Гуны

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search
Гуны
Young Folks' History of Rome illus406.png
Малюнак 1880 г.
Агульная колькасць
Рэгіёны пражывання Азія, Еўропа
Мова гунскі
Рэлігія політэізм, хрысціянства
Блізкія этнічныя групы

Гу́ны (лац.: Hunni, грэч.: Ούννοι)  — качавы азіяцкі народ, які склаўся ва 2-4 ст. у Прыўраллі з цюркамоўных хуну, якія прыкачавалі з Цэнтральнай Азіі, і мясцовых уграў і сарматаў.

Распачаты ў 370-я гады масавы рух гунаў на захад даў штуршок т.зв. Вялікаму перасяленню народаў. Заваяваўшы аланаў Паўночнага Каўказа, гуны на чале са сваім правадыром Баламберам перайшлі Дон, разграмілі ў 375 годзе готаў у Паўночным Прычарнамор'і, падпарадкавалі вялікую частку остготаў і прымусілі вестготаў адступіць у Фракію. У 394—395 гады гуны, прайшоўшы праз Каўказ, спустошылі Сірыю і Кападокію, затым, пасяліліся ў Паноніі і рабілі набегі на Усходнюю Рымскую імперыю (Візантыю). У дачыненні да Заходняй Рымскай імперыі да сярэдзіны 5 ст. гуны выступалі саюзнікамі ў барацьбе супраць германскіх плямёнаў. Падпарадкаваўшы шэраг германскіх і іншых плямёнаў, гуны ўзначалілі магутны саюз плямёнаў, які здзейсніў паходы на многія краіны. Найбольшай магутнасці гуны дасягнулі пры Атыле (434—453). Прасоўванне гунаў на захад было спынена іх паражэннем у Галіі на Каталаўнскіх палях (451) ад аб'яднаных сіл рымлян, вестготаў і франкаў. Пасля смерці Атылы (453) яго дзяржава распалася, пачаліся звады, чым скарысталіся гепіды, якія ўзначалілі паўстанне германскіх плямёнаў супраць гунскага панавання. У Паноніі, у бітве на Недаа (455), гуны былі разбітыя і сышлі ў Прычарнамор'е. Спробы гунаў прабіцца на Балканскі паўвостраў у 469 годзе пацярпелі няўдачу. Апошнія згадкі пра гунаў у крыніцах датычаць 6 ст., калі яны ваявалі ў войску ўсходнерымскага палкаводца Нарсеса ў Італіі. Пасля гэтага гуны як народ больш не згадваюцца.

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Otto J. Maenchen-Helfen. The World of the Huns: Studies in Their History and Culture. = Отто Дж. Маенхен-Гельфен. Мир гуннов. Исследования их истории и культуры / Перевод с англ. В. С. Мирзаянова. — University of California Press, 1973.