Інтэрнацыяналізмы
Інтэрнацыяналі́змы, інтэрнацыяна́льная ле́ксіка — словы, аднолькавыя ці блізкія па гучанні і значэнні, запазычаныя з якой-небудзь адной мовы і пашыраныя не менш чым у трох няроднасных мовах[1] (напрыклад, бел.: спорт, фр.: sport, англ.: sport).
У большасці сучасных моў складаюць грамадска-палітычныя, навуковыя, тэхнічныя, эканамічныя, мастацкія, спартыўныя тэрміны. Большасць інтэрнацыяналізмаў паходзіць з лацінскай і грэчаскай моў, а таксама слоў, утвораных з выкарыстаннем словаўтваральных элементаў гэтых моў[2]. У складзе інтэрнацыянальнай лексікі сустракаюцца і словы, запазычаныя з англійскай (джаз, імпарт), французскай (балет, наркоз), італьянскай (арыя, бензін), арабскай (алгебра, алгарытм) і іншых моў.
Грэка-лацінская лексіка
[правіць | правіць зыходнік]У вузкім сэнсе міжнародная лексіка — гэта навуковая і тэхнічная тэрміналогія, пабудаваная на базе лацінскай і старажытнагрэчаскай моў.
Такая тэрміналогія прысутнічае ва ўсіх еўрапейскіх мовах (акрамя ісландскай), у тым ліку ў раманскіх (якія самі паходзяць ад лацінскай) і ў сучаснай грэчаскай.
Асаблівасці
[правіць | правіць зыходнік]Трэба адрозніваць інтэрнацыяналізмы ад іншых відаў запазычаных слоў, якія звычайна пераходзяць з адной мовы ў другую толькі ў адным значэнні (напрыклад, слова мужык перайшло ў англійскую і французскую мовы ў XV ст. ў значэнні «селянін», але зараз яно можа азначаць «сапраўдны мужчына, мужны, мужчына, чалавек і г.д.», што не адпавядае англійскаму і французскаму moujik). Таксама інтэрнацыяналізмы адрозніваюцца ад памылковых сяброў перакладчыка, якія могуць быць падобны вымаўленнем і напісаннем, але адрознівацца значэннем (напрыклад, англійскае sympathy звычайна адпавядае беларускаму спачуванне, і амаль не выкарыстоўваецца ў сэнсе сімпатыя).
У беларускай мове
[правіць | правіць зыходнік]У беларускай мове значная колькасць інтэрнацыяналізмаў пашырылася ў XVI—XVII стагоддзях у выніку запазычання непасрэдна з моў-крыніц або праз польскае пасрэдніцтва з грэчаскай (атам, акадэмія, дыялект, фантазія) і лацінскай (аўтар, доктар) моў. У сувязі з заняпадам старабеларускай літаратурна-пісьмовай мовы ў канцы XVII стагоддзя многія старабеларускія інтэрнацыяналізмы былі забыты. Адноўлены ў беларускай мове ў XX стагоддзі пад уплывам рускай мовы. Інтэрнацыяналізмы выкарыстоўваюцца ва ўсіх стылях літаратурнай мовы, найбольш у навукова-тэхнічнай літаратуры, літаратуразнаўчай, мовазнаўчай і іншай тэрміналогіі (алегорыя, драма, перфект, сінтаксіс)[1].
Прыклады ў беларускай мове
[правіць | правіць зыходнік]- апастэрыёры
- апрыёры
- дэмпінг
- дэ-факта
- дэ-юрэ
- інфармацыя
- інфляцыя
- камп’ютар
- кантраст
- ксенафобія
- менеджар
- палітыка
- рэвалюцыя
- тэлефон
- філалогія
- філасофія
Гл. таксама
[правіць | правіць зыходнік]Крыніцы
[правіць | правіць зыходнік]- ↑ а б Інтэрнацыяналізмы // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т. 7: Застаўка — Кантата / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. : БелЭн, 1998. — Т. 7. — С. 288. — 604 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0035-8. — ISBN 985-11-0130-3 (т. 7).
- ↑ Інтэрнацыяналізмы // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: У. Ю. Аляксандраў (гал. рэд.) [і інш.]. — Мн.: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2013. — Т. 4. — С. 211. — 661 с. — 3 000 экз. — ISBN 978-985-11-0746-5.
Літаратура
[правіць | правіць зыходнік]- Peter Braun, Burkhard Schaeder, Johannes Volmert (eds.): Internationalismen II. Studien zur interlingualen Lexikologie und Lexikographie (Reihe Germanistische Linguistik. Band 246). — Tübingen: Niemeyer, 2003. ISBN 3-484-31246-7