Духоўна-рыцарскі ордэн

З пляцоўкі Вікіпедыя
Jump to navigation Jump to search

Духоўна-рыцарскія ордэны — у Заходняй Еўропе ваенна-манаскія арганізацыі рыцараў, якія ствараліся ў перыяд крыжовых паходаў у 12—13 стст. пад кіраўніцтвам каталіцкай царквы галоўным чынам для крыжовых паходаў і вайны з нявернымі: супраць Ісламу ў Святой зямлі, у Іспаніі ці ў Турцыі, або супраць язычнікаў у Літве, у Эстоніі ці ў Прусіі з мэтай распаўсюджвання каталіцтва (пасля Рэфармацыі часам і пратэстанцтва). Пазней ордэны маглі стаць свецкімі.

Да духоўна-рыцарскіх ордэнаў адносяцца ордэны: Іаанітаў, Тампліераў, Тэўтонскі ордэн, Ордэн Алькантара, Ордэн Калатравы і інш.

Членства[правіць | правіць зыходнік]

Як манахі, члены духоўна-рыцарскіх ордэнаў давалі зарокі ўстрымання, паслушэнства, беднасці. Як рыцары-феадалы яны насілі зброю, удзельнічалі ў заваявальных паходах. Маладых прыхільнікаў называлі неафітамі. Неафіт павінен быў прайсці абавязковы абрад прысвячэння.

Структура ордэна[правіць | правіць зыходнік]

Структура духоўна-рыцарскіх ордэнаў была іерархічнай. Кожны ордэн узначальваў вялікі магістр (гросмайстар), які выбіраўся пажыццёва і зацвярджаўся Папам. Яму падпарадкоўваліся начальнікі «правінцый» (мясцовых падраздзяленняў ордэна) — прыёры, а таксама маршалы (якія распараджаліся фінансамі ордэна), камандоры (кашталяны замкаў і крэпасцей) і інш. Яны складалі генеральны капітул, які склікаўся перыядычна і меў заканадаўчую ўладу. Большую частку ордэнаў складалі браты-рыцары.

Гісторыя[правіць | правіць зыходнік]

Дзякуючы падараванням, захопам, ліхвярскім і гандлёвым здзелкам духоўна-рыцарскія ордэны зарабілі вялікія станы, сталі буйнымі зямельнымі ўласнікамі, якія жорстка эксплуатавалі залежнае сялянства, і набылі значную эканамічную і палітычную сілу. З умацаваннем у еўрапейскіх дзяржавах цэнтралізаванай улады духоўна-рыцарскія ордэны паступова страцілі значэнне, хоць некаторыя з іх (напрыклад, Тэўтонскі) працягваюць існаваць дагэтуль.

Спіс ордэнаў[правіць | правіць зыходнік]

Эмблема Назва Год заснавання Год роспуску Заўвагі
Cross of Saint Lazarus.svg
Ордэн гаспітальераў 1099 існуе З'яўляецца найстаражытным рыцарскім ордэнам. Пэўны час уваходзіў у склад Ордэна тампліераў, але пасля арышту апошніх стаў самастойным ордэнам
Cross of the Knights Templar.svg
Ордэн Тампліераў 1119 1312 Адзін са старажытных ордэнаў. з-за арышту некалькіх рыцараў стаў тайным таварыствам
Coat of arms of the Sovereign Military Order of Malta (variant).svg
Ордэн Святога Лазара 1142 існуе
Cross Calatrava.svg
Ордэн Калатравы 1158 1838
Cross Santiago.svg
Ордэн Сант'яга 1170 існуе
Cross of order of mountjoy.svg
Ордэн Манжуа 1173 1221 Быў далучаны да Ордэна Калатравы.
Ordem Avis.svg
Ордэн Авіса 1176 1910 У 1917 г. адноўлены ў якасці асабліва грамадзянскага ордэна.
Crux Ordis Teutonicorum.svg
Тэўтонскі ордэн 1193 існуе Быў распушчаны ў 1809 годзе падчас Напалеонаўскіх войнаў. Адноўлены ў 1834, як манаскі



Ордэн Сан-Хорхэ дэ Альфама 1201 1400 У 1400 г. увайшоў у склад Ордэны Мантэсы.
Zakon Kawalerów Mieczowych COA.svg
Ордэн мечнікаў 1202 1237 У 1237 г. увайшоў у склад Тэўтонскага ордэна як Лівонскае ландмайстарства тэўтонскага ордэна.
Dobrzynski braty.svg
Добрынскі ордэн 1216 12351240
Cross montessa.svg
Ордэн Мантэсы 1317 1835
OrderOfCristCross.svg
Ордэн Хрыста 1323 1789 Правапераемнік тампліераў на тэрыторыі Партугаліі. У 1917 г. адноўлены ў якасці асабліва грамадзянскага ордэна.
Croix de l Ordre du Saint-Sepulcre.svg
Ордэн Святой Труны Гасподняй 1099 існуе
Dragon order insignia.jpg
Ордэн Дракона 1408 ~1437



Ордэн Св. Марыі Віфліемскай 1459 існуе З 1479 спыняе функцыянаваць у якасці цэласнай ваеннай арганізацыі.



Ордэн Святога Георгія 1464



Ордэн Святога Стэфана 1561
Cross of the Order of the Holy Spirit (heraldry).svg
Ордэн Святога Духа 1578 1830

Гл. таксама[правіць | правіць зыходнік]

Літаратура[правіць | правіць зыходнік]

  • Forey, Alan John. The Military Orders: From the Twelfth to the Early Fourteenth Centuries. Basingstoke: Macmillan Education, 1992.
  • Повседневная жизнь тамплиеров в XIII веке. Жорж Бордонов.издательство: Мол. гвардия
  • Акунов В.В. История военно-монашеских орденов Европы — Москва: Вече, 2012. — 468 с. — ISBN 978-5-9533-5706-7.

Спасылкі[правіць | правіць зыходнік]