Віжайны

Віжайны
	Вёска
Віжайны
	польск.: Wiżajny
	; Касцёл Святой Тэрэзы
Сцяг	Герб
	54°23′00″ пн. ш. 22°51′00″ у. д.HGЯO
Краіна	Польшча
Ваяводства	Падляскае
Павет	Сувальскі
Гміна	Віжайны
Гісторыя і геаграфія
Вышыня цэнтра	243 м
Часавы пояс	UTC+1, летам UTC+2
Насельніцтва
Насельніцтва	▼740 чал. (31 сакавіка 2021);
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Паштовы індэкс	16-407
Аўтамабільны код	BSU
Іншае
	0772174
Паказаць/схаваць карты
	; ; Віжайны ; ; Віжайны ;
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Віжайны^[2] (польск.: Wiżajny) — вёска ў Польшчы, за 35 км на поўнач ад Сувалкаў, за 143 км на поўнач ад Беластока, паміж азёрамі Вістуццю і Віжайнамі, каля граніцы з Літвой. Уваходзіць у склад Сувальскага павета Падляскага ваяводства, сядзіба вясковай гміны Віжайны.

Назва

Апроч формы Віжайны, таксама сустракаюцца варыянты Віжаны^[3] і Візуны^[4].

Гісторыя

Вялікае Княства Літоўскае

Першы пісьмовы ўспамін пра Віжайны (Weyze) датуецца 1253 годам^[5]. Відаць, тут існавала яцвяжскае паселішча.

З 1413 года Віжайны ўвайшлі ў склад Гарадзенскага павета Троцкага ваяводства. У гэты час імі валодалі Лазавіцкія, з другой паловы XVI стагоддзя — Радзівілы. Па загадзе апошніх тутэйшы касцёл Святога Юрыя ператварылі ў кальвінскі збор, у якім у 1603 годзе пахавалі гетмана Крыштафа Мікалая Радзівіла «Перуна».

На 1629 год у Віжайнах было 285 дымоў, якія размяшчаліся на 7 вуліцах (найбольшая з іх Павісульская з 27 дымамі, найменшая — Канецпольская з 6). У 1664 годзе касцёл быў вернуты каталікам. 11 мая 1693 кароль і вялікі князь Ян Сабескі надаў Віжайнам магдэбургскае права і герб: у чырвоным полі белы арол з залатой перавяззю на персях (пацвержаны 14 лютага 1792 года)^[4]. Пасля Радзівілаў горадам валодалі Пуслоўскія, Плятэры, Струтынскія.

Пад уладай Расійскай імперыі

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай у 1795 годзе Віжайны апынуліся ў складзе Прусіі, у 1807 годзе згодна з Тыльзіцкім мірным дагаворам — у складзе Расійскай імперыі, у Сейненскім павеце Аўгустоўскай губерні. На 1827 год тут было 165 будынкаў. У 1870 годзе Віжайны былі пазбаўлены статуса горада.

Найноўшы час

Згодна з Рыжскім мірным дагаворам 1921 года Віжайны апынулася ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі.

У часы Другой сусветнай вайны з верасня 1939 да 1945 года Віжайны знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Рэйха. У 1975—1998 гадах яны ўваходзілі ў склад Сувальскага ваяводства.

Насельніцтва

XIX стагоддзе: 1827 год — 1342 чал.^[6]
XXI стагоддзе: 2002 год — 1 тыс. чал.; 2011 год — 882 чал.

Славутасці

Касцёл Святой Тэрэзы (1825) у стылі класіцызму, званіца (1862)
Могілкі: старыя каталіцкія, пратэстанцкія

Галерэя

Краявіды Віжайнаў
Касцёл Святой Тэрэзы
Каталіцкія могілкі
Адміністрацыя гміны

Крыніцы

↑ https://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013912092-0772174?var-id=1639616&format=jsonapi Праверана 6 кастрычніка 2022.
↑ Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.
↑ Вялікі гістарычны атлас Беларусі : [у 4 т.] (бел.) / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія» ; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. — Т. 2 / [складзены і падрыхтаваны да друку ў 2012 г. ; спецыяльны змест распрацавалі: Я. К. Анішчанка і інш.]. — 347, [4] с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-245-4. С. 86.
1 2 Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 131.
↑ Bednarczyk-Rzepko W. Przewodnik Pascala. Pojezierze Suwalskie i Puszcza Augustowska. — Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005. S. 203—215.
↑ Witanowski M., Chlebowski B. Wiżajny // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893. S. 687.

Літаратура

Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893.

Спасылкі

На Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Віжайны

[_ba3be5ff1a26a000-1] ttps://bdl.stat.gov.pl/api/v1/data/localities/by-unit/062013912092-0772174?var-id=1639616&format=jsonapi Праверана 6 кастрычніка 2022.

[2] Напісанне ў адпаведнасці з ТКП 236-2010 (03150) «Спосабы і правілы перадачы геаграфічных назваў і тэрмінаў Рэспублікі Польшча на беларускую мову». Гл. польска-беларускую практычную транскрыпцыю.

[3] Вялікі гістарычны атлас Беларусі : [у 4 т.] (бел.) / Дзяржаўны камітэт па маёмасці Рэспублікі Беларусь, Рэспубліканскае ўнітарнае прадпрыемства «Белкартаграфія» ; рэдкалегія: В. Л. Насевіч (галоўны рэдактар) [і інш.]. — Мінск: Белкартаграфія, 2013. — Т. 2 / [складзены і падрыхтаваны да друку ў 2012 г. ; спецыяльны змест распрацавалі: Я. К. Анішчанка і інш.]. — 347, [4] с. — 1 000 экз. — ISBN 978-985-508-245-4. С. 86.

[citou-4] 1 2 Цітоў А. Геральдыка беларускіх местаў (XVI — пачатак XX ст.). — Мн.: Полымя, 1998. — 287 с. — ISBN 985-07-0131-5. С. 131.

[5] Bednarczyk-Rzepko W. Przewodnik Pascala. Pojezierze Suwalskie i Puszcza Augustowska. — Bielsko-Biała: Wydawnictwo Pascal, 2005. S. 203—215.

[6] Witanowski M., Chlebowski B. Wiżajny // Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. Tom XIII: Warmbrun — Worowo (польск.). — Warszawa, 1893. S. 687.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]