Кароткачасовыя месяцовыя з’явы

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Карта, заснаваная на аглядзе Барбарай Мідлехэрст і Патрыкам Мурам 300 КМЗ. Паказвае размеркаванне назіраных падзей. Чырвоныя ззяння адзначаны чырвоным колерам;, астатнія - жоўтым

Кароткачасовыя месяцавыя з'явы (КМЗ) - гэта розныя непрацяглыя лакальныя анамаліі выгляду месяцавай паверхні і калямесяцавай прасторы, абумоўленыя нестацыянарнымі працэсамі на Месяцы.

Анімацыя з васьмі кадраў відэа месяцавага кратэра Клавій. Бачны ўплыў зямной атмасферы на малюнак

Першыя апісанні кароткачасовых месяцавых з'яў[правіць | правіць зыходнік]

Англійская навуковец і храніст Гервасій Кентэрберыйскі пакінуў адно з першых апісанняў кароткачасовай месяцавай з'явы, якую назіралі 5 чалавек 18 ліпеня 1178 года: «Верхні рог Месяца раскалоўся на дзве часткі. З сярэдзіны гэтага разлому раптам выскачыў палымяны факел, распырскваючы ва ўсе бакі агонь, распаленыя вуглі і іскры на вялікую адлегласць. »Сведчанні відавочцаў даваліся пад прысягай. Ўзрост Месяца - 1,5 дня пасля маладзіка. На думку навукоўцаў Д. Хартунга і Дж. О'Кіфі, апісаная з'ява суправаджала падзенне метэарыта на нябачны бок Месяца, у выніку якога ўтварыўся 22-км кратэр Джардана Бруна [1][2][3].

Класіфікацыя кароткачасовых месяцавых з'яў[правіць | правіць зыходнік]

Імглістыя з'явы. Мяркуюць, што кароткачасовае знікненне бачных частак рэльефу Месяца і туманныя ззяння могуць мець прычынай выхадаў газаў з яе нетраў на паверхню з прычыны прыліўной сілы Зямлі. Выхад газаў найбольш верагодны, калі Месяц знаходзіцца ў перыгеі і прыліўныя напружання могуць прывесці да выкрыцця расколін. Прыліўныя сілы Зямлі на Месяцы ў 32,5 разы вышэй, чым ад Месяца на Зямлі. За гады назіранняў з'ява не раз адзначана ў Мора Крызісаў і ўнутры кратэра Платон.

Змены яркасці. Назіраюцца змены альбеда валаў месяцавых кратэраў, калі яркія дэталі становяцца яшчэ ярчэй. Тлумачыцца перамяшчэннем аблокаў пылу і выпарэннямі месяцавага лёду, прысутнасць якога знойдзена касмічнымі апаратамі Clementine і Prospector. Фармацыі, дзе назіраецца гэты феномен, ўключаюць валы кратэраў Прокл, Цензарын і Арыстарх. Зваротны эфект - пацямненне месяцавай паверхні выяўлены назіральнікамі ў кратары Пікара і Прокл.

Блакітнаватыя ззянні. Часцей за ўсё назіраюцца пры серпападобнай Месяцы на цёмным, залітым попельным святлом, боку або пры месяцавых зацьменняў. Ўяўляюць сабой яркія свячэння блакітнаватага або сіняватага адцення. Часцей за ўсё назіраюцца ў кратары Арыстарх. Можа тлумачыцца з'явай п'езаэлектрычнасці, падобнай з зямнымі. Электрычнае поле можа узнікаць у скалах дзякуючы механічным напружанням і выклікаць іянізацыю і свячэнне.

Чырвоныя ззянні. Таксама могуць тлумачыцца п'езаэлектрычнасцю. З'ява можа быць выяўлена з дапамогай чырвонага і блакітнага фільтраў, напераменку змяшчаюцца ў акуляра тэлескопа. Назіраюцца на вале кратэра Арыстарх і ўнутры кратэра Гасэндзі. У 1965-1966 гадах NASA правяло шэраг эксперыментаў пад назвай Праект MOON-BLINK для даследавання і дакументавання падобных з'яў.

Змрочныя і ценявыя з'явы. Змрочныя з'явы адбываюцца ў месячнай цені, калі несвоечасова назіраецца зара або змярканне, а цень становіцца не чорнай, а шэрай. Да ценявым з'яў адносіцца з'яўленне ценяў там, дзе іх не павінна быць, напрыклад, калі дно кратэра апынаецца ў цені, хоць Сонца варта высока. Магчымае тлумачэнне з'явы - цеплавой ўдар. Пры ўзыходзе Сонца тэмпература месяцавай паверхні за пару гадзін змяняецца ад -120 да +110 °C, што выклікае рэзкае цеплавое пашырэнне месяцавых парод.

Зоркападобныя ўспышкі. Найбольш верагоднай прычынай можа быць падзенне метэарыта на месяцавую паверхню. Да прыкладу 13 мая 1972 г. непадалёк ад месца пасадкі Апалона-14 Смітсанаўскі інстытут зарэгістраваў метэарытны ўдар магутнасцю 1000 тон трацілу. ALPO нават арганізавала спецыяльнае аддзяленне па рэгістрацыі на Месяцы метэарытных удараў.

Зоркападобныя агні. Назіраюцца ад некалькіх хвілін да гадзіны як яркая кропка святла на Месяцы. Звычайна паведамляюць пра агні на цёмнаму боку маладога Месяца ў ўзросце 3-4 дзён або падчас поўных месяцавых зацьменняў.

Светлыя аб'екты, якія рухаюцца. Перамяшчаюцца не толькі на фоне месяцавага дыска, але і ў яго ваколіцах. Тлумачэнні самыя розныя (напрыклад, перасоўванне газа-пылавых аблокаў).

Зноскі

  1. А. И. Войцеховский «Тайны луны», -М, Вече, 2006, Стр.138, 290—291
  2. «Астрономический вестник», т. XII, № 1, 1978 г.
  3. V. B. Hartang. Was the formation of a 20 km diameter impact crater on the Moon observed on June 18, 1178, Meteoritics. 11, No 3, 187-194, 1976

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]