Рыгор Цамблак

З пляцоўкі Вікіпедыя.

Рыгор ЦАМБЛАК, ЦАМВЛАХ, ЦЫМІВЛАХ, СЕМІВЛАХ (~1364, Тырнава — ~1450), дзеяч праваслаўнай царквы, мітрапаліт кіеўскі і ўсяе Русі, мітрапаліт малдава-валашскі, пісьменнік.

[правіць] Жыццяпіс

Нарадзіўся ў Тырнава, тагачаснай сталіцы Балгарыі, паходзіў з шляхетнага валашскага роду, які да таго часу абалгарыўся. Адукацыя атрымаў у Канстанцінопалі, быў у Сучаве «прэсвітэрам вялікай царквы Малдаўскай». Пад уплывам Вітаўта, які імкнуўся да стварэння ў ВКЛ праваслаўнай мітраполіі, асобнай ад маскоўскай, Рыгор быў абраны ў мітрапаліты саборам епіскапаў і адправіўся ў Канстанцінопаль для пасвячэння, але там яму ў гэтым было адмоўлена. Калі і другое пасольства Вітаўта ў Канстанцінопаль сталася беспаспяховым, сабор епіскапаў у Новагародку пасвяціў 15.11.1416 Рыгора Цамблака ў мітрапаліта кіеўскага. У Маскве гэты падзел Кіеўскай мітраполіі палічылі за адступніцтва Рыгора, яго абвінавацілі ў тым, што ён уступіў у ўнію з Папам, яго імя было ўнесена ў артыкул праклёнаў, які быў агалошаны ў Маскве ў тыдзень Праваслаўя. У 1417 Рыгор Цамблак адправіўся з пасольствам на Канстанцкі сабор, але заявіў там, што прыбыў адзіна па наказе свайго ўладара, а падпарадкоўвацца Папе не жадае. Вярнуўшыся ў ВКЛ, Рыгор Цамблак заснаваў сваю кафедру ў Вільні, пры Багародзіцкай царкве. Асцерагаючыся ганенняў з боку вялікага князя і ведаючы непрыхільнасць да сябе некаторых праваслаўных епіскапаў у ВКЛ, якія былі супраць аддзялення ад Маскоўскай мітраполіі, Рыгор Цамблак выдаліўся ў Сербію, дзе стаў ігуменам манастыра Дзечан, а каля 1431—1432 перасяліўся ў Малдавію і згуляў там немалаважную ролю ў справе стварэння румынскай азбукі, а таксама замацаваў у царкве ужыванне славянскіх служэбных кніг.

[правіць] Творчасць

Адны і тыя яго творы прылічваюцца да балгарскай, беларускай, рускай, сербскай і украінскай літаратур. Творы Рыгора Цамблака карысталіся павагай нават і ў Маскоўскай дзяржаве, ужо ў 15 ст. яго казанні былі ўнесеныя ў зборнікі царкоўных павучанняў нараўне з пропаведзямі Іаана Залатавуста і іншых святых айцоў, хоць і ананімна, а ў 16 ст. уносіліся туды ўжо вельмі часта, але пад рознымі імёнамі. Нарэшце маскоўскі мітрапаліт Maкарый занёс творы Рыгора Цамблака ў сваю Чэццю-Мінею, змясціўшы іх пад рознымі чысламі, а потым злучыўшы вялікую частку іх у канцы ліпеньскай кнігі пад загалоўкам «Кніга Г. Самвлака». Як прапаведнік, Рыгор Цамблак часта пераймаў візантыйскія ўзоры і даходзіў да такой напышлівасці, што часам яго творы малазразумелыя. Усіх творах Рыгора Цамблака вядома больш за 50. Гэта, ў значнай ступені, словы на розныя царкоўныя святы і іншыя царкоўна-служэбныя выпадкі. Асаблівую ж цікавасць уяўляе яго слова пра пакуты Іаана Новага ў Белаградзе, якое з'яўляецца важнай крыніцай па гісторыі Бесарабіі і паўднёвага берага Чорнага мора, гэта слова ўпершыню апублікавана ў працы румынскага біскупа Мельхіседэка, жыццяпісе Рыгора Цамблака, «Vie'ta si scrierile lui Grigorie Tamblacu» (Бухарэст, 1884).

---