Грозны

Горад
Грозны
руск.: Грозный, чач.: Соьлжа-ГӀала
Сцяг Герб
43°19′ пн. ш. 45°42′ у. д.
Краіна	Расія
Рэгіён	Чачня
Кіраўнік	Ibrahim Salmanovich Zakriev[d], Zaur Khizriev[d] і Khas-Magomed Kadyrov[d]
Гісторыя і геаграфія
Заснаваны	1818
Горад з	1869
Плошча	305 км²
Вышыня цэнтра	130 м
Часавы пояс	UTC+3
Насельніцтва
Насельніцтва	▲ 250 803 чалавек (2010)
Шчыльнасць	2000 чал./км²
Афіцыйная мова	чачэнская мова і руская
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код	8712
Паштовыя індэксы	364000-364099
Аўтамабільны код	95
grozmer.ru
Паказаць/схаваць карты
Грозны Грозны
Медыяфайлы на Вікісховішчы

Грозны — сталіца Чачэнскай Рэспублікі, цэнтр Грозненскага раёна. Горад рэспубліканскага значэння, у склад раёна не ўваходзіць, утварае гарадскую акругу горад Грозны. Горад размешчаны на абодвух берагах ракі Сунжа. Насельніцтва — 301 253 чалавекі (2019).

Гісторыя

Узнік у 1818 годзе пры будаўніцтве Сунжанскай абарончай лініі як расійская крэпасць Грозная. У снежні 1869 годзе крэпасць, якая страціла сваё ваеннае значэнне, была перайменавана ў г. Грозны. У 1893 годзе праз Грозны прайшла чыгуначная лінія Беслан — Пятроўск-Порт (цяпер Махачкала). У 1893 годзе паблізу горада пачалася здабычы нафты. У пачатку 20 ст. Грозны ператварыўся ў буйны прамысловы цэнтр Паўночнага Каўказа, працавалі нафтаперагонныя заводы, чыгуналіцейны завод і механічныя майстэрні. 7 сакавіка 1944 года, у сувязі з дэпартацыяй чачэнцаў і інгушоў, горад быў цэнтрам Грозненскай акругі ў складзе Стаўрапольскага края, але 22 сакавіка 1944 ён зноў атрымаў статус цэнтра асобнага рэгіёну — Грозненскай вобласці, а з 9 студзеня 1957 года, пасля рэабілітацыі чачэнцаў і інгушоў, — сталіцы адноўленай ЧІАССР.

1 кастрычніка 1991 года Агульнанацыянальная кангрэс чачэнскага народу пад кіраўніцтвам Джахара Дудаева абвясціў аб падзеле Чачэна-Інгушэціі на суверэнную Чачэнскую рэспубліку (сталіца — Грозны) і Інгушскую рэспубліку ў складзе РСФСР.

Падчас Першай і Другой чачэнскай вайны моцна разбураны.

Адукацыя і культура

• Чачэнскі дзяржаўны ўніверсітэт
• Чачэнскі драматычны тэатр імя Ханпаша Нурадзілава

Транспарт

• Міжнародны аэрапорт Грозны

Вядомыя асобы

Асноўны артыкул: Вядомыя асобы Грознага

• Дзмітрый Анатолевіч Жукаў
• Абдул Муслім Магаметавіч Магамаеў — азербайджанскі кампазітар і дырыжор
• Нэлі Андрэеўна Абухава (нар. 1947) — беларускі архітэктар.
• Уладзімір Мікалаевіч Баршчоў (нар. 1956) — беларускі палітык.
• Уладзімір Янокавіч Агабекаў (нар. 1940) — беларускі хімік.
• Анатоль Сямёнавіч Фядзенка (1929—2011) — вучоны-матэматык, педагог, аўтар прац па дыферэнцыяльнай геаметрыі.