Грамадзянская вайна ў Непале

З пляцоўкі Вікіпедыя
Перайсці да навігацыі Перайсці да пошуку
Грамадзянская вайна ў Непале
Nepal map.png
Дата 13 лютага 199621 лістапада 2006
Месца Непал
Прычына абсалютная ўлада караля
(па сцвярджэннях мааістаў)
Вынік

Перамога мааістаў:

Праціўнікі
Непал Каралеўства Непал
пры падтрымцы:
Сцяг ПартугалііПартугалія
Сцяг ЗША ЗША
Сцяг Францыі Францыя
Сцяг Вялікабрытаніі Вялікабрытанія
Сцяг Індыі Індыя
Сцяг Кітая Кітай (з 2001)
CPI-M-flag.svg Камуністычная партыя Непала (мааісцкі цэнтр)
CPI-M-flag.svg Народна-вызваленчая армія
CPI-M-flag.svg Магарскі Аўтаномны Рэгіён (з 2004)
Камандуючыя
Непал Бірэндра
Непал Г’янендра
CPI-M-flag.svg Прачанда
CPI-M-flag.svg Бхатараі
CPI-M-flag.svg Пасанг
Страты
4500 забітых[1] 8200 забітых[1]
Агульныя страты
17 800 забітых[2]
Commons-logo.svg Аўдыё, фота, відэа на Вікісховішчы

Грамадзянская вайна ў Непале — зацяжны ўзброены канфлікт у Непале паміж Камуністычнай партыяй Непала (мааісцкай) і Урадам Непала з 1996 па 2006 год[3].

Паўстанне было пачата мааістамі 13 лютага 1996 з заяўленай мэтай звяржэння непальскай манархіі і ўстанаўлення Народнай Рэспублікі. Канфлікт характарызаваўся сумарнымі пакараннямі смерцю, масавымі забойствамі, чысткамі, выкраданнямі людзей, ваеннымі злачынствамі і злачынствамі супраць чалавечнасці. Грамадзянская вайна прывяла да палітычных, сацыяльных і культурных зменаў у краіне[4][5][6].

Прычыны канфлікту[правіць | правіць зыходнік]

Пад выглядам барацьбы з манархічнай ладам і каставых дзяленнем грамадства ўтварыліся рэвалюцыйныя групоўкі (хоць у суседняй Індыі такія групоўкі раней ўтварыліся ва ўмовах шматпартыйнай дэмакратыі). Частка з іх запазычыла з-за мяжы ідэалогію і метады Мао Цзэдуна, а таксама ўзбраенне. У выніку ўрад страціў кантроль над шэрагам ізаляваных раёнаў, законная ўлада там была знішчана, а насельніцтва вёсак вымушана было выконваць указанні баевікоў, якія ўсталявалі там рэжым тэрору.

Ход падзей[правіць | правіць зыходнік]

Камуністычная партыя Непала (мааісты) адкалолася ад Аб’яднанага Народнага Фронту (Samyukta Jana Morcha) ў 1994 г. па прычыне істотных палітычных разыходжанняў. Кароль адмаўляўся саступаць патрабаванням левых партый.

Падрыхтоўка мааісцкіх груповак да ўзброенай барацьбы пачалася яшчэ ў 1995 годзе, трэніроўка, узбраенне і навучанне тактыцы ажыццяўляліся пры садзейнічанні індыйскіх мааістаў (наксалітаў), якія вядуць аналагічную вайну ў Індыі пачынаючы з канца 60-х гадоў.

Спачатку Каралеўская армія Непала не ўмешвалася ў непасрэдныя баі, таму што здавалася, што праблемы можна вырашыць палітычнымі метадамі і пры дапамозе паліцэйскіх мер. Пад эгідай вайны з тэрарызмам і дапамогі краінам, ЗША і Індыя сталі аказваць ваенную і эканамічную дапамогу ўраду Непала. У адказ мааісцкія лідары абвясцілі, што процідзейнічаюць амерыканскага ўмяшання.

Урад у нейкім сэнсе таксама прыклаў руку да канфлікту, выпусціўшы «правакацыйныя» матэрыялы[7] аб манархіі, пасадзіўшы ў турму журналістаў і зачыніўшы газеты, якія выступілі ў абарону мааістаў.

Некалькі разоў праводзіліся перамовы, якія суправаджаліся часовымі спыненнямі агню. Аднак яны не прывялі да ўстойлівага міру. Урад катэгарычна адмаўлялася прыняць па патрабаванні паўстанцаў канстытуцыю, якая ўваходзіла б у супярэчнасць з манархічнай ладам. Мааісты ўзмацнялі баявыя дзеянні, абвяшчаючы прапановы ўрада недастатковымі. У лістападзе 2004 ўрад адмовіў іх просьбе весці непасрэдныя перамовы з каралём Г’янендрам і прэм’ер-міністрам Шэр Бахадур Дэрба, як і просьбу аб пасярэдніцтве трэціх сіл ці ААН.

На 2005 пад поўным кантролем мааістаў знаходзілася значная частка тэрыторыі краіны, у асноўным у цэнтральных і горных рэгіёнах, дрэнна кантраляваных цэнтрам. Мааісцкія ўзброеныя фарміравання, у той ці іншай ступені, дзейнічалі амаль ва ўсіх дэпартаментах краіны. Урад пры гэтым стрымлівала сталіцу Катманду, нягледзячы на беспарадкі 2004 года.

Былі звесткі аб затрыманні зброі на мяжы Непала з Тыбетам, якія знаходзяцца пад уладай КНР[8].

Баявыя дзеянні і беспарадкі працягваліся і ў 2005, а ў снежні 2004 загінула каля 200 чалавек. 1 лютага 2005 г. у адказ на бяссілле ўрада аднавіць парадак у краіне, кароль Г’янендра ўзяў на сябе поўны кантроль над урадам.

Уплыў на турызм[правіць | правіць зыходнік]

У выніку грамадзянскай вайны пацярпела турыстычная індустрыя Непала, адзін з найважнейшых крыніц даходу краіны, колькасць турыстаў значна зменшылася.

Разам з тым, мааісты афіцыйна абвясцілі, што яны не маюць нічога супраць прыезду ў Непал турыстаў. Больш за тое, яны дазвалялі ім уязджаць у сваю зону кантролю, для праходжання турысцкіх паходаў у гарах, пры ўмове выплаты «рэвалюцыйнага падатку» (каля двух долараў у дзень з чалавека), аднак у шэрагу выпадкаў баевікі забіралі ў турыстаў маёмасць, якую ім спадабалася. У некаторых месцах з будыйскіх манастыроў рэгулярна залазілі дары вернікаў.

Замежная роля[правіць | правіць зыходнік]

Перамога непальскіх мааістаў аказала вялікі ўплыў на ўзмацненне актыўнасці мааістаў у Індыі. Колькасць індыйскіх баевікоў на сённяшні дзень ацэньваецца ў 20 тыс. чалавек, пад іх поўным або частковым кантролем знаходзяцца шырокія тэрыторыі на поўдні і ўсходзе краіны, узмацніўся мааісцкі тэрор у Індыі[9][10][11].

КНР, якая афіцыйна не падтрымлівала мааістаў, пасля іх перамогі ўзмацняе свой уплыў у Непале і імкнецца выкарыстаць знаходжанне мааістаў ва ўладных структурах у сваёй стратэгіі пранікнення ў Паўднёвую Азію і акружэння Індыі[12]. У сваю чаргу Індыя і некаторыя заходнія дзяржавы (Францыя, ЗША, Партугалія, Вялікабрытанія) аказвалі ваенную і фінансавую падтрымку ўраду Непала.[13]

Зноскі[правіць | правіць зыходнік]

  1. 1,0 1,1 Ed Douglas. "Inside Nepal's Revolution..... (just to check..!!!)". National Geographic Magazine, p. 54, November 2005. Douglas lists the following figures: "Nepalis killed by Maoists from 1996 to 2005: 4,500. Nepalis killed by government in same period: 8,200."
  2. 17,800 people died during conflict period, says Ministry of Peace
  3. Truth and Reconciliation Commission, Nepal(англ.) .
  4. Bishnu Raj Upreti. External Links of the Maoist Insurgency in Nepal // Terrorism: Patterns of Internationalization. — B-42, Panchsheel Enclave, New Delhi 110 017 India: SAGE Publications India Pvt Ltd. — С. 93–117.
  5. क्रमभङ्ग, धुलिखेल र तरङ्ग- विचार - कान्तिपुर समाचार. web.archive.org (17 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 17 кастрычніка 2018. Праверана 5 красавіка 2022.
  6. eHimalayatimes | विचार/साहित्य | नेपाली संस्कृतिमा क्रमभङ्ग. web.archive.org (17 кастрычніка 2018). Архівавана з першакрыніцы 17 кастрычніка 2018. Праверана 5 красавіка 2022.
  7. news from nepal as it happen | error page
  8. アーカイブされたコピー. Архівавана з першакрыніцы 6 снежня 2003. Праверана 8 лютага 2016.
  9. В Индии маоисты взорвали начальную школу
  10. Индийские маоисты убили 18 полицейских
  11. Индийские маоисты захватили поезд с 700 пассажирами
  12. China wants Prachanda to stay in Nepal
  13. Nepal Terrorist Groups - Maoist Insurgents. www.satp.org. Праверана 11 кастрычніка 2017.