Партугалія

Партугальская Рэспубліка
República Portuguesa

Сцяг Партугаліі Герб Партугаліі 39.783333, -8.066667
Гімн: «A Portuguesa»
Дата незалежнасці	5 кастрычніка 1143 (ад Каралеўствы Леон)
Афіцыйная мова	Партугальская
Сталіца	Лісабон
Найбуйнейшыя гарады	Лісабон, Порту
Форма праўлення	Парламенцкая рэспубліка
Прэзідэнт Прэм'ер-міністр	Анібал Каваку Сілва Педру Пасуш Каэлью
Плошча • Усяго • % воднай паверхні	109-я ў свеце 92 391 км² 0,5
Насельніцтва • Ацэнка (2009) • Шчыльнасць	10 707 924 чал. (77-я) 114 чал./км²
ВУП   • Разам (2008)   • На душу насельніцтва	$236,049 млрд  (46-ы) $22 232
Этнахаронім	партугалец, партугалка, партугальцы
Валюта	Еўра (EUR, €) , Партугальскія манеты еўра
Інтэрнэт-дамен	.pt
Тэлефонны код	+351
Часавы пояс	+0, улетку +1

Партугалія, краіна ў Паўднёвай Еўропе. Знаходзіцца на Пірэнейскім паўвостраве і астравах Атлантычнага акіяна. Мяжуе з Іспаніяй.

Гісторыя

У 711 годзе краіну захапілі маўры, Партугалія стала часткай Кардоўскага халіфату, дынастыі Альмаравідаў. 1139 Партугалія стала незалежным ад Іспаніі каралеўствам. У 15 ст. Партугалія была моцнай марской дзяржавай Еўропы, а ў наступным стагоддзі першай з еўрапейскіх краін утварыла вялізную імперыю з заморскіх уладанняў у Паўднёвай Амерыцы, Афрыцы, Індыі і Ост-Індыі. У 1910 годзе манархія была зрынутая, а ў 1974 годзе Партугалія збавілася ад дыктатарскага ўрада, які быў усталяваны у 1926. Прынятая канстытуцыя ў 1976 абвясціла парламенцкую^{[Крыніца?]} рэспубліку.

Дзяржаўны лад

Партугалія — парламенцкая^{[Крыніца?]} рэспубліка. Прэзідэнт абіраецца усеагульным галасаваннем на 5 гадоў.

• Урад узначальвае прэм'ер-міністр, які, як правіла, з'яўляецца лідэрам партыі, што перамагае на парламенцкіх выбарах. Прэм'ер-міністр фарміруе склад свайго кабінета.

• Парламент (Сход Рэспублікі) абіраецца па партыйных спісах на 4 гады. Ён складаецца з 230 дэпутатаў.

Урад Партугаліі - Старшынства міністраў, у ліку якога 14 міністраў:

1) замежных спраў,

2) сельскай гаспадаркі, вясковага развіцця і рыбалоўства,

3) грамадскіх інстытутаў, транспарта і камунікацый,

4) фінансаў і грамадскага кіравання,

5) працы і грамадскай салідарнасці,

6) аховы здароўя,

7) нацыянальнай бяспекі,

8) адукацыі,

9) ўнутранага кіравання,

10) юстыцыі,

11) навукі, тэхналогіі і вышэйшай адукацыі,

12) культуры,

13) аховы навакольнага асяроддзя, тэрытарыяльнага парадку і мясцовага развіцця,

14) эканомікі і новаўвядзенняў.

У Партугаліі дзейнічае шматпартыйная сістэма. Аднак асноўнае палітычнае дужанне адбываецца паміж дзвюма партыямі: сацыялістычнай і сацыял-дэмакратычнай.

Адміністрацыйны падзел

Да 1976 тэрыторыя Партугаліі была падзеленая на правінцыі. Пасля адміністрацыйнай рэформы тэрыторыя кантынентальнай Партугаліі падзеленая на 18 акругаў. Астраўныя землі (Азорскія астравы і Мадэйра) маюць стан аўтаномных вобласцяў. Гл. гэтак жа Муніцыпалітэты Партугаліі.

Сталіца

• Лісабон

Размешчаная на ўзбярэжжы р. Тэжу. Плошча сталіцы складае — 84 км.кв. Насельніцтва — 556 797 чалавек. Вялікі Лісабон (горад з прадмесцямі) — 2.750 км.кв. і насельніцтвам у 2,1 млн чалавек.

Насельніцтва

Колькасць

• 1961 г. – 9,1 млн. чал.
• 1976 г. – 9,7 млн. чал.
• 1986 г. – 10,3 млн. чал.
• 1998 г. – 9,8 млн. чал.^{[Крыніца?]}
• 2007 г. – 10,6 млн. чал.

Узроставы склад: да 14 гадоў : 16,4% (м.р. - 912,995 / ж.р. - 835,715) 15-64 гадоў : 66,2% (м.р. - 3,514,905 / ж.р. - 3,555,097) больш за 65 гадоў : 17,4% (м.р. - 764,443 / ж.р. - 1,093,755)

Сярэдні век - 39,1 год. (для мужчын - 37 гадоў; для жанчын - 41,3 г.). Гадавы прырост 0,305%. Нараджальнасць - 10,45 (на тысячу чалавек). Смяротнасць - 10,62 (на тысячу чалавек)

Культура

Літаратура

Партугалію называюць краінай паэтаў. У партугальскай літаратуры паэзія заўсёды мела значна большы ўплыў за прозу. У эпоху Сярэднявечча — калі ўтварылася партугальская нацыя — на паўднёвым усходзе Іберыйскага паўвострава паэзія была вельмі распаўсюджанай. У гэты час узніклі адметныя эпічныя і лірычныя творы. Самымі вядомымі класічнымі паэтамі Партугаліі з'яўляюцца Луіс дэ Камоэс і Фернанда Песоа. Існуе шэраг іншых, менш вядомых мастакоў слова, якія таксама аказалі значны ўплыў на станаўленне сучаснай партугальскай літаратуры.

Некаторыя рэкі

• Рака Авэ
• Рака Каваду
• Рака Ліма
• Рака Тамега

Гл. таксама

• Горад Брага
• Мыс Рока
• Горад Абрантыш
• Горад Карташу
• Палац Жабуру
• Палац Сінтра

Спасылкі

• Portal do Governo — Сайт партугальскага ўрада
• Presidência da República Portuguesa — Афіцыйны сайт Прэзідэнта Партугаліі
• Exercito Portugues — Сайт Узброеных сіл Партугаліі
• Camara Municipal da Lisboa — Сайт мэрыі Лісабона