Гуцульшчына

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Гуцу́льшчына (укр.: Гуцу́льщина, польск.: Huculszczyzna, славацк.: Huculsko) — украінскі этнакультурны рэгіён, край украінскіх горцаў — гуцулаў, размешчаны ў Заходняй Украіне.

Размяшчэнне[правіць | правіць зыходнік]

Гуцульшчына размешчана ў паўднёва-ўсходняй частцы Украінскіх Карпат. Займае частку Галічыны, Букавіны, Закарпацця, у сточышчы рэк Дубца з Чэрэмошам і Серэтам, верхняй Сучавай, верхняй Надвiрнанскай Быстрыцы і верхняй Цісы. Паўднёвыя і паўночныя межы Гуцульшчыны ўтвараюць першыя вышэйшыя хрыбты і рэзка звужаныя даліны рэк. Паўднёвая мяжа праходзіць па водападзельных хрыбтах Горганы, праз Свыдзівец, Гуцульскія Альпы і паўночныя схілы Чыўчынскiх гoр; паўночная этнаграфічная мяжа пралягае лініяй Зялэна — Дэлятын — Яблунаў — Пістынь — Косіў — Куты (Косіўскi раён) — Выжнiца, часам межы Гуцульшчыны пашыраюць аж да Каламыi, Надвірнай, Салавтына i Манастырчан; на паўднёвым захадзе гуцулы засяляюць усю далiну Цiсы на поўнач i поўдзень aд Рахова; усходняя мяжа Гуцульшчыны — лінія Выжнiца — Бэрэгамэт — Мігавэ — Банiлiў — Падгорны. Некалькі гуцульскай сёл (сяло Паляны і яго наваколлі) ёсць і на румынскай Мармарошчыне.

Гiсторыя[правіць | правіць зыходнік]

Гуцульшчына да 1770 ўваходзіла ў склад Турцыі, Малдавіі, Польшчы, Венгрыі; пасля ў Аўстрыю і Венгрыю; 1920—1939 у Румыніі, Польшчы і Чэхаславакіі. Нягледзячы на ​​штучнае адміністрацыйнае кіраванне гуцулы стагоддзямі стваралі старажытныя парадкі, горныя ўмовы, побыт, валашскае пастухоўскае права, паланiнская жывёлагадоўля, сумесную матэрыяльную і духоўную культуру, гоман. Узаемаабмену паміж гуцуламi спрыяла размяшчэнне ў глыбіні гор, далёка ад шляхоў зносін. Зараз уся Гуцульшчына, за выключэннем 8 сёл на румынскай Букавіне і некалькіх сёл на Мармарошчыне, ляжыць ва Украіне.

Першыя гістарычныя звесткі аб Гуцульшчыне з'явіліся у польскіх крыніцах 14-га — пачатку 15 ст.; 1424 гг. — першае згадванне пра Жаб'е; гістарычныя дадзеныя аб насельніцтва скупыя, відавочна, на Гуцульшчыне доўга не было паншчыны, толькі аплата грашыма і натурай для водкупу ад суседніх валадароў.

У сярэдзіне 17 — 18 ст. ва ўсёй Гуцульшчыне дзейнічалі атрады паўстанцаў (самы вядомы Алексы Доўбуша); супраць паншчыны былі накіраваны паўстанні 1840-х, якія ўзначаліў на Букавінскай Гуцульшчыне Лук'ян Кабыліца. Найважнейшымі праявамі нацыянальнага грамадскага жыцця Гуцульшчыны былі арганізацыя Украінскай радыкальнай партыі ў пачатку 20 стагоддзя і Сечы Кірыла Трылеўскага, баі Украінскіх Сечавых Стральцоў 1914—1915 гг, актыўны ўдзел у вызваленчай барацьбе 1918—1920 гг.

Культура[правіць | правіць зыходнік]

На Гуцульшчыне створаны адмысловы стыль народнага іканапісу. Іконы пісаліся на яловых дошках, якія для абароны ад жукоў-караедаў пакрывалі часночным сокам. Фігуры святых пераважна вертыкальныя, але дынамічныя; твар у асноўным белага колеру, вочы прамаляваныя праз ўвесь твар. Вялікі збор гуцульскіх дамашніх абразоў XVIII—XIX ст. знаходзіцца ў фондах і экспазіцыі Музея ўкраінскай дамашняй іконы beuk ў Гісторыка-культурным комплексе «Замак Радомысль».

Своеасаблівай з'явай быў арганізаваны 1911 Iгнатам Хаткевiчам аматарскі народны Гуцульскi тэатр (рэжысёры Аляксей Рэмезаў, Лесь Курбас), дзе сяляне ігралі п'есы на гуцульскай гаворцы.

Галерэя[правіць | правіць зыходнік]

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]