесс печени / (Из Шостенского лазарета). — [СПб.]: Тип. П. И. Шмидта, 1885. — 10 с.
  • Евдокимов А. Я. Опыт определения азотистого обмена у человека в количественном и качественном отношениях: дис. … д-ра мед. — СПб.: Тип. Департамента уделов, 1887. — 55 с.

Зноскі

  1. Быков И. Ю. Основные этапы становления и развития центрального органа управления военно-медицинским делом в России // Здравоохранение России: Федеральный справочник. — М.: Центр стратегического партнерства, 2006. — Спец. вып. 7. — С. 174.
  2. 2,0 2,1 Фисун А. Я.(руск.) бел., Поддубный М. В. Кто возглавлял Главное военно-санитарное управление в 1917—1918 гг. // Военно-медицинский журнал. — 2015. — № 8. — С. 72.
  3. РГВИА, ф. 546, оп. 2, д. 4847, л. 20

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Павловский И. Ф. Полтавцы: иерархи, государственные и общественные деятели и благотворители. Опыт краткого биогр. словаря Полтавской губернии с половины XVIII в. — Полтава: Полтавская ученая архивная комиссия, 1914. — С. 165.