Антон Неманцэвіч

Антон Неманцэвіч
Антон Неманцэвіч
апостальскі экзарх[d]
	17 верасня 1940 — 6 студзеня 1943
Дыяцэзія	Ukrainian Catholic Apostolic Exarchate of Belarus[d]
Адукацыя	Санкт-Пецярбургская Рымска-каталіцкая семінарыя; Імператарская Рымска-каталіцкая духоўная акадэмія; Папскі ўсходні інстытут;
Дзейнасць	каталіцкі святар
Месца працы	Люблінскі каталіцкі ўніверсітэт; Да злучэння;
Нараджэнне	8 лютага 1893; Санкт-Пецярбург, Расійская імперыя;
Смерць	6 студзеня 1943 (49 гадоў); Мінск, Генеральная акруга Беларусь, Рэйхскамісарыят Остланд;
Пахаванне	Мінск;
	Творы ў Вікікрыніцах
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Антон Неманцэвіч (8 лютага 1893(1893-02-08)^[1], Санкт-Пецярбург — 6 студзеня 1943(1943-01-06), Мінск, Генеральная акруга Беларусь^[2]^[3]; Псеўданімы: Злучэнец) — беларускі каталіцкі святар візантыйскага і лацінскага абраду, рэлігійны і культурна-грамадскі дзеяч, выдавец, педагог, публіцыст. Адзін з ініцыятараў беларускага ўніяцкага руху ў Заходняй Беларусі, экзарх Грэка-Каталіцкай Царквы ў Беларусі.

Біяграфія

Антон Неманцэвіч нарадзіўся ў Пецярбургу ў сям’і выхадцаў з Парчэўц Сакольскага павета Гродзенскай губерні. Спачатку вучыўся ў каталіцкім павятовым вучылішчы імя мітрапаліта С. Богуш-Сестранцэвіча пры касцёле св. Станіслава ў Пецярбургу, якое скончыў у 1909 годзе. З 1910 — студэнт каталіцкай семінарыі ў Пецярбургу. Прадоўжыў вучобу ў Мітрапалітальнай духоўнай каталіцкай акадэміі, якую скончыў са ступенню магістра тэалогіі. Падчас вучобы прымаў удзел у дзейнасці беларускага культурна-асветнага гуртка. Пасвячоны ў святары 27.9.1915 года. Душпастырскую дзейнасць распачаў у Колпіне недалёка ад Петраграда.

З прыходам да ўлады бальшавікі праследавалі Неманцэвіча за рэлігійную дзейнасць. Першы раз арыштаваны ў Петраградзе 25.5.1919 і асуджаны на 6 месяцаў турмы. Пасля 1920 служыў вікарыем у Маскве. Арыштаваны 31.05.1921 за «антысавецкую дзейнасць». Вызвалены і дэпартаваны ў Польшчу абменам палітычнымі вязнямі. У 1925—-1927 гадах вучыўся ў папскім Усходнім інстытуце ў Рыме. Абараніў доктарскую дысертацыю. Працаваў выкладчыкам Місіянерскага інстытута і законавучыцелем у школах Любліна. У 1928—1929 гадах вёў заняткі ў Люблінскім каталіцкім універсітэце. У 1929 годзе ўступіў у Ордэн езуітаў; прыняў усходні абрад. Месцам яго служэння стала Усходняя місія езуітаў у Альбярціне, дзе ён спаўняў святарскія абавязкі і быў адміністратарам ва ўніяцкай парафіі ў Сынковічах. Арганізаваў рэстаўрацыю і аднаўленне помніка абарончай архітэктуры з элементамі готыкі — царквы ў Сынковічах. У 1932—1937 гадах рэдагаваў і выдаваў беларускі ўніяцкі часопіс «Да злучэння». З 1934 года царкоўнымі ўладамі прызначаны прафесарам фундаментальнай тэалогіі і кананічнага права ў папскай Усходняй семінарыі ў Дубне (Заходняя Украіна), дзе пэўны час займаў пасаду рэктара. У 1938 годзе рэдагаваў часопіс «Злучэнне». Мітрапаліт А. Шаптыцкім 17.10.1940 года прызначыў Неманцэвіча беларускім Экзархам Грэка-Каталіцкай Царквы. Увёў беларускую мову як афіцыйную ў царкоўнае справаводства і рэлігійнае жыццё.

У гады Другой сусветнай вайны разгарнуў дзейнасць па арганізацыі адміністрацыйных структур Беларускага экзархата ГКЦ. Заснаваў Апостальства малітвы за Беларусь, да якога спачатку належалі толькі святары, а потым далучыліся і свецкія.

Пасля паездкі ў Львоў па царкоўных справах да мітрапаліта Шаптыцкага 4 ліпеня 1942 года Беларускі экзарх ГКЦ а. Антон Неманцэвіч быў арыштаваны гестапа ў сваёй рэзідэнцыі ў Альбярціне і дастаўлены ў Мінск.

Да пачатку 1990-х гадоў дата, месца і акалічнасці смерці беларускага грэка-каталіцкага экзарха заставаліся невядомымі. Лічылася, што ён памёр у Берліне ў вязніцы (згодна з польскімі крыніцамі). Аднак у 2004 годзе, сярод архіўных дакументаў Генеральнага камісарыяту Беларусі, у справе «Перапіска з акружнымі камісарыятамі і служыцелямі рэлігійнага культу пра ідэалагічнае выхаванне мясцовага насельніцтва і па пытаннях Царквы» быў выяўлены дакумент, у якім сцвярджаецца, што экзарх Неманцэвіч памёр «ад сардэчна-сасудзістай недастатковасці, якая наступіла пасля сыпнога тыфу»^[4]. Прычына смерці экзарха ад тыфу, якую назвалі ў СД, выклікае сумнеў. Святар меў на яго імунітэт, бо перахварэў ім раней, яшчэ ў дзяцінстве. Таму праўдзівай інфармацыяй у дакуменце СД гісторыкі ўважаюць толькі дату, месца смерці і пахавання экзарха. Падобна, ён памёр 6 студзеня 1943 года як мучанік, знясілены турэмнымі ўмовамі ў Мінскай вязніцы СД ад сардэчна-сасудзістай недастатковасці.^[5] Быў пахаваны 9 студзеня 1943 года на нямецкіх могілках у Мінску святаром мясцовай праваслаўнай Царквы^[6].

Цяпер у БГКЦ прыкладаюцца намаганні для таго, каб распачаць працэс беатыфікацыі ў Каталіцкай Царкве айца Антона Неманцэвіча як вызнаўца веры і мучаніка нацызму.

Крыніцы

↑ ^а ^б NIEMANCEWICZ Antoni // https://www.jezuici.krakow.pl/cgi-bin/rjbo?b=enc&q=NIEMANCEWICZ&f=1
↑ ^а ^б ^в https://web.archive.org/web/20111120191310/http://carkva-gazeta.org/data/58/index.php?id=37
↑ ^а ^б ^в http://www.kul.edu.pl/files/409/public/RT53-54z7/10-Usosz_Gajek.pdf
↑ Я. Усошын. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. «Царква», 2004, № 3 (42), с. 3, 15.
↑ 65-ая гадавіна смерці Экзарха Антона Неманцэвіча // Царква № 3 (58), 2008 Архівавана 20 лістапада 2011.
↑ Я. Усошын. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. «Царква», 2004, № 3 (42), с. 3, 15

Літаратура

Беларускія рэлігійныя дзеячы XX ст.: Жыццярысы, мартыралогія, успаміны / Уклад. Ю. Гарбінскі. — Мн.-Мюнхен: Беларускі кнігазбор, 1999. ISBN 985-6318-65-3

Спасылкі

[_6d472426e556d400-1] а ^б NIEMANCEWICZ Antoni // https://www.jezuici.krakow.pl/cgi-bin/rjbo?b=enc&q=NIEMANCEWICZ&f=1

[_47e74840b52a47e4-2] а ^б ^в https://web.archive.org/web/20111120191310/http://carkva-gazeta.org/data/58/index.php?id=37

[_40014bd7c5c39d34-3] а ^б ^в http://www.kul.edu.pl/files/409/public/RT53-54z7/10-Usosz_Gajek.pdf

[4] Я. Усошын. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. «Царква», 2004, № 3 (42), с. 3, 15.

[5] 65-ая гадавіна смерці Экзарха Антона Неманцэвіча // Царква № 3 (58), 2008 Архівавана 20 лістапада 2011.

[6] Я. Усошын. Новы дакумент пра лёс Экзарха Антона Неманцэвіча. «Царква», 2004, № 3 (42), с. 3, 15

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]