Галісійцы
| Галісійцы | |
|---|---|
|
галісійскы народны танец фалдас
|
|
| Агульная колькасць | больш за 4 мільёны чалавек |
| Рэгіёны пражывання | Іспанія Аргентына |
| Мова | галісійская (гальега) |
| Рэлігія | каталіцтва |
| Блізкія этнічныя групы | іспанцы, партугальцы |
Галісійцы (саманазва galego «галье́га») — народ у Іспаніі, асноўнае насельніцтва гістарычнай вобласці Галісія.
Змест |
[правіць] Тэрыторыя пражывання і колькасць
Агульная колькасць галісійцаў — больш за 4 мільёны чалавек, з іх больш за 3 мільёны — у Іспаніі, больш за 500 тыс. — у Аргентыне, рэшта — у іншых краінах Лацінскай Амерыкі, ЗША і Партугаліі. Галісійцы складаюць 8,2 % насельніцтва Іспаніі.[1]
[правіць] Мова
- Галоўны артыкул: Галісійская мова.
Галісійцы размаўляюць па-галісійску (больш за 90 % насельніцтва Галісіі). Галісійская мова (гальега) належыць да заходне-раманскай падгрупы раманскай групы індаеўрапейскай моўнай сям'і і блізкая да партугальскай. Пісьменнасць на аснове лацінкі. Біблію на галісійскую мову цалкам пераклалі ў 1989—1992 гг.[1]
[правіць] Гісторыя
Этнагенез галісійцаў звязаны з плямёнамі галаікаў, што ўзніклі ў выніку змяшання міграцый кельтаў і карэнных эстрымніяў. З паходжання галісійцы спародненыя з партугальцамі. У Сярэднявеччы, у сувязі з далучэннем да Кастыліі (Іспаніі), былі аб'ектам кастылізацыі (іспанізацыі). З пачатку 19 ст. узнік рух за адраджэнне галісійскай нацыі, мовы і культуры галісійцаў. У канцы 19 — пачатку 20 стагоддзяў вялікая колькасць галісійцаў эмігравала ў Лацінскую Амерыку, у тым ліку ў Аргентыну і Уругвай. У 1981 годзе галісійцы атрымалі аўтаномію. З 1990-х гг. адбываецца ўздым цікавасці да нацыянальнай культуры сярод галісійцаў.
За ўсю сваю гісторыю Галісія мела дзяржаўнасць толькі аднойчы, у 1111 годзе, калі быў каранаваны галісійскі кароль. Але ўжо праз некалькі гадоў Галісійскае каралеўства было заваяванае маўрамі, а яго паўднёвая частка адыйшла да Партугаліі.
[правіць] Духоўная культура
У духоўнай культуры (песенны фальклор) адчуваюцца кельцкія ўплывы. Традыцыйны музычны інструмент — гайта (дуда). У вуснай традыцыі пераважаюць жартоўныя казкі, показкі і жарты, у тым ліку антырэлігійнага зместу [2]. Арыгінальнасцю вызначаецца галісійскі танцавальны фальклор — сярод танцаў мужчынскія танцы-змаганні і змешаны танец муньейра.
У кафедральным саборы сталіцы Галісіі, горадзе Сант'яга-дэ-Кампастэла пахаваныя мошчы аднаго з 12 апосталаў Хрыста — святога Якава (па-іспанску: Яга, па-галісійску: Хаймэ). Паводле легенды святы Якаў, хрысціцель і патрон усяе Іспаніі, прайшоў пешкі ўсю дарогу на Пірэнейскі паўвостраў. Таму больш за 1000 гадоў існуе каталіцкі шлях-прошча — шлях святога Якава, які вядзе ў сталіцу Галісіі. Гэты шлях не раз бываў тэмай сюжэтаў літаратуры і кінамастацтва.
[правіць] Матэрыяльная культура
Этнаграфічна галісійцы блізкія да рэшты насельніцтва Поўначы Пірэнейскага (Іберыйскага) паўвостраву.
Галісійцам уласцівыя дробныя пасяленні, змешчаныя недалёка адно ад аднаго і без строгай планіроўкі, а таксама хутары. Адмыслова галісійскае жытло — пальёса.
У нацыянальных касцюмах пераважаюць цёмныя колеры і тоўстыя ваўняныя тканіны, сукно, фланелі. Жаночы нацыянальны касцюм — доўгая спадніца і кофта з карсажам, ў якасці дэталяў — спадніца-накідка (мантэо) і хустка-дэнгэ, якою закрывалі спіну, а завязвалі накрыж на грудзях. Жаночае адзенне звычайна аздобленае стужкамі і ўпрыгожаннямі з бурштыну. Галаўны ўбор — таксама хустка. Мужчынскі нацыянальны касцюм галісійцаў складаецца з вузкіх (святочныя) альбо шырокіх (будзённых, дзеля працы на палетку) штаноў да кален, кашулі, камізэлькі і кароткай курткі. Мужчынскі і жаночы абутак — скураныя чаравікі.
Галісійская кухня адзначаецца простасцю і сціпласцю. Нацыянальныя стравы — пульпада, потэ гальега, каўбаскі са свініны (чарысас), суп з гародніны (кальда гальега), сала з дадаткамі розных спецый і жытні хлеб. Сярод напояў папулярныя, як і паўсюль ў Іспаніі, віно і лікёры.
У галісійскай кухні да нядаўняга часу існавала негалосная забарона на ўжыванне грыбоў, тым болей дзіўная, што Галісія — лясістая краіна. Непрыйманне грыбоў у галісійскай культуры было такім моцным, што нават існавала прыслоў'е: «Найпрасцейшы спосаб памерці — з'есці грыб». Гэтае табу знікла толькі пад уплывам глабалізацыі.
[правіць] У сусветнай цывілізацыі
Галісійскія крыніцы ахвотна называюць вялізнае мноства палітычных, вайсковых, культурніцкіх дзеячоў з галісійскімі каранямі, але вядомых у свеце як іспанцы, аргентынцы і пад., бо галісійцы — недзяржаўны этнас. Звычайна такіх дзеячоў разрозніваюць на тры групы: 1) галісійцаў; 2) галісійцаў паводле паходжання, але вядомых у іншых культурных кантэкстах; 3) асоб, чыё галісійскае паходжанне спрэчнае.
Сярод вядомых галісійцаў:
- Мендыньё, сярэднявечны галісійскі паэт-трубадур, які жыў у 13—14 стагоддзях. Захавалася яго паэма.
- Радрыка дэ Кірога Лопес дэ Улоа (1512—1580), заваёўнік Амерыкі, двойчы быў каралеўскім генерал-губернатарам Чылі.
- П. Мантоха-і-Пасарон, адмірал, камандуючы іспанскім флотам у час бітвы ў Манільскай бухце ў час іспанска-амерыканскай вайны (1898).
- Аншо Кінтана, палітык, дзеючы кіраўнік Галісійскага Нацыяналістычнага Блока (Bloque Nacionalista Galego), вядучай патрыятычнай партыі галісійцаў.
- Ш. Л. Ферын (Ferrín), галісійскі пісьменнік, прапанаваны ў 1999 годзе Асацыяцыяй галісійскіх пісьменнікаў на атрыманне Нобелеўскай прэміі з літаратуры.
- Спартоўцы — Мічэль Сальгада, гулец зборнай Іспаніі па футболе і Оскар Перэйра, пераможца Тур-дэ-Франс 2006 году.
Сярод галісійцаў паводле паходжання:
- У палітыцы — кубінскія кіраўнікі Фідэль Кастра і Рауль Кастра (абодва з бацькоў з Галісіі) і дзеючы прэзідэнт Уругвая Т. Васкес.
- У літаратуры — іспанскі драматург Р. М. дэль Валье Інклан (лічыцца класікам іспанскай літаратуры), іспанскі пісьменнік Каміло Хосэ Села (Нобелеўскі лаўрэат у вобласці літаратуры 1989 году); іспанская пісьменніца, кіраўнічка феміністычнага руху Эмілія Парда Басан.
- У шоў-бізнесе і спорце — спевакі Хуліа Іглесіас і Энрыке Іглесіас; поп-спявачкі мексіканка Паўліна Рубіо і ўругвайка Наталія Арэйра (вядомая за ўдзел у аргентынскіх серыялах); аргентынскі футбаліст Дыега Марадона.
Сярод вядомых асоб, чыё галісійскае паходжанне спрэчнае або недаведзенае:
- амерыканскі астранаўт Ф. Кальдэйра (нашчадак галісійскіх эмігрантаў); аўстрыйскі аўтагоншчык, тройчы пераможца Чэмпіянату Формулы-1 Нікі Лаўда. Таксама лічыцца, что галісійскае паходжання мелі Сімон Балівар (паводле іншых звестак, у яго баскскія карані), Хуан Перон і нават Мігель Сервантэс.
Зноскі
- Народы мира. Историко-этнографический справочник, М.: "Советская энциклопедия", 1988, стар. 130-131 (артыкул "Галісійцы") (па-руску)
- Нарыс гісторыі Галісіі (па-англійску)
- Хрысціянская этналагічная старонка у Сеціві з разпадзелам народаў па дзяржавах - народы Іспаніі (па-англійску)
- Anaya Santos G. La depresión cultural gallega, Vigo, 1970 (па-іспанску)
- Lisón Tolosana C. Perfiles simbólico-morales de la cultura gallega, Madrid, 1974 (па-іспанску)
- Los gallegos, Madrid, 1976 (па-іспанску)
[правіць] У Сеціве
На ВікіСховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Насельніцтва Галісіі- Галісійска-іспанскі перакладнік (па-іспанску і па-галісійску)
- Галісійскія народныя казкі (па-украінску)
- Галісійскія народныя казкі (па-галісійску)
- Старонка у Сеціве пра галісійцаў (па-англійску)
- Галісійскі інфармацыйны партал (па-галісійску)
- Он-лайнавы турыстычны аператар па Галісіі (па-іспанску)
- Хаўтурная музыка галісійцаў (па-англійску)
