Фрыдрых Аўгуст I (кароль Саксоніі)

Фрыдрых Аўгуст I
Фрыдрых Аўгуст I
	Friedrich August I
	; Фрыдрых Аўгуст I
	1763 — 20 снежня 1806; (пад імем Фрыдрых Аўгуст I)
Папярэднік	Фрыдрых Крысціян
Пераемнік	тытул скасаваны
	20 снежня 1806 — 5 мая 1827; (пад імем Фрыдрых Аўгуст I)
Папярэднік	тытул заснаваны
Пераемнік	Антон
	22 ліпеня 1807 — 3 мая 1815; (пад імем Фрыдрых Аўгуст)
Папярэднік	тытул заснаваны
Пераемнік	тытул скасаваны
Нараджэнне	23 снежня 1750; Дрэздэн, Саксонія
Смерць	5 мая 1827 (76 гадоў); Дрэздэн, Саксонія
Месца пахавання	Гофкірхэ;
Род	Ветыны
Бацька	Фрыдрых Крысціян
Маці	Maria Antonia Walpurgis of Bavaria[d]
Жонка	Амалія Пфальц-Цвейбрукенская
Дзеці	Марыя Аўгуста Непамусена Саксонская
Грамадзянства	Каралеўства Саксонія; Рэч Паспалітая;
Веравызнанне	Каталіцкая Царква
Аўтограф
Узнагароды
	Медыяфайлы на Вікісховішчы

Фрыдрых Аўгуст III (ням.: Friedrich August III; 23 снежня 1750, Дрэздэн —5 мая 1827 г., Дрэздэн) — курфюрст саксонскі, з 1806 г. кароль саксонскі Фрыдрых Аўгуст I (ням.: Friedrich August III), герцаг варшаўскі (польск.: Fryderyk August I) у 1807-1815 гг.

Сын Фрыдрыха Крысціяна і Марыі Антоніі Баварскай, дачкі імператара Карла VII. Быў выхаваны маці ўдалечыні ад прыдворнага жыцця. За яго любоў да праўды і справядлівасці атрымаў у народа імя «Справядлівы» (ням.: Der Gerechte).

Біяграфія

17 снежня 1763 г. у 13-гадовым узросце Фрыдрых Аўгуст змяніў на троне свайго бацьку Фрыдрыха Крысціяна, які кіраваў усяго два месяцы. Першапачаткова юны курфюрст знаходзіўся пад апекай свайго дзядзькі, прынца Ксаверыя Саксонскага, які ўступіў у канфлікт з прадстаўнікамі саслоўяў Саксоніі, з прычыны чаго раней часу павінен быў скласці з сябе рэгенцтва. 13 верасня 1768 Фрыдрых Аўгуст быў абвешчаны паўналетнім і пачаў фактычнае кіраванне. Ён спыніў спагнанне ўстаноўленых яго апекуном пошлін, паменшыў лік войскаў і атачыў сябе здольнымі дарадцамі.

У 1769 годзе ажаніўся з дачкой пфальцграфа Фрыдрыха Пфальц-Цвейбрукенскага, Марыяй Амаліяй Аўгустай, ад якой меў толькі адну дачку.

Фрыдрых Аўгуст увёў у дзяржаўнай гаспадарцы парадак, даведзены да педантызму, скончыў пачатае бацькам упарадкаванне фінансаў, сам падаваў прыклад законнасці і адданасці абавязку, што ўздзейнічала на ўсё чынавенства. Ён адмяніў продаж судзейскіх пасад за грошы, адмяніў катаванні (1770 год), падняў народную адукацыю, заснаваў настаўніцкія семінарыі, у 1791 склікаў заканадаўчую камісію, ажывіў рамёствы і гандаль, земляробства і жывёлагадоўлю.

Знешняя палітыка

У сваёй знешняй палітыцы Фрыдрых Аўгуст захоўваў нейтралітэт, але больш схільнасці выказваў да Прусіі, якую ён капіраваў у сваёй унутранай адміністрацыі. Ад сваёй маці ён набыў яе права на баварскую спадчыну (1776) і выступіў у 1778 годзе супраць аўстрыйскіх дамаганняў на Баварыю. На мірным кангрэсе ў Цешэне за адмову ад сваіх баварскіх правоў атрымаў 6000000 гульдэнаў і ленныя правы на аўстрыйскія землі Глаўхаў, Вальдэнбург і Ліхтэнштэйн, якія знаходзіліся ў Саксоніі.

Калі Фрыдрых Вялікі стварыў свой «саюз князёў» супраць Аўстрыі, Фрыдрых Аўгуст далучыўся да гэтага саюзу толькі пад умовай захавання нейтралітэту.

Польская Канстытуцыя 3 мая 1791 года ўсталявала замест ранейшай выбарнай манархіі спадчынную манархію з уладаром з дому курфюрстаў саксонскіх. Згодна з гэтай канстытуцыяй, пасля смерці Станіслава Панятоўскага трон Польшчы павінен быў перайсці да Фрыдрыха Аўгуста I і надалей быць спадчынным у доме Ветынаў. Аднак гэтая тэза канстытуцыі так і не ажыццявілася, таму што ў 1795 годзе Рэч Паспалітая перастала існаваць пасля Трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай і яе трон быў скасаваны. Пасля Фрыдрыху Аўгусту ўсё ж удалося стаць манархам польскіх земляў.

Французскія рэвалюцыйныя і напалеонаўскія войны

Падчас французскай рэвалюцыі, нягледзячы на нейтралітэт Саксоніі, Фрыдрыху Аўгусту давялося выставіць у 1793 годзе кантынгент для вайны з Францыяй. Гэтыя войскі былі адкліканыя ў 1796 годзе, калі генерал Журдан таемна прыбыў у Франконію і заключыў з Фрыдрыхам-Аўгустам дагавор на ўмовах нейтралітэту Саксоніі.

Пасля паразы ў бітве пры Ене, у якой саксонцы змагаліся супраць французаў, Фрыдрых Аўгуст I схіліўся да міру з Францыяй. Па дамове 11 снежня 1806 г. ён атрымаў тытул караля і ўвайшоў у Рэйнскі саюз. Да 1813 саксонскія войскі ўдзельнічалі ў войнах на баку Напалеона.

Па Тыльзіцкім міры Саксонія атрымала прускую Котбускую акругу і герцагства Варшаўскае, утворанае з польскіх земляў, якія належалі Прусіі, што паклала пачатак непаразуменняў з Прусіяй. Затое Вестфальскаму каралеўству Саксонія зрабіла значныя зямельныя саступкі.

У 1809 годзе саксонскія войскі былі ўзятыя Напалеонам для барацьбы з Аўстрыяй на Дунаі. Па Венскім міры Аўстрыя саступіла Саксоніі 6 ленных уладанняў, якія знаходзіліся ў межах Саксоніі. Па жаданні Напалеона саксонскія войскі былі ўладкаваныя па французскім узоры, але спосаб папаўнення застаўся стары — вярбоўка; ўмацаванні Дрэздэна былі зрытыя, Торгаў ператвораны ў крэпасць.

Кантынентальная сістэма, якая строга выконвалася ў Саксоніі, руйнавала краіну, асабліва Лейпцыг, губила прамысловасць, больш за ўсё баваўняную.

Як толькі ў 1813 годзе пачалася Вайна Шостай кааліцыі, Фрыдрых Аўгуст збег з Дрэздэна, жадаючы захаваць нейтралітэт. Генерал Лекок адышоў ад французаў, а генерал Тыльман замкнуў перад імі крэпасць Торгаў. Дарадцы Фрыдрыха Аўгуста, Лангенаў і граф Зэнфт, стаялі за збліжэнне з Аўстрыяй; але калі кароль даведаўся, што Аўстрыя патрабуе ад яго адмовы ад правоў на Варшаўскае герцагства, то адхіліў запрашэнне на перамовы. Рускія і прусакі занялі Дрэздэн і Лейпцыг і абышліся з Саксоніяй вельмі паблажліва ў надзеі, што народ падымецца супраць прыгнёту французаў, але саксонцы занадта яшчэ баяліся Францыі, кіруючыя колы занадта мала давяралі Прусіі.

Дзякуючы таемнай канвенцыі з Аўстрыяй (20 красавіка) Фрыдрых Аўгуст адмовіў Напалеону ў дапамозе кавалерыяй, забараніў адчыняць крэпасць Торгаў для французскіх войскаў, чым быў спынены рух Нэя на Берлін. Калі ж Напалеон перамог пры Лютцэне, Фрыдрых Аўгуст так спалохаўся за сваю карону, што даў адстаўку Зэнфту, замяніўшы яго на графа Эйнзідэля, і ўласнаручна лістом прасіў Напалеона аб прабачэнні. Усе патрабаванні імператара адносна войскаў і крэпасцей былі выкананыя, а Фрыдрых Аўгуст ужо не распараджаўся сваімі салдатамі і краінай, а павінен быў пастаўляць войскі, грошы і т. п. у запатрабаванай колькасці ў войска Напалеона. Няшчасная краіна, якая зрабілася галоўным тэатрам ваенных дзеянняў, невыказна пакутавала і ад французаў, і ад саюзнікаў, ад пазык, зробленых каралём для Напалеона, ад абавязацельстваў выставіць 20 тыс. чалавек пяхоты і 4 тыс. конніцы. Саксонцы, якія ішлі з Нэем на Берлін, былі амаль знішчаныя ў бітве пры Дэневіцы і ў падзяку выслухалі ад Нэя абвінавачанне, што ён пабіты дзякуючы ім. Калі 7 кастрычніка Напалеон пакінуў ,Дрэздэн, Фрыдрых Аўгуст з сям'ёй рушыў услед за ім, больш як палонны, чым як саюзнік.

У бітве пад Лейпцыгам Фрыдрых Аўгуст быў узяты ў палон і ўтрымліваўся ў Берліне. У Саксонію быў прызначаны генерал-губернатарам князь Н. Г. Рапнін-Валконскі.

Пасля вайны

На Венскім кангрэсе Ватцдорфу, пасланаму Фрыдрыхам Аўгустам, удалося ўвайсці ў зносіны з Талейранам і схіліць Людовіка XVIII да ўдзелу ў лёсе саксонскага караля; Францыя, якая не жадала ўзмацнення Прусіі і ахвотна бачыла Германію падзеленай на невялікія дзяржавы, рашуча запрацівілася далучэнню Саксоніі да Прусіі. У рэшце рэшт, кангрэс выказаўся за падзел Саксоніі. Выпушчаны на волю Фрыдрых Аўгуст пераехаў у Прэсбург, дзе з ім вяліся перамовы; 21 мая ён павінен быў падпісаць мірны дагавор з Прусіяй і Расіяй, па якім Саксонія саступала Прусіі 367,5 міль ² з 864404 жыхарамі, акрамя таго, яна адмаўлялася ад Варшаўскага герцагства.

6 Ліпня 1815 г. Фрыдрых Аўгуст увайшоў у Германскі саюз. Ён спяшаўся загаіць раны сваёй дзяржавы, у чым яму дапамагалі здольнасці яго галоўнага міністра, графа Эйнзідэля; але ў палітычным жыцці панаваў поўны застой. Кароль не хацеў поўнага ператварэння саслоўнага прадстаўніцтва і толькі часткова пашырыў паўнамоцтвы ландтага (1820). Развіццю прамысловасці моцна перашкаджалі путы, якімі яна была звязаная здаўна. Фрыдрых Аўгуст падняў універсітэт у Лейпцыгу, заснаваў медыцынскую і ваенную акадэміі ў Дрэздэне і лясную ў Тарандце (адна з найстарэйшых навучальных устаноў па лесаводству ў свеце). Выдатны сад у Пільніцы сведчыць пра любоў Фрыдрыха Аўгуста да батанікі.

Зноскі

Літаратура

Böttiger, «Geschichte des Kurstaates und des Königreiches Sachsen» (Гота, 1870)
Flathe, «Neuere Geschichte Sachsens von 1806 bis 1866» (Гота, 1873)
«Friedrich-Augustus politisches Testament für seinen Nachfolger, König Anton» (в «Archiv für Sächsische Geschichte», т. X).