Вітаўт Кейстутавіч

Вітаўт
Партрэт з брэсцкага аўгусцінскага манастыра. Невядомы аўтар, другая палова XVII стагоддзі. Прыжыццёвыя выявы Вітаўта не захаваліся.
16-ы Вялікі князь Літоўскі
4 жніўня 1392 — 27 кастрычніка 1430
Папярэднік:	Ягайла Альгердавіч Скіргайла Альгердавіч (як намеснік Ягайла, 1386—1392)
Пераемнік:	Свідрыгайла Альгердавіч
Нараджэнне:	каля 1350 Старыя Трокі
Смерць:	27 кастрычніка 1430(1430-10-27)
Пахаваны:	Кафедральны сабор Святога Станіслава
Дынастыя:	Гедзімінавічы
Бацька:	Кейстут
Маці:	Бірута
Жонка:	1-я: Марыя Лукомская (?) 2-я: Ганна Святаслава 3-я: Юльяна Гальшанская
Дзеці:	Соф'я

Вітаўт–Аляксандр Кейстутавіч (~1350 — 27 кастрычніка 1430), князь гарадзенскі, князь троцкі, вялікі князь літоўскі (1392—1430). Сын Кейстута.

Пасля Крэўскай уніі (1387) Вітаўт узначаліў групоўку феадалаў ВКЛ, якія былі супраць уніі з Польшчай. З дапамогай Ордэна ён спрабаваў скінуць намесніка Ягайлы ў ВКЛ — свайго стрыечнага брата Скіргайлу, і заняць вялікакняскі сталец. Для дасягнення сваіх мэтаў двойчы (1384, 1389) перадаваў Тэўтонскаму ордэну Жамойць. У выніку гэтай барацьбы паміж ім і Ягайлам было заключана кампраміснае Востраўскае пагадненне (1392), паводле якога была прызнана фактыная вярхоўная ўлада Вітаўта ў ВКЛ, але Ягайла дэ-юрэ захоўваў тытул вялікага князя літоўскага.

Вітаўт праводзіў палітыку цэнтралізацыі дзяржавы і ўмацавання велікакняжацкай улады. Вёў актыўную знешнюю палітыку. За часам Вітаўта ВКЛ працягвала падтрымліваць Цвярское і Разанскае вялікія княствы супраць Масквы. У 1395 уключыў у склад ВКЛ Смаленскае княства. Вёў пастаянную барацьбу супраць татар, ачысціў ад іх усю тэрыторыю паміж Дняпром і Азоўскім морам, але ў 1399 пацярпеў паразу ад тамерланаўскага палкаводца Эдыгея ў бітве на Ворскле, у выніку сарваліся яго планы панавання над усімі землямі колішняй Русі. Нягледзячы на гэта, Вітаўт захаваў кантроль ВКЛ над Паўночным Прычарнамор’ем.

У 1401 падпісаў Віленска-Радамскую унію, паводле якой дэ-юрэ атрымліваў вялікакняскі тытул, а ВКЛ прызнавался роўным з Польшчай суб'ектам міжнароднага права. У выніку стаяння на Угры (1408) вызначыў усходнюю мяжу ВКЛ па рэках Угра і Ака. У бітве пры Грунвальдзе (1410) узначальваў войскі ВКЛ. У 1413 падпісаў Гарадзельскую унію, якая дэ-юрэ давала каталікам перавагі ў заняцці дзяржаўных пасад, але дэ-факта Вітаўт прызначаў на пасады гледзячы толькі на сваё ўласнае меркаванне. Заснаваў у ВКЛ праваслаўную мітраполію незалежную ад маскоўскай, першым мітрапалітам якой на Новагародскім саборы быў абраны Рыгор Цамблак. За часам Вітаўта ў 1420 Віцебск, Полацк і Вільню наведаў Геранім Пражскі - паплечнік Яна Гуса. У 1422 у Чэхію прыбыў намеснік Вітаўта Жыгімонт Карыбутавіч з 5-тысячным войскам, такім чынам Вітаўт змагаўся за вяртанне Жамойці. Паводле Мельніцкага дагавора (1422) Ордэн перадаў Жамойць Вітаўту ў пажыццёвае валоданне.

За часам Вітаўта ВКЛ дасягнула найбольшай магутнасці і памераў: ад пскоўскай мяжы да Чорнага мора і ад Акі і Курска да Галіцыі. Вітаўт двойчы адмаўляўся прыняць каралеўскі тытул, нарэшце ў 1429 згадзіўся на гэта і на 1430 была прымеркаваная яго каранацыя, але ён памёр напярададні яе, калі ўжо сабраліся госці з усёй Еўропы, бо быў ужо вельмі стары. Пасля смерці Вітаўта вялікім князем быў абраны Свідрыгайла, які канчаткова разарваў унію з Польшчай.

У беларускай тапаніміцы

Памяць пра Вітаўта стала замацавалася ў беларускай тапаніміі 16-18 ст. Даследчыкі адзначаюць, што ў дакументах гэтага перыяду фігуруе дастаткова шмат назваў геаграфічных ды іншых аб'ектаў, знітаваных з імем Вітаўта. Вось толькі некаторыя з іх:

• Вітаўтавы дарогі і Вітаўтавы (Вітавы) шляхі ў розных частках Беларусі
• Вітаўтаў брод (Бабруйскі раён)
• Вітаўтаў дуб (Бешанковіцкі раён)
• Вітаўтаў мост (на рацэ Цна пад Мінскам)
• Вітаўтавы талеркі і Вітаўтавы відэльцы — камяні з шасцю адшліфаванымі паглыбленнямі і выявамі відэльцаў каля Ушачаў.на
• Поле Вітаўка (Бярэзінскі раён)
• Вітаўтава студня (Барысаўскі раён)
• Вітаў лог (Барысаўскі раён)

У Сеціве

• Яўрэйскі погляд на Вітаўта // Эл.рэсурс beljews.info