Казімір Гаўрылавіч Чарноўскі

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Казімір Гаўрылавіч Чарноўскі
Дата нараджэння 1791
Месца нараджэння маёнтак Карытніца, Ігуменскі павет, Мінская губерня
Дата смерці 8 лістапада 1847(1847-11-08)
Месца смерці
Грамадзянства
Род дзейнасці вучоны, інжынер
Навуковая сфера караблебудаўніцтва
Вядомы як адзін з першых вынаходнікаў падводнага карабля
Падводная лодка К. Шыльдэра

Казімір Гаўрылавіч Чарноўскі (1791, маёнтак Карытніца, Ігуменскі павет, Мінская губерня — 8 лістапада 1847, Сарапул) — адзін з першых вынаходнікаў падводнага карабля[1].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Казімір нарадзіўся ў сям'і небагатага памешчыка[2]. Хлопчык не меў вялікага інтарэсу да навук, але захапляўся чытаннем[2]. Неўзабаве ён вырас, ажаніўся з Эміліяй, дачкой багатага варшаўскага гандляра. Нарадзіўся сын, але сямейнае жыццё не склалася і жонка з'ехала жыць да бацькі, пакінуўшы мужа ў маёнтку[2].

Ва ўзросце 34 гадоў у 1824 годзе ён прыязжае ў Пецярбург, вучыцца ў Медыка-хірургічнай акадэміі(руск.) бел.[1].

Рэвалюцыйныя настроі, якія драмалі ў ім з ранняй маладосці ў студэнцкім асяроддзі афармляюцца, але зносіны на тэмы, забароненыя ўладамі перарываюцца даносам, у выніку якога Чарнаўскі ў 1829 годзе трапляе ў турму за прыналежнасць да рэвалюцыйнага таварыства[2].

Праца над падводным караблём[правіць | правіць зыходнік]

Жадаючы выбрацца з-за кратаў, К. Чарнаўскі напісаў ліст самаму Мікалаю I[3], у якім абяцаў пры наяўнасці грашовых сродкаў, людзей і будаўнічых матэрыялаў за 40 дзён пабудаваць падводную лодку — карабель, якога на той час не было ні ў адной краіне свету, не з дрэва, як прапанавалі замежныя «калегі», а з металу[2][4], прычым Чарнаўскі меркаваў выкарыстоўваць лодку для лоўлі жэмчугу ў Фінскім заліве або, пры абсталяванні яе гарматамі, для ваенных мэтаў[2]. Пісьмо трапіла на стол імператара, які прачытаў яго, зацікавіўся і запатрабаваў ад Чарнаўскага спачатку даць праект судна. Вязнік разумеў, што доўга імператар чакаць не будзе, таму ўжо праз тры тыдні яго праца «Описание подводных судов» (бел.: Апісанне падводных суднаў) была ў імператарскай канцылярыі[2]. «Апісанне…» было адпраўлена на тэхнічную экспертызу да генерал-маёра шляхоў зносін П. Базена(руск.) бел., які адказаў на праект дэталёвым аналізам ўсіх недахопаў на 22-х старонках[2][5]. Ён азначыў адсутнасць аптычнай трубы, недапрацоўкі ў канструкцыі вентыляцыйнай сістэмы, малы аб'ём баластных цыстэрнаў і мноства іншых. Базен таксама звярнуў увагу на неабходнасць прыцягнення да работ дасведчаных спецыялістаў, бо падазраваў у аўтары праекта дылетанта, які калі і нахапаўся такіх-сякіх інжынерных ведаў, але ўсё больш дэманстраваў прабелы ў тэхнічнай адукацыі[2]. Пры гэтым агульная ідэя была прынята і рэкамендавалася працягнуць працу з Чарнаўскім у дадзеным кірунку[2].

Аднак нягледзячы на аптымістычнае заключэнне Базена, Чарнаўскага памылкова пераводзяць на больш строгія ўмовы трымання ў турме, туды, дзе ён не мог атрымліваць нават ручку і паперу[3]. У адчаі ён пытаўся скончыць жыццё самагубствам, але быў своечасова спынены наглядчыкамі[2].

Чарнаўскі спрабаваў працаваць над сваім праектам у турме, з вялікімі цяжкасцямі дабіўшыся права на пісьмовыя прыналежнасці, але толькі ў 1832 годзе Базен атрымаў новы праект на 62 старонках. Праект быў дэталёва разгледжаны, але на гэты раз заключэнне было не такім аптымістычным:

Праект служыць новым доказам таго, што ўяўленне, не кіраванае грунтоўнымі ведамі ў навуках, не ў стане вырабіць карыснага вынаходніцтва.

У 1834 годзе К. Чарнаўскі быў выпушчаны з турмы, але сасланы ў Архангельск[1]. Там небарака-вынаходнік працаваў у губернскім кіраванні[2]. Але нягледзячы на блізкасць мора не над караблём, а над арганізацыяй паўстання. Ён усталёўваў сувязі са ссыльнымі, з маракамі. Планаваў да пачатку навігацыйнага сезону захапіць 2 ваенных карабля, фрэгат, некалькі рыбацкіх шхун, правіянт, зброю, а таксама наштосьці коней[2]. Пасля чарговага даносу К. Чарнаўскі апынуўся ў цэнтры ўвагі імперскіх следчых, якія высветлілі, што ён паспеў прыцягнуць на свой ​​бок больш за 800 чалавек, прычым з усімі Черновский кантактаваў асабіста[2].

За падрыхтоўку гэтага паўстання Чарнаўскі ў 1839 годзе сасланы ў г. Сарапул, дзе і памёр праз 7 гадоў[1].

Канструкцыя лодкі Чарнаўскага[правіць | правіць зыходнік]

Гісторыкі дагэтуль у здзіўленні, як без складаных інструментаў, кніг і даведнікаў К. Г. Чарнаўскі змог за тры тыдні стварыць аб'ёмнае і цалкам навукова аргументаванае апісанне першага ў Расійскай імперыі праекта падводнай лодкі[3]. Ён прадугледзеў практычна ўсё — і сістэму перамяшчэння пад вадой, і балоны з кіслародам, і спецыяльныя міны з хімічным запалам для ўзбраення падлодкі, і амартызатар для донных апусканняў і нават скафандр. Упершыню ў сусветнай практыцы Казімір Чарноўскі абгрунтаваў неабходнасць выкарыстання для будаўніцтва падлодкі металу і надання караблю абцякальнай цыліндрычнай формы[3].

Асновай лодкі павінен быць металічны цыліндрычны корпус з завостраным носам і плоскай, нібы абсечанай кармой даўжынёй 10 і дыяметрам 3 метры. Знутры лодку прапаноўвалася абцягнуць скурай для цеплаізаляцыі[5]. Рухацца яна павінна была за кошт сямі пар вёслаў, якія ставіліся на спецыяльныя кранштэйны і пры неабходнасці лёгка прыбіраліся ўнутр або ж наадварот, вылучаліся праз скураныя абшэўкі. Для манеўравання пад вадой планавалася выкарыстоўваць 4 вяслы, якія вылучаліся з кармы — таму яе і давялося рабіць плоскай[5]. Апусканне меркавалася ажыццяўляць за кошт напаўняецца вадой скураных рэзервуараў ў колькасці 28, для ўсплывання баласт з іх павінен быў выціскацца з дапамогай рычагоў[3]. А ўсплыванне павінна было атрымацца дзякуючы наватарскай высоўнай рубцы з ілюмінатарамі: пры яе вылучэнні ўнутраны аб'ём субмарыны павялічваўся і за кошт гэтага яна ўсплывала[5].

Галоўная яго знаходка складалася ў міне, якую можна было ўсталёўваць з-пад вады на дно корпуса карабля праціўніка. Казімір Гаўрылавіч вынайшаў і ўласны узрывальнік да гэтай міны, прычым, прынцып яго выкарыстоўваецца і дагэтуль, толькі замест квасцоў, прапанаваных ім, карыстаюцца кавалачкам цукру[3].

Значэнне[правіць | правіць зыходнік]

К. Чарнаўскі адным з першых прапанаваў будаваць карабель цыліндрычнай формы, з металічным корпусам, забяспечаным рухомым перыскопам[1]. Ёсць думка, што рускі генерал К. А. Шыльдэр, які пабудаваў у 1834 годзе першую металічную падводную лодку, быў знаёмы з праектам Чернавского і запазычыў некаторыя тэхнічныя ідэі адтуль[1][6].

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 т. 5. Биографический справочник. Мн: Издательство «Белорусская советская энциклопедия» имени Петруся Бровки, 1982. 29 с.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 Казимир Черновский (руск.) 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 СУБМАРИНА ИЗ КАЗЕМАТА (руск.) 
  4. В нынешнем году исполняется 180 лет уникальному проекту, разработанному минским инженером (руск.) 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Проект подводной лодки К. Черновского (руск.) 
  6. Наши капитаны Немо (руск.) 

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Быховский И. А. Рассказы о русских кораблестроителях.—Л., 1966.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]