Уладзімір Валянцінавіч Варанкін

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Уладзімір Валянцінавіч Варанкін
Владимир Валентинович Варанкин
Vladimir Varankin 1931.png
Асабістыя звесткі
Дата нараджэння: 30 кастрычніка (12 лістапада) 1902
Месца нараджэння:
Дата смерці: 3 кастрычніка 1938(1938-10-03) (35 гадоў)
Месца смерці:
Грамадзянства: Flag of Russia.svg Расійская імперыяFlag of the Soviet Union.svg СССР
Месца працы:
Прафесійная дзейнасць
Род дзейнасці:
Валодае мовамі: эсперанта і руская
Мова твораў: эсперанта
Грамадская дзейнасць
Член у
Commons-logo.svg Выявы на Вікісховішчы

Уладзімір Валянцінавіч Варанкін (30 кастрычніка (12 лістапада) 1902, Ніжні Ноўгарад — 3 кастрычніка 1938, Масква) — савецкі гісторык, эсперантолаг, эсперантамоўны пісьменнік. Член ЦК СЭСР (1921), член Лінгвістычнага камітэта Акадэміі эсперанта (1921)[1][2].

Біяграфія[правіць | правіць зыходнік]

Нарадзіўся 12 лістапада 1902. яго бацька — Валянцін ягоравіч (пам. у 1921 г.) — да мабілізацыі ў Чырвоную Армію загадваў ашчаднай касай, маці — Ніна Андэеўна (пам. у 1953 г.) — была бібліятэкарам. Паводле адукацыі — гісторык, спецыяліст па пытанням заходнееўрапейскай гісторыі. Быў дырэктарам Школы замежных моў (потым пераўтворанай у 2-і Маскоўскі дзяржаўны інстытут замежных моў). З 1935 г. загадваў таксама кафедрай сусветнай гісторыі ў Маскоўскім гісторыка-архіўным інстытуце[2].

З 1919 года — эсперантыст; прыймаў актыўны ўдзел у савецкім эсперанта-рухе[1]. Ужо ў 1920годзе арганізаваў у Ніжагародскай губерні каля 40 эсперанта-ячэяк[2]. Калі ў чэрвені 1921 г. падчас 3-га Ўсерасійскага з'езда эсперантыстаў у Петраградзе быў створаны Саюз эсперантыстаў савецкіх краін (пераіменаваны ў 1927 годзе ў Саюз эсперантыстаў савецкіх рэспублік), варанкін быў абраны ў Цэнтральны камітэт Саюза і да канца жыцця прыймаў актыўны ўдзел у працы Саюза.

У другой палове 1930-ых гадоў над савецкім эсперанта-рухам згусціліся тучы; практычна весь склад ЦК СЭСР і мноства шэраговых эсперантыстаў былі рэпрэсаваны павдоле надуманага абвінавачвання ў «шпіянажы»[3]. Варанкін быў арыштаваны ноччу з 7 на 8 лютага — як «удзельнік антысавецкай трацкістскай тэрарыстычнай арганізацыі і член так званага „Саюзнага цэнтра“ гэтай арганізацыі»[4]. Далей імя Варанкіна сустракаецца ў раздзеле «Московская область. 1-я категория»[5] спіса ад 29.09.1938 на сайце [6]. «Спіса асоб, подляжачых суду Ваеннай калегіі Вярхоўнага Суда Союза ССР» ад 29 верасня 1938 года, падрыхтаванага НКУС СССР и завізаванага Сталіным В. І и Молатавым В. М.[7]; гэтым лёс Варанкина быў вырашаны наперад, так як першая катэгорыя азначала «вышэйшую меру пакрання». 3 верасня 1938 г. Ваенная калегія прысудзіла Варанкіна да растрэла, и ў той жа дзень прысуд быў выкананы[4]. 11 мая 1957 года Варанкін быў рэабілітаваны, а ўгалоўная справа закрыта з-за адсутнасцю склада злачынства[2].

Навуковая і літаратурная дзейнасць[правіць | правіць зыходнік]

У. В. Варанкіным напісана шмат прац па эсперанталогіі — перш за ўсё, артыкулаў, якія публікаваліся ў друкаваным органе СЭСР — часопісе «Міжнародная мова». Праца Teorio de Esperanto («Тэорыя эспернта») (1929) прысвечана даследванню этымалогіі эсперантскай лексікі, а таксама фанэтыцы, марфалогіі і сінтаксісу дадзенай мовы[1].

У 1933 годзе ў выдавецтве EKKERLO («Выдавецкі кааператыў рэвалюцыйнай эсперанта-літаратуры», Амстэрдам) быў выдадзены раман Варанкіна Metropoliteno («Метрапалітэн»)[8]. Тэмай рамана, які вылучаўся захапляльнай фабулай і майстарскімі характэрыстыкамі пераснажаў, паслужыла падрыхтоўка да будаўніцтва метрапалітэна ў Максве у 1928—1929 гг. Галоўны герой рамана — малады савецкі інжынер, камандзірваны ў Берлін дзяля вывучэння вопыта будаўніцтва мятро. Там ён знаёміцца з жыццём і палітычнай барацьбой нямецкіх камуністаў, а таксама піша аўтабіяграфічны раман аб сваім жыцці ў Маскве перад камандзіроўкай і падзеях у Берліне[9]

Літаратураведы аднадушна уключаюць Варанкіна — разам з Кабэ, А. Вальенам, Г. Лойкенам, А. А. Сахаравым, Р. Шварцам, Д. Багі, Ч. Расэці — у спіс ключавых фігур, з якімі звязана станаўленне эсперантскай прозы[10][11]. У 1977 г., калі ў Капенгагене выйшла другое выданне рамана «Метрапалітэн», старшыня Акадэміі эсперанта Уільям Олд даў высокую адзнаку раману, вітаючы перавыданне «забытага шэдэўра»[1], і дадаў раман да свайго спіса 50 найбольш выдатных твораў, створаных на эсперанта за першыя сто гадоў яго існаванння[2]

Творы[правіць | правіць зыходнік]

Працы па эсперанталогіі[правіць | правіць зыходнік]

  • Varankin V. Teorio de Esperanto. — Moskvo: C. K.SEU, 1929. — 67 p.

Выданні рамана «Метрапалітэн»[правіць | правіць зыходнік]

  • Varankin V. Metropoliteno. — Amsterdam: EKPELO, 1933. — 200 p.
  • Varankin V. Metropoliteno. 2 eld. — Kopenhago: Thorben Kehlet, — 1977. — 252 p. — ISBN 87-87089-10-6.
  • Varankin. V Metropoliteno. — Antverpen: Thorben Kehlet — Stafeto, 1979. — 312 p. — ISBN 90-6336-016-9. (Перадклад на англійскую мову Марты Эванс)
  • Varankin V. Metropoliteno. — Moskva: Progreso, 1992. — 244 p. — ISBN 5-01-002952-9 (Рэпрынт выдання 1933 г.)
  • Varankin V. Metropoliteno. 3 eld. — Jekaterinburg: Sezonoj, 1992. — 260 p.

Варанкин В. В. метрополитен — М.: Импэто, 2008. — 272 с. — ISBN 87-87089-10-6. (Пераклад на рускую мову А Аляксандрава)

Зноскі

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Королевич, 1989, с. 162
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Nikolao Stepanov. Vladimir Varankin kaj lia libro. Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "Stepanov" вызначана некалькі разоў з розным зместам Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "Stepanov" вызначана некалькі разоў з розным зместам Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "Stepanov" вызначана некалькі разоў з розным зместам Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "Stepanov" вызначана некалькі разоў з розным зместам
  3. Королевич, 1989, с. 143
  4. 4,0 4,1 Справка по архивно-следственному делу № 964677, апрель 1954 г. Памылка ў зносках: памылковы тэг <ref>; імя "Справка" вызначана некалькі разоў з розным зместам
  5. Раздел «Московская область. 1-я категория»
  6. «Сталинские расстрельные списки»
  7. Спіс ад 29.09.1938 на сайце «Сталінскія растрэльныя спіы».
  8. Varankin, 1933
  9. Королевич, 1989, с. 162-163
  10. Токарев, 1991, с. 147
  11. Королевич, 1989

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Королевич А. И. Книга об эсперанто. — Киев: Наукова думкаб 1989ю — 256 с. — ШЫІТ 5-12-000985-9.
  • Токарев Б. В. Об эсперантской поэзии // Проблемы международного вспомогательного языка. М.: Наука, 1991. — 263 с. — ISBN 5-02-016810-6 — с. 143—161.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]